ΝΕΥΡΑΛΓΙΑ ΤΡΙΔΥΜΟΥ ΚΑΙ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ ΚΑΤΑ ΠΛΑΚΑΣ
|
|
Η νευραλγία τριδύμου συχνά προηγείται της διάγνωσης με σκλήρυνση κατά πλάκας, αποτελώντας το 1ο σύμπτωμα (16, 18, 19, 27, 30-44)
Μάλιστα, μερίδα ασθενών αφού έλαβε την 1η διάγνωση με νευραλγία τριδύμου, σε μόλις 1 έτος έλαβε και 2η διάγνωση με σκλήρυνση κατά πλάκας (30, 39) |
Επίσης, η νευραλγία τριδύμου είναι 400 φορές πιο πιθανή στην σκλήρυνση κατά πλάκας (14-16, 20-29) |
ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ
- ΠΕΡΙΛΗΨΗ χρόνος ανάγνωσης: 2 λεπτά
- ΠΛΗΡΕΣ ΚΕΙΜΕΝΟ χρόνος ανάγνωσης: 8,5 λεπτά
Παραπομπές
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Η νευραλγία τριδύμου είναι μια εξουθενωτική νευροπάθεια που χαρακτηρίζεται από ξαφνικό, έντονο πόνο στο πρόσωπο (1), ο οποίος είναι παρόμοιος με ηλεκτροσόκ (3).
η σχέση ανάμεσα στη νευραλγία τριδύμου και την σκλήρυνση κατά πλάκας =>
Η σκλήρυνση κατά πλάκας επηρεάζει κυρίως την μυελίνη (απομυελίνωση), το οποίο φαίνεται και σε μαγνητική εγκεφάλου.
Με την εξέλιξη της νόσου, η βλάβη καθίσταται μη-αναστρέψιμη (12) και είναι σε θέση να προκαλέσει τη νευραλγία τριδύμου (13).
Η σχέση ανάμεσα στην νευραλγία τριδύμου και στην σκλήρυνση κατά πλάκας κατά πλάκας έχει ποσοτικοποιηθεί σε μετα-αναλύσεις ήδη από το 2013 (5), ενώ μετα-ανάλυση σε χιλιάδες ασθενείς διαπίστωσε ότι "η νευραλγία τριδύμου είναι κοινό πρόβλημα σε ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας (7).
400 φορές πιο πιθανή =>
Μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό "Παγκόσμια Νευροχειρουργική" ανέφερε ότι η νευραλγία τριδύμου σε ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας είναι 20 φορές υψηλότερη (6), αν και άλλες πηγές αναφέρουν ότι αυτός ο αριθμός είναι κατά πολύ μεγαλύτερος. Πιο συγκεκριμένα, η νευραλγία τριδύμου έχει 400 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα (14-16, 20-29).
Δες και την ανάρτηση "Σκλήρυνση κατά πλάκας θεραπεία με διατροφή".
νευραλγία τριδύμου ως πρώιμο σύμπτωμα της σκλήρυνσης κατά πλάκας =>
Τόσο στην νευραλγία τριδύμου όσο και στην σκλήρυνση κατά πλάκας το πιο σημαντικό χαρακτηριστικό είναι η απομυελίνωση (17), το οποίο εξηγεί γιατί η νευραλγία τριδύμου συχνά προηγείται της διάγνωσης με σκλήρυνση κατά πλάκας (18).
Καινούργια μελέτη σε σχεδόν μισό εκατομμύριο ανθρώπους διαπίστωσε ότι "η νευραλγία του τριδύμου έχει αναδειχθεί ως το πιο προγνωστικό σύμπτωμα για πρώιμη έναρξη της σκλήρυνσης κατά πλάκας" (19).
Πολλές πηγές έχουν καταγράψει το γεγονός ότι η νευραλγία τριδύμου είναι η πρώτη εκδήλωση της σκλήρυνσης κατά πλάκας, ξεκινώντας ήδη από την δεκαετία του 1980 (31, 32)
Μάλιστα, υπάρχουν και 2 μεγάλες μελέτες σε χιλιάδες ασθενείς (18, 30), οι οποίες διαπίστωσαν ότι συχνά η νευραλγία τριδύμου ήταν το 1ο σύμπτωμα της σκλήρυνσης κατά πλάκας. Μάλιστα, σε ορισμένους/ες ασθενείς, μέσα σε μόλις 1 χρόνο από την αρχική διάγνωση με νευραλγία τριδύμου ακολούθησε και 2η διάγνωση με σκλήρυνση κατά πλάκας (30, 39).
Γενικά, η νευραλγία τριδύμου αποτελεί το πρώτο σύμπτωμα με διαστήματα μεταξύ 5 και 10 ετών πριν από την εμφάνιση ενός δεύτερου συμπτώματος της σκλήρυνσης κατά πλάκας (35, 36).
Το γεγονός αυτό δεν έχει περάσει απαρατήρητο με αποτέλεσμα η Αμερικανική Ένωση Νευρολόγων Χειρουργών να αναφέρει ότι η νευραλγία τριδύμου είναι πλέον γνωστή ως πρώιμο σύμπτωμα της σκλήρυνσης κατά πλάκας (34), το οποίο αναφέρουν και φορείς για τον πόνο στο πρόσωπο και την σκλήρυνση κατά πλάκας (16, 43, 27).
ΘΕΡΑΠΕΙΑ
Ολοκληρωμένο πρωτόκολλο, με χαμηλό κόστος, βασισμένο κυρίως σε φαρμακευτικά μανιτάρια.
Για λεπτομέρειες και αναφορές ασθενών, πάτα εδώ.
Επιστροφή στο ευρετήριο
ΠΛΗΡΕΣ ΚΕΙΜΕΝΟ
Η νευραλγία τριδύμου [trigeminal neuralgia] είναι μία ιδιαίτερα επώδυνη πάθηση, η οποία χαρακτηρίζεται από έντονο άγχος του/της ασθενούς, το οποίο αλληλοτροφοδοτείται με τον πόνο. Δες και την ανάρτηση με τίτλο "νευραλγία τριδύμου και άγχος".
Παρόλο που δεν οδηγεί σε πρόωρο θάνατο, αυτή η νόσος μειώνει δραματικά την ποιότητα ζωής, με το ποσοστό αναπηρίας να είναι μεγαλύτερο του 15%.
Επιπλέον, η νευραλγία τριδύμου έχει ορισμένους κοινούς μηχανισμούς δράσης με την σκλήρυνση κατά πλάκας. Ως εκ τούτου, δεν είναι τυχαίο ότι μία συνηθισμένη αναζήτηση στο διαδίκτυο είναι ο όρος "νευραλγια τριδυμου και σκληρυνση κατα πλακας". Αυτό το γεγονός το έχω διαπιστώσει και στην πράξη διότι ένας σημαντικός αριθμός ασθενών με νευραλγία τριδύμου που έχω παρακολουθήσει, εκτός από αυτήν την επώδυνη νόσο, είχαν διαγνωστεί παράλληλα και με σκλήρυνση κατά πλάκας.
Δες και την ανάρτηση "ΝΕΥΡΑΛΓΙΑ ΤΡΙΔΥΜΟΥ ΑΙΤΙΑ".
Προκειμένου να ενημερωθώ πιο διεξοδικά για την σχέση ανάμεσα στη νευραλγία τριδύμου και την σκλήρυνση κατά πλάκας, αποφάσισα να κάνω μία σχετική έρευνα στην βάση δεδομένων που διατηρεί η Ιατρική Βιβλιοθήκη των Η.Π.Α., δίνοντας έμφαση σε όλες τις μετα-αναλύσεις που έχουν δημοσιευθεί μέχρι σήμερα.
αποτελέσματα:
Η νευραλγία τριδύμου είναι μια χρόνια, εξουθενωτική νευροπάθεια που χαρακτηρίζεται από ξαφνικό, έντονο πόνο στο πρόσωπο, συχνά ανθεκτική στη φαρμακευτική αγωγή (1). O νευροπαθητικός πόνος που εκδηλώνεται από τη νευραλγία τριδύμου επηρεάζει έναν ή περισσότερους κλάδους του τριδύμου νεύρου (2) και, όπως αναφέρει και μία μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό "Νευροχειρουργική Ανασκόπηση" αυτός ο έντονος πόνος στο πρόσωπο είναι παρόμοιος με ηλεκτροσόκ (3).
Η νευραλγία τριδύμου είναι είτε ιδιοπαθής είτε δευτεροπαθής. Η δευτεροπαθής νευραλγία τριδύμου προκύπτει από υποκείμενη παθολογία όπως όγκοι, αρτηριοφλεβικές δυσπλασίες ή σκλήρυνση κατά πλάκας (4), με την σκλήρυνση κατά πλάκας να αποτελεί σημαντικό παράγοντα που συμβάλλει (3).
Η σκλήρυνση κατά πλάκας είναι μια χρόνια, αυτοάνοση πάθηση που επηρεάζει κυρίως το έλυτρο μυελίνης. Η διάγνωση επιτυγχάνεται γενικά με μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου, η οποία δείχνει πλάκες απομυελίνωσης.
Η σκλήρυνση κατά πλάκας είναι μια απομυελινωτική διαταραχή, στην οποία τα αυτοαντισώματα προκαλούν την καταστροφή του ελύτρου μυελίνης που καλύπτει τα νεύρα του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Η σκλήρυνση κατά πλάκας επηρεάζει κυρίως το μυελινικό κάλυμμα των νευρώνων του κεντρικού νευρικού συστήματος. Με την καταστροφή του ελύτρου μυελίνης και των κυττάρων του, το κατεστραμμένο νεύρο αφήνει πίσω του μια πλάκα ή σκληρό χιτώνα. Οι βλάβες εμφανίζονται σε πολλαπλές θέσεις, με αποτέλεσμα να υπάρχουν πλάκες στο σημείο της καταστροφής, και για αυτόν τον λόγο η πάθηση που προκύπτει από μια τέτοια βλάβη χαρακτηρίζεται ως «σκλήρυνση κατά πλάκας».
Με την εξέλιξη της νόσου, η διαδικασία της επαναμυελίνωσης επιβραδύνεται και η βλάβη καθίσταται μη-αναστρέψιμη με την απώλεια των αξόνων. Όταν παρατηρούνται πλάκες απομυελίνωσης στις αισθητήριες οδούς του νωτιαίου μυελού, παρουσιάζεται ως παραισθησία και μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα στο δέρμα (12).
Η σκλήρυνση κατά πλάκας είναι σε θέση να προκαλέσει διάφορους τύπους πόνου, μεταξύ αυτών και νευραλγία τριδύμου (13).
Η σχέση ανάμεσα στην νευραλγία τριδύμου και στην σκλήρυνση κατά πλάκας κατά πλάκας έχει ποσοτικοποιηθεί σε μετα-αναλύσεις ήδη από το 2013 (5). Μάλιστα, μία μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2020 στο επιστημονικό περιοδικό "Παγκόσμια Νευροχειρουργική" ανέφερε ότι η συχνότητα εμφάνισης νευραλγίας τριδύμου σε ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας αναφέρεται ότι είναι 20 φορές υψηλότερη από ότι στον γενικό πληθυσμό (6), ενώ μία άλλη μελέτη αναφέρει ότι αυτός ο αριθμός είναι κατά πολύ μεγαλύτερος. Πιο συγκεκριμένα, η νευραλγία τριδύμου έχει 400 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να διαγνωστεί σε ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας (14-16, 20-29), και το κοινό σημείο αυτών των 2 νόσων είναι η απομυελίνωση.
Με λίγα λόγια, τόσο στην νευραλγία τριδύμου όσο και στην σκλήρυνση κατά πλάκας το πιο σημαντικό χαρακτηριστικό είναι η απομυελίνωση (17) και αυτός ο κοινός μηχανισμός εξηγεί γιατί η νευραλγία τριδύμου συχνά προηγείται της διάγνωσης με σκλήρυνση κατά πλάκας σε σημαντικό αριθμό των ασθενών (18).
Μάλιστα, είναι αξιοσημείωτο ότι η νευραλγία του τριδύμου έχει αναδειχθεί ως το πιο προγνωστικό σύμπτωμα για πρώιμη έναρξη της σκλήρυνσης κατά πλάκας (19).
Μία μετα-ανάλυση αξιολόγησε 19 μελέτες, με 30.348 ασθενείς, και διαπίστωσε ότι : "η νευραλγία τριδύμου είναι ένα κοινό πρόβλημα μεταξύ ασθενών με σκλήρυνση κατά πλάκας, κυρίως ανδρών ασθενών (7). Στο ίδιο συμπέρασμα κατέληξε μία ακόμα μετα-ανάλυση, η οποία αναφέρει για τη νευραλγία τριδύμου ότι αποτελεί την πιο συχνή πάθηση κρανιοπροσωπικού πόνου, και επηρεάζει συνήθως ασθενείς που πάσχουν από σκλήρυνση κατά πλάκας (8).
Μία μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε μόλις πριν από 2 εβδομάδες αναφέρει ότι : "Η κεντρική απομυελίνωση είναι η κύρια υποκείμενη αιτία σε ασθενείς με νευραλγία τριδύμου που σχετίζεται με σκλήρυνση κατά πλάκας. Και συμπληρώνει ότι στη νευραλγία τριδύμου που σχετίζεται με σκλήρυνση κατά πλάκας δεν υφίσταται αγγειακή συμπίεση (9).
Για λεπτομέρειες, δες το άρθρο με τίτλο "ΘΕΡΑΠΕΥΕΤΑΙ Η ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΣΗ".
Η ΝΕΥΡΑΛΓΙΑ ΤΡΙΔΥΜΟΥ ΩΣ ΠΡΩΙΜΟ ΣΥΜΠΤΩΜΑ ΤΗΣ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗΣ ΚΑΤΑ ΠΛΑΚΑΣ
Η νευραλγία τριδύμου ενδέχεται να είναι ένα πρώιμο σύμπτωμα της σκλήρυνσης κατά πλάκας ;
Υπάρχουν επιστημονικές στοιχεία που να δείχνουν ότι προηγείται της διάγνωσης σκλήρυνσης κατά πλάκας ; Μέσα σε πόσο χρονικό διάστημα η νευραλγία τριδύμου εξελίσσεται σε σκλήρυνση κατά πλάκας ;
Με σκοπό να απαντήσω σε αυτά τα ερωτήματα, διενήργησα μία αναζήτηση στην βάση δεδομένων της Ιατρικής Βιβλιοθήκης των Η.Π.Α. και σε μηχανή αναζήτησης.
Ακολουθούν τα κυριότερα ευρήματα, τα οποία, εν συντομία, δείχνουν ότι ναι, η νευραλγία τριδύμου ενδέχεται να αποτελεί πρώιμο σύμπτωμα σε σκλήρυνσης κατά πλάκας, η οποία δεν έχει ακόμα διαγνωστεί
Ας δούμε τα ευρήματα με χρονολογική σειρά.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε ήδη από το 1982 ανέφερε ότι :
"Σε τρεις ασθενείς, η νευραλγία τριδύμου ήταν η πρώτη εκδήλωση της σκλήρυνσης κατά πλάκας" (31)
Επίσης, το 1989 οδοντίατρος διαπίστωσε ότι :
"η εμφάνιση της νευραλγίας του τριδύμου σε ασθενείς με μη-διαγνωσμένη σκλήρυνση κατά πλάκας ήταν ο λόγος που οδήγησε σε διάγνωση της νόσου" (32)
Το ότι η νευραλγία του τριδύμου προηγείται της διάγνωσης της σκλήρυνσης κατά πλάκας έχει αναφερθεί και το 1995, όταν μία μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Νευρολογία αξιολόγησε τα ευρήματα από έναν μεγάλο αριθμό ασθενών (1.882 ασθενείς).
Διαπίστωσε ότι σε ένα υποσύνολο ασθενών η νευραλγία τριδύμου ήταν το πρώτο σύμπτωμα της σκλήρυνσης κατά πλάκας, και προηγήθηκε του επόμενου συμπτώματος της σκλήρυνσης κατά πλάκας κατά 1 έως 11 χρόνια. Η σκλήρυνση κατά πλάκας εμφανίστηκε αργότερα σε ασθενείς που είχαν νευραλγία τριδύμου (30).
Το 2010, μία ακόμα μελέτη ανέφερε ότι :
"Υπάρχει γενική συμφωνία ότι το 2% των ατόμων με νευραλγία τριδύμου έχουν σκλήρυνση κατά πλάκας και το 1% των ατόμων με σκλήρυνση κατά πλάκας θα αποκτήσουν νευραλγία τριδύμου" (33)
Το 2015, μία δημοσίευση στο Dental Asia, περιοδικό για την οδοντιατρική βιομηχανία, αναφέρει ότι :
"η νευραλγία του τριδύμου έχει γίνει γνωστή ως πρώιμο σύμπτωμα της σκλήρυνσης κατά πλάκας" και συμπληρώνει ότι :
"Σύμφωνα με την Αμερικανική Ένωση Νευρολόγων Χειρουργών, η νευραλγία τριδύμου είναι πλέον γνωστή ως πρώιμο σύμπτωμα της σκλήρυνσης κατά πλάκας" (34).
Στο ίδιο μήκος κύματος και μία μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2017, στο Διεθνές Επιστημονικό Περιοδικό για την Φροντίδα της Σκλήρυνση κατά Πλάκας δημοσιεύθηκε μελέτη με τίτλο "Η νευραλγία του τριδύμου συνήθως προηγείται της διάγνωσης της σκλήρυνσης κατά πλάκας".
Η εν λόγω μελέτη ήταν ακόμα μεγαλύτερη από την μελέτη του 1995 σε 1.882 ασθενείς δεδομένου ότι η νέα μελέτη αξιολόγησε δεδομένα από 8.590 ασθενείς (18).
Το 2018, μία άλλη δημοσίευση ανέφερε τα εξής:
"Γενικά πιστεύεται ότι η σκλήρυνση κατά πλάκας προηγείται της νευραλγίας τριδύμου, αλλά αρκετές δημοσιεύσεις ανέφεραν τη νευραλγία τριδύμου ως πρώτο σύμπτωμα με διαστήματα μεταξύ 5 και 10 ετών πριν από την εμφάνιση ενός άλλου συμπτώματος της σκλήρυνσης κατά πλάκας" (35).
Τον επόμενο χρόνο, 2019, μία ακόμα μελέτη ανέφερε ότι :
"Η νευραλγία τριδύμου εμφανίζεται στην πλειονότητα μετά από σκλήρυνση κατά πλάκας, αλλά έως και 10% αναφέρει νευραλγία τριδύμου ως το πρώτο σημάδι σκλήρυνσης κατά πλάκας και προηγείται ενός δεύτερου επεισοδίου σκλήρυνσης κατά πλάκας έως και 10 χρόνια" (36).
Μία ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε το 2021, ανέφερε επίσης ότι η νευραλγία του τριδύμου ήταν το πρώτο σύμπτωμα της σκλήρυνση κατά πλάκας σε σημαντικό αριθμό ασθενών (37)
Πέρυσι μία μελέτη στο επιστημονικό περιοδικό "Σκλήρυνση κατά Πλάκας" διαπίστωσε σε 171 ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας ότι
"Στο 9,9%, η νευραλγία τριδύμου ήταν το πρώτο πιθανό απομυελινωτικό σύμπτωμα" (38).
Μελέτη που δημοσιεύθηκε πριν από μόλις λίγους μήνες και ανέλυσε δεδομένα από σχεδόν μισό εκατομμύριο ανθρώπους ανέφερε ότι :
"είναι αξιοσημείωτο ότι η νευραλγία του τριδύμου εμφανίστηκε ως το πιο προγνωστικό σύμπτωμα της πρώιμης έναρξης της σκλήρυνση κατά πλάκας" (19)
Μία ακόμα μελέτη που δημοσιεύθηκε επίσης πριν από λίγους μήνες αναφέρει ότι :
σε ασθενείς με αμφότερες τις παθήσεις, η νευραλγία τριδύμου προηγήθηκε της σκλήρυνσης κατά πλάκας κατά μέσο όρο 1,6 έτη (39).
Υπάρχουν ορισμένες ακόμα μελέτες που έχουν αναφέρει τη νευραλγία του τριδύμου ως το πρώτο σύμπτωμα της σκλήρυνσης κατά πλάκας (40-42)
Αυτά τα στοιχεία αναφέρονται και από φορείς που εστιάζουν την δράση τους στην σκλήρυνση κατά πλάκας.
Ενδεικτικά, το Ίδρυμα για τη Σκλήρυνση κατά Πλάκας, το οποίο αναφέρει ότι :
"Η νευραλγία τριδύμου είναι μερικές φορές ένα πρώιμο σύμπτωμα στην σκλήρυνση κατά πλάκας" (27).
Η Κοινοπραξία Κέντρων Σκλήρυνσης κατά Πλάκας αναφέρει για την νευραλγία τριδύμου ότι :
"έχει γίνει γνωστή ως πρώιμο σύμπτωμα της σκλήρυνσης κατά πλάκας" (43)
Συνεχίζοντας, το Ίδρυμα για τον Πόνο Προσώπου αναφέρει ότι :
"Η νευραλγία τριδύμου είναι μερικές φορές ένα πρώιμο σύμπτωμα στην σκλήρυνση κατά πλάκας.
Στην πραγματικότητα, σε περίπου 10% των ασθενών με σκλήρυνση κατά πλάκας η διάγνωση της νευραλγίας τριδύμου προηγήθηκε της διάγνωσης της σκλήρυνσης κατά πλάκας κατά μέσο όρο πέντε χρόνια" (16)
Κλείνοντας, Ο Δρ. Kashouty αναφέρει ότι :
"υπάρχει ισχυρή σύνδεση μεταξύ της σκλήρυνσης κατά πλάκας και της νευραλγίας του τριδύμου. Οι δύο καταστάσεις εμφανίζονται συχνά μαζί και οι ασθενείς με την μία ασθένεια είναι ιδιαίτερα πιθανό να αναπτύξουν την άλλη" (44)
ΘΕΡΑΠΕΙΑ
Όσον αφορά την θεραπεία, μία μετα-ανάλυση επισημαίνει ότι η νευραλγία τριδύμου αποτελεί θεραπευτική πρόκληση, ιδιαίτερα στο πλαίσιο της σκλήρυνσης κατά πλάκας (10), ιδίως όταν η νευραλγία τριδύμου είναι ανθεκτική στα φάρμακα διότι είναι σε θέση να περιπλέξει την κλινική πορεία ασθενών που πάσχουν από σκλήρυνση κατά πλάκας (11).
Σε αυτήν την περίπτωση, υπάρχει δυνατότητα για ένα ολοκληρωμένο πρωτόκολλο, με χαμηλό κόστος, το οποίο βασίζεται κυρίως σε φαρμακευτικά μανιτάρια, και τα αποτελέσματα από ασθενείς μου έχουν δείξει ανταπόκριση ακόμα και σε λίγες μέρες, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχει ακόμα και 100% ύφεση του πόνου και, παράλληλα, η φαρμακευτική αγωγή:
- είτε μειώνεται
- είτε διακόπτεται.
Σε περιπτώσεις ασθενών που έχουμε πλήρη ύφεση του πόνου αλλά επιτυγχάνουμε μόνο μείωση της δοσολογίας της φαρμακευτικής αγωγής, αντί για πλήρη διακοπή, τότε εφαρμόζουμε στοχευμένες διατροφικές βελτιώσεις ώστε να ρυθμίσουμε τις συνήθεις διατροφικές ελλείψεις από συγκεκριμένες βιταμίνες που παρουσιάζουν οι ασθενείς με νευραλγία τριδύμου, ιδίως όταν υπάρχει συννοσηρότητα με σκλήρυνση κατά πλάκας.
Για να ενημερωθείς για το πρωτόκολλο πάτα εδώ ή στο παρακάτω κουμπί
Επιστροφή στο ευρετήριο
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ - ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ - ΕΡΕΥΝΕΣ
Ανάρτηση χωρίς παραπομπές δεν είναι επιστήμη αλλά λογοτεχνία.
Δικαιούσαι να γνωρίζεις από που αντλώ τις πληροφορίες αφενός για να ελέγχεις την αξιοπιστία των πηγών και αφετέρου για να επιβεβαιώνεις την αληθότητα τους.
Όχι λόγια του αέρα και αβάσιμοι ισχυρισμοί χωρίς τεκμηρίωση.
Για να διασφαλιστεί η εγκυρότητα των άρθρων, το 100% των πηγών είναι επιστημονικά περιοδικά, νοσοκομεία, πανεπιστήμια, επαγγελματίες υγείας κ.ο.κ.
1. Khaboushan AS, Maroufi SF, Jarrah N, Moafi M, Sabahi M, Borghei-Razavi H, Sheehan JP. Comparison of stereotactic radiosurgery and rhizotomy for trigeminal neuralgia: A systematic review and Meta-Analysis. Neurosurg Rev. 2025 Aug 20;48(1):613. doi: 10.1007/s10143-025-03763-z. PMID: 40833460; PMCID: PMC12368101.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40833460/
2. Nascimento RFV, Pipek LZ, de Aguiar PHP. Is percutaneous balloon compression better than microvascular decompression to treat trigeminal neuralgia? A systematic review and meta-analysis. J Clin Neurosci. 2023 Mar;109:11-20. doi: 10.1016/j.jocn.2023.01.002. Epub 2023 Jan 10. PMID: 36634472.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36634472/
3. Ali SMS, Shafique MA, Mustafa MS, Jafri SAA, Khalil S, Fatima H, Rangwala HS. Effectiveness of gamma knife radiosurgery in the management of trigeminal neuralgia associated with multiple sclerosis: a systematic review and meta-analysis. Neurosurg Rev. 2023 Dec 13;47(1):12. doi: 10.1007/s10143-023-02246-3. PMID: 38091115.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38091115/
4. Penchev P, Milanova-Ilieva D, Gaydarski L, Reghunathan K, Petrov PP, Stanchev P, Ketev K, Husain N. Microsurgical Resection vs Stereotactic Radiosurgery for Secondary Trigeminal Neuralgia Caused by Cerebellopontine Angle Tumors: A Systematic Review and Meta-Analysis with Meta-Regression. Neurosurg Rev. 2025 Aug 8;48(1):596. doi: 10.1007/s10143-025-03750-4. PMID: 40779001.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40779001/
5. Foley PL, Vesterinen HM, Laird BJ, Sena ES, Colvin LA, Chandran S, MacLeod MR, Fallon MT. Prevalence and natural history of pain in adults with multiple sclerosis: systematic review and meta-analysis. Pain. 2013 May;154(5):632-642. doi: 10.1016/j.pain.2012.12.002. Epub 2012 Dec 14. PMID: 23318126.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23318126/
6. Texakalidis P, Xenos D, Karras CL, Rosenow JM. Percutaneous Surgical Approaches in Multiple Sclerosis-Related Trigeminal Neuralgia: A Systematic Review and Meta-analysis. World Neurosurg. 2021 Feb;146:342-350.e1. doi: 10.1016/j.wneu.2020.11.006. Epub 2020 Nov 7. PMID: 33171325.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33171325/
7. Houshi S, Tavallaei MJ, Barzegar M, Afshari-Safavi A, Vaheb S, Mirmosayyeb O, Shaygannejad V. Prevalence of trigeminal neuralgia in multiple sclerosis: A systematic review and meta-analysis. Mult Scler Relat Disord. 2022 Jan;57:103472. doi: 10.1016/j.msard.2021.103472. Epub 2021 Dec 29. PMID: 34986455.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34986455/
8. Spina A, Nocera G, Boari N, Iannaccone S, Mortini P. Efficacy of Gamma Knife radiosurgery in the management of multiple sclerosis-related trigeminal neuralgia: a systematic review and meta-analysis. Neurosurg Rev. 2021 Dec;44(6):3069-3077. doi: 10.1007/s10143-021-01507-3. Epub 2021 Feb 20. PMID: 33611721.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33611721/
9. Hajikarimloo B, Tos SM, Mohammadzadeh I, Mortezaei A, Hasanzade A, Najari D, Ebrahimi A, Habibi MA. Efficacy and safety of microvascular decompression in trigeminal neuralgia secondary to multiple sclerosis: a systematic review and meta-analysis. Acta Neurol Belg. 2025 Oct 13. doi: 10.1007/s13760-025-02909-6. Epub ahead of print. PMID: 41082162.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41082162/
10. SohrabiAsl M, Shirani M, Jahanbakhshi A, Iranmehr A. Efficacy and Challenges: Minimally Invasive Procedures for Trigeminal Neuralgia Treatment in Multiple Sclerosis - A Systematic Review and Meta-Analysis. Stereotact Funct Neurosurg. 2024;102(3):156-168. doi: 10.1159/000538516. Epub 2024 Apr 22. PMID: 38648730.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38648730/
11. Montano N, Papacci F, Cioni B, Di Bonaventura R, Meglio M. What is the best treatment of drug-resistant trigeminal neuralgia in patients affected by multiple sclerosis? A literature analysis of surgical procedures. Clin Neurol Neurosurg. 2013 May;115(5):567-72. doi: 10.1016/j.clineuro.2012.07.011. Epub 2012 Jul 26. PMID: 22840414.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22840414/
12. Al Johani K, Fudah M, Al-Zahrani M, Abed H, Srivastava KC, Shrivastava D, Cicciù M, Minervini G. Multiple Sclerosis-A Demyelinating Disorder and Its Dental Considerations-A Literature Review with Own Case Report. Brain Sci. 2023 Jun 29;13(7):1009. doi: 10.3390/brainsci13071009. PMID: 37508941; PMCID: PMC10377366.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10377366/
13. Shkodina AD, Bardhan M, Chopra H, Anyagwa OE, Pinchuk VA, Hryn KV, Kryvchun AM, Boiko DI, Suresh V, Verma A, Delva MY. Pharmacological and Non-pharmacological Approaches for the Management of Neuropathic Pain in Multiple Sclerosis. CNS Drugs. 2024 Mar;38(3):205-224. doi: 10.1007/s40263-024-01072-5. Epub 2024 Feb 29. PMID: 38421578.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38421578/
14. Al Johani K, Fudah M, Al-Zahrani M, Abed H, Srivastava KC, Shrivastava D, Cicciù M, Minervini G. Multiple Sclerosis-A Demyelinating Disorder and Its Dental Considerations-A Literature Review with Own Case Report. Brain Sci. 2023 Jun 29;13(7):1009. doi: 10.3390/brainsci13071009. PMID: 37508941; PMCID: PMC10377366.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10377366/
15. All about trigeminal neuralgia, The Ottawa Hospital Foundation
https://ohfoundation.ca/all-about-trigeminal-neuralgia/
16. Medical Causes of Facial Pain Part II Published April 26, 2022, The Facial Pain Association
https://www.facepain.org/blog/medical-causes-of-facial-painpart-ii/
17. Lassmann H. Multiple Sclerosis Pathology. Cold Spring Harb Perspect Med. 2018 Mar 1;8(3):a028936. doi: 10.1101/cshperspect.a028936. PMID: 29358320; PMCID: PMC5830904.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5830904/
18. Fallata A, Salter A, Tyry T, Cutter GR, Marrie RA. Trigeminal Neuralgia Commonly Precedes the Diagnosis of Multiple Sclerosis. Int J MS Care. 2017 Sep-Oct;19(5):240-246. doi: 10.7224/1537-2073.2016-065. PMID: 29070964; PMCID: PMC5649347.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5649347/
19. Nova, Andrea & Fazia, Teresa & Di Caprio, Giovanni & Gentilini, Davide & Bernardinelli, Luisa & Bergamaschi, Roberto. (2025). Timing and Predictive Value of Clinical Conditions Preceding Multiple Sclerosis in the UK Biobank. Annals of Clinical and Translational Neurology. 12. 1952-1961. 10.1002/acn3.70119.
https://www.researchgate.net/publication/393070622_Timing_and_Predictive_Value_of_Clinical_Conditions_Preceding_Multiple_Sclerosis_in_the_UK_Biobank
20. Al Johani K, Fudah M, Al-Zahrani M, Abed H, Srivastava KC, Shrivastava D, Cicciù M, Minervini G. Multiple Sclerosis-A Demyelinating Disorder and Its Dental Considerations-A Literature Review with Own Case Report. Brain Sci. 2023 Jun 29;13(7):1009. doi: 10.3390/brainsci13071009. PMID: 37508941; PMCID: PMC10377366.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10377366/
21. Multiple Sclerosis in Dental Considerations, Scholarly community Encyclopedia
https://encyclopedia.pub/entry/46590
22. Chapter: Medical Surgical Nursing: Management of Patients With Neurologic Infections, Autoimmune Disorders, and Neuropathies Trigeminal Neuralgia (Tic Douloureux) - Cranial Nerve Disorders, BrainKart.com
https://www.brainkart.com/article/Trigeminal-Neuralgia-(Tic-Douloureux)---Cranial-Nerve-Disorders_32532/
23. Racke MK, Frohman EM, Frohman T. Pain in Multiple Sclerosis: Understanding Pathophysiology, Diagnosis, and Management Through Clinical Vignettes. Front Neurol. 2022 Jan 13;12:799698. doi: 10.3389/fneur.2021.799698. PMID: 35095742; PMCID: PMC8794582.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8794582/
24. Trigeminal Neuralgia and MS: How Gamma Knife Can Help, Dr. Anthony D’Ambrosio, M.D., M.B.A., F.A.A.N.S, Valley Health System
https://www.valleygammaknife.com/trigeminal-neuralgia-and-ms/
25. Trigeminal Neuralgia, Dr. Christopher Honey,
https://drhoney.org/tn/
26. MS and Trigeminal Neuralgia: Is There a Link? Written by Kara Mayer Robinson Medically Reviewed by Christopher Melinosky, MD on December 12, 2024
https://www.webmd.com/multiple-sclerosis/ms-trigeminal-neuralgia
27. Trigeminal neuralgia, Multiple Sclerosis Trust
https://mstrust.org.uk/a-z/trigeminal-neuralgia
28. The Painful Tooth: My Weekend of Agony John Connor avatar by John Connor | July 30, 2021,
https://multiplesclerosisnewstoday.com/columns/2021/07/28trigeminal-neuralgia-painful-tooth-my-weekend-agony/
29. Are Trigeminal Neuralgia and MS Related? Medically reviewed by Amit M. Shelat, D.O. Written by Sarah Winfrey Posted on May 17, 2022
https://www.mymsteam.com/resources/are-trigeminal-neuralgia-and-ms-related
30. Redekop, W., & Hooge, J. (1995). Trigeminal neuralgia in multiple sclerosis. Neurology, 45(7), 1294–1296.
https://www.ovid.com/journals/neur/abstract/00006114-199507000-00011~trigeminal-neuralgia-in-multiple-sclerosis
31. Jensen TS, Rasmussen P, Reske-Nielsen E. Association of trigeminal neuralgia with multiple sclerosis: clinical and pathological features. Acta Neurol Scand. 1982 Mar;65(3):182-9. doi: 10.1111/j.1600-0404.1982.tb03076.x. PMID: 7080803.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7080803/
32. Trigeminal neuralgia in a patient with multiple sclerosis Friedman, Charles E. Journal of Endodontics, Volume 15, Issue 8, 379 - 380
https://www.jendodon.com/article/S0099-2399(89)80077-9/abstract
33. Yates TJ, Crawley F. Paroxysmal symptoms in multiple sclerosis masquerading as transient ischaemic attacks. BMJ Case Rep. 2010 Jul 23;2010:bcr0320102831. doi: 10.1136/bcr.03.2010.2831. PMID: 22767624; PMCID: PMC3029382.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3029382/
34. Trigeminal Neuralgia: An Early Multiple Sclerosis Symptom December 2, 2015, Dental Asia
https://dentalasia.net/trigeminal-neuralgia-an-early-multiple-sclerosis-symptom/
35. Joanna M. Zakrzewska, Jianhua Wu, Tricia S.-L. Brathwaite, A Systematic Review of the Management of Trigeminal Neuralgia in Patients with Multiple Sclerosis, World Neurosurgery, Volume 111, 2018, Pages 291-306, ISSN 1878-8750, https://doi.org/10.1016/j.wneu.2017.12.147.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1878875017322635
36. Godazandeh, Kimia & Martinez Sosa, Santiago & Wu, Jianhua & Zakrzewska, Joanna. (2019). Trigeminal neuralgia: Comparison of characteristics and impact in patients with or without multiple sclerosis. Multiple Sclerosis and Related Disorders. 34. 10.1016/j.msard.2019.06.015.
https://www.researchgate.net/publication/7816011_A_clinical_comparison_of_trigeminal_neuralgic_pain_in_patients_with_and_without_underlying_multiple_sclerosis
37. Ganesan, K., Thomson, A. (2021). Trigeminal Neuralgia. In: Bonanthaya, K., Panneerselvam, E., Manuel, S., Kumar, V.V., Rai, A. (eds) Oral and Maxillofacial Surgery for the Clinician. Springer, Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-15-1346-6_26
https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-981-15-1346-6_26
38. Laakso, Sini & Oh, Jiwon & Raufdeen, Fasna & Jones, Ashley & Reiskanen, Henri & Feb, Ken & Levit, Elle & Solomon, Andrew. (2024). Trigeminal neuralgia within the disease course of MS: Diagnostic and therapeutic implications from a multicenter cohort. Multiple Sclerosis Journal. 31. 607-611. 10.1177/13524585241309257.
https://www.researchgate.net/publication/387475166_Trigeminal_neuralgia_within_the_disease_course_of_MS_Diagnostic_and_therapeutic_implications_from_a_multicenter_cohort
39. April 7, 2025 Free Access Trigeminal Neuralgia in Multiple Sclerosis: Characteristics and Healthcare Utilization in the State of Florida (P12-1.016) Freddy Escobar-Montealegre, Elsa Rodriguez, Laura Snider, Danielle Tupes, Mayra Montalvo Perero, and Torge Rempe
https://www.neurology.org/doi/10.1212/WNL.0000000000212335
40. Armocida, Daniele. “Multiple Sclerosis and Trigeminal Neuralgia: A Well-Noted Association with Unknown Occurrence as a Presenting Symptom: Our Experience in Multi Centric Study.” (2020).
https://iris.uniroma1.it/retrieve/738522e8-5509-40f8-8aea-642834dff183/OAJBS.ID.000145.pdf
41. Burkholder DB, Koehler PJ, Boes CJ. Trigeminal Neuralgia and Multiple Sclerosis: A Historical Perspective. Canadian Journal of Neurological Sciences / Journal Canadien des Sciences Neurologiques. 2017;44(5):589-593. doi:10.1017/cjn.2017.196
https://www.cambridge.org/core/journals/canadian-journal-of-neurological-sciences/article/trigeminal-neuralgia-and-multiple-sclerosis-a-historical-perspective/0A8A067471FB40153243335D8BF760E9
42. M. Alan Stiles, James Evans, chapter 46 - Trigeminal Neuralgia, Editor(s): Steven D. Waldman, Joseph I. Bloch, Pain Management, W.B. Saunders, 2007, Pages 502-510, ISBN 9780721603346, https://doi.org/10.1016/B978-0-7216-0334-6.50050-9.
https://www.sciencedirect.com/topics/nursing-and-health-professions/trigeminus-neuralgia
43. Trigeminal neuralgia, type of nerve pain, is an early multiple sclerosis symptom, Dec 01,201
https://www.mscare.org/trigeminal-neuralgia-type-of-nerve-pain-is-an-early-multiple-sclerosis-symptom/
44. The Connection Between Multiple Sclerosis and Trigeminal Neuralgia, Dr. Kashouty, Premier Neurology & Wellness Center
https://premierneurologycenter.com/blog/the-connection-between-multiple-sclerosis-and-trigeminal-neuralgia/
