ΝΕΥΡΑΛΓΙΑ ΤΡΙΔΥΜΟΥ ΑΙΤΙΑ
|
Συνεπώς, το σημαντικότερο βήμα είναι η επαναμυελίνωση |
ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ
- ΠΕΡΙΛΗΨΗ (χρόνος ανάγνωσης 2,5 λεπτά)
- ΠΛΗΡΕΣ ΚΕΙΜΕΝΟ (χρόνος ανάγνωσης 26,5 λεπτά)
Παραπομπές
- ΠΕΡΙΛΗΨΗ (χρόνος ανάγνωσης 2,5 λεπτά)
- ΠΛΗΡΕΣ ΚΕΙΜΕΝΟ (χρόνος ανάγνωσης 26,5 λεπτά)
Παραπομπές
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
- Η νευραλγία του τριδύμου προκαλεί στο πρόσωπο έντονες κρίσεις πόνου, οι οποίες επαναλαμβάνονται αρκετές φορές μέσα στην ημέρα.
- Αυτή η νόσος έχει ποικίλα αίτια. Ωστόσο, η απομυελίνωση αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της παθογένεσης της νόσου (5), το οποίο το γνωρίζουμε ήδη από το 1967 (118).
Γράφοντας στην Ιατρική Βιβλιοθήκη των Η.Π.Α. την λέξη-κλειδί "νευραλγία τριδύμου μυελίνη", προέκυψαν 138 μελέτες. Παραθέτω ορισμένα χαρακτηριστικά ευρήματα =>
Στην προσπάθεια κατανόησης αυτής της νόσου, πρέπει να ληφθεί υπόψη η παρατηρούμενη παθολογία της μυελίνωσης (143). Συγκεκριμένα,
- μελέτες σε βιοψίες τριδύμων ριζών έδειξαν απομυελίνωση (101)
- ιστολογικά, οι ασθενείς εμφανίζουν απομυελίνωση (109)
- η νευρική δομή είναι φυσικά ανεπαρκής από μυελίνη (115).
Η νευραλγία τριδύμου προκύπτει από απομυελίνωση (102) και η απομυελίνωση αναπόφευκτα προκαλεί νευραλγία τριδύμου (111).
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό "Έρευνα για την Νευρική Αναγέννηση" αναφέρει ότι "Η απομυελίνωση θεωρείται η μηχανιστική αιτία της νευραλγίας τριδύμου" (118).
Κλείνοντας, μελέτη που δημοσιεύθηκε πριν από μόλις λίγους μήνες αναφέρει ότι "η απομυελίνωση είναι ευρέως αναγνωρισμένη ως ο υποκείμενος παθολογικός μηχανισμός της νευραλγίας τριδύμου" (134).
Επιπρόσθετα, η σχέση ανάμεσα στην νευραλγία τριδύμου και την κατάσταση της μυελίνης υποστηρίζεται και από πολλές ακόμα πηγές. Ενδεικτικά, από Ιατρούς και Νευροχειρουργούς (44, 45, 47, 48, 56, 59, 63, 65), Ινστιτούτα για την Σπονδυλική Στήλη (46, 57, 58, 60), Kλινικές σε Αυστραλία (49, 51), Η.Π.Α. (52, 54) και Λονδίνο (61), Νοσοκομεία των Η.Π.Α. (50, 55), καθώς και το Ίδρυμα Έρευνας για τον Πόνο του Προσώπου (53) και το "Δίκτυο Ιατρικής Πόνου" (64).
Δεκαετίες βασικών και κλινικών στοιχείων υποστηρίζουν την υπόθεση της απομυελίνωσης (166).
- Η μυελίνη, το προστατευτικό περίβλημα του νεύρου, παρέχει μόνωση και προστασία. Δρα με τρόπο παρόμοιο με το καουτσούκ που μονώνει τα ηλεκτρικά καλώδια.
- Όταν αρχίζει η φθορά στην προστατευτική επικάλυψη του νεύρου (απομυελίνωση), αρχίζουν να διαταράσσονται οι λειτουργίες των νεύρων και το νεύρο αντιδρά απρόβλεπτα, προκαλώντας πόνο ακόμα και σε αβλαβή ερεθίσματα όπως ένα ελαφρύ άγγιγμα, η μάσηση ή το βούρτσισμα των δοντιών
- Οποιαδήποτε κι αν είναι η αιτία που οδήγησε στην απομυελίνωση (σκλήρυνση κατά πλάκας, όγκος, διατροφικές ελλείψεις, αιμοφόρο αγγείο κ.ο.κ.), η ουσία παραμένει ότι για να υπάρξει ο πόνος της νευραλγίας τριδύμου, χρειάζεται να υπάρξει απομυελίνωση. Χωρίς απομυελίνωση, δεν υπάρχει νευραλγία τριδύμου.
Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, το ουσιαστικότερο βήμα είναι να παρέχουμε την πολύτιμη επαναμυελίνωση.
ΘΕΡΑΠΕΙΑ =>
- Φάρμακα: αποτελεσματικά έως 70%. Ωστόσο, έχουν 3 περιορισμούς:
α. η χρόνια χρήση έχει συσχετιστεί με πολλές παρενέργειες,
β. υπάρχει υποτροπή σε έως και 50% των ασθενών.
γ. μέχρι σήμερα, τα φάρμακα δεν προσφέρουν επαναμυελίνωση.
- Χειρουργείο: όλες οι χειρουργικές επιλογές παρουσιάζουν σημαντικά οφέλη αλλά και κινδύνους, οι οποίοι σε σπάνιες περιπτώσεις είναι πολύ σοβαροί. Επίσης, δεν προσφέρουν επαναμυελίνωση.
Συνολικά, τα φάρμακα και το χειρουργείο ανακουφίζουν από τον πόνο αλλά, λόγω του ότι δεν παρέχουν επαναμυελίνωση, η αιτία συνεχίζει να υποβόσκει, με αποτέλεσμα στο μέλλον να υπάρχει αυξημένος κίνδυνος να εκδηλωθεί άλλη απομυελινωτική νόσος, όπως είναι για παράδειγμα σκλήρυνση κατά πλάκας.
Δες την ανάρτηση "ΝΕΥΡΑΛΓΙΑ ΤΡΙΔΥΜΟΥ ΚΑΙ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ ΚΑΤΑ ΠΛΑΚΑΣ". Η νευραλγία τριδύμου είναι 400 φορές πιο πιθανή σε ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας, ενώ η νευραλγία τριδύμου συχνά προηγείται της διάγνωσης με σκλήρυνση κατά πλάκας, αποτελώντας το πιο προγνωστικό σύμπτωμα για πρώιμη έναρξη της σκλήρυνση κατά πλάκας.
Υπάρχει δοκιμασμένη και επιστημονικώς τεκμηριωμένη μέθοδος που :
- αφενός να μην έχει κινδύνους, και
- αφετέρου να προσφέρει επαναμυελίνωση ;
Βεβαίως.
Τα φαρμακευτικά μανιτάρια, τα οποία μάλιστα προσφέρουν οφέλη ακόμα και σε έως 2 εβδομάδες. Σε κάποιες περιπτώσεις ακόμα και εντός λίγων ημερών.
Εκτός από τα φαρμακευτικά μανιτάρια, η επαναμυελίνωση είναι εφικτή και μέσω συγκεκριμένων διατροφικών βελτιώσεων.
Για να ενημερωθείς, πάτα εδώ.
|
Ο Dr. Christopher Honey στην ιστοσελίδα του αναφέρει το εξής για τον πίνακα ζωγραφικής που ακολουθεί: "είναι του Λεονάρντο ντα Βίντσι περίπου από το 1485.
Η αγωνία στο πρόσωπο του άνδρα μού θύμισε τον πόνο της νευραλγίας τριδύμου" |
|
ΠΛΗΡΕΣ ΚΕΙΜΕΝΟ
Εισαγωγή =>
Η νευραλγία του τριδύμου είναι μια σοβαρή νόσος, η οποία χαρακτηρίζεται από αιφνίδιες, επαναλαμβανόμενες κρίσεις ιδιαίτερα έντονου πόνου κατά μήκος των κλάδων του τριδύμου νεύρου στο πρόσωπο.
Σκοπός του σημερινού άρθρου είναι να παρουσιάσει συνοπτικά τα κύρια αίτια, καθώς και τις επιλογές για την θεραπεία.
Λίγα λόγια =>
Η νευραλγία τριδύμου εμφανίζεται συχνότερα σε ενήλικες άνω των 40 ετών.
Λόγω του έντονου πόνου που προκαλεί αλλά και του φόβου ότι η επόμενη κρίση επίκειται ανά πάσα στιγμή, ο αντίκτυπος από αυτήν τη νόσο στην καθημερινότητα είναι πολύ υψηλός.
Οι κρίσεις είναι συνήθως βραχείας διάρκειας, από λίγα δευτερόλεπτα έως 2 λεπτά. Ωστόσο, είναι επαναλαμβανόμενες, από αρκετές φορές την ημέρα, έως και εκατοντάδες φορές (στα προχωρημένα στάδια της νόσου).
Οι κρίσεις είναι σε θέση να πυροδοτηθούν από απλά, αβλαβή ερεθίσματα όπως είναι για παράδειγμα η μάσηση, η ομιλία ή το πλύσιμο του προσώπου.
Κύρια αιτία =>
Αρχικά, να αναφερθεί ότι η νευραλγία τριδύμου είναι μοναδική στους ανθρώπους (1).
Τώρα, όσον αφορά τα αίτια, πρώτα κάποιες εισαγωγικές πληροφορίες, οι οποίες θα μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε καλύτερα την κύρια αιτία στη νευραλγία τριδύμου.
Τα κρανιακά νεύρα περιβάλλονται από ένα έλυτρο μυελίνης, το οποίο παρέχει μονωτική και μεταβολική υποστήριξη στον άξονα του νεύρου (2). Η απομυελίνωση οδηγεί σε ακατάλληλη νευρωνική ενεργοποίηση ή εφαπτική διασταυρούμενη επικοινωνία ως συνέπεια της παθολογικής ενεργοποίησης των ινών.
Αυτές οι διεργασίες, με τη σειρά τους, είναι σε θέση να οδηγήσουν σε δευτερογενείς αλλαγές που τελικά ευαισθητοποιούν τους υποδοχείς πόνου στους νευρώνες στον πυρήνα του τριδύμου νεύρου και στις ανώτερες δομές του εγκεφάλου, οδηγώντας στα συμπτώματα της νευραλγίας τριδύμου (3).
Η απομυελίνωση του τριδύμου νεύρου θεωρείται η μηχανιστική αιτία της νευραλγίας τριδύμου (4), το οποίο το γνωρίζουμε ήδη από το 1967. Μελέτες έχουν παράσχει άμεσες ενδείξεις απομυελίνωσης των αισθητηριακών ινών εντός της νευρικής ρίζας ή του εγκεφαλικού στελέχους ως ακρογωνιαίο λίθο της παθογένεσης διαφόρων υποτύπων νευραλγίας τριδύμου (5).
Μία ακόμα μελέτη που δημοσιεύθηκε μόλις πριν από λίγους μήνες αναφέρει ότι "Η απομυελίνωση είναι ευρέως αναγνωρισμένη ως ο υποκείμενος παθολογικός μηχανισμός της νευραλγίας τριδύμου" (6).
Και φυσικά αυτές οι μελέτες δεν είναι οι μοναδικές.
Όπως αναφέρει μία δημοσίευση του 2024, η πιο αποδεκτή θεωρία για τα κλινικά συμπτώματα στη νευραλγία τριδύμου είναι η βλάβη των περιφερικών νεύρων λόγω της απομυελίνωσης (7).
Μία άλλη μελέτη που δημοσιεύθηκε πριν λίγους μήνες αναφέρει ότι "Η νευραλγία τριδύμου, μια εξουθενωτική νευροπαθητική διαταραχή πόνου, χαρακτηρίζεται από απομυελίνωση" (8).
Πολλές ακόμα μελέτες έχουν αναφερθεί στην σύνδεση ανάμεσα στην απομυελίνωση και στη νευραλγία τριδύμου. Γράφοντας στην Ιατρική Βιβλιοθήκη των Η.Π.Α. "νευραλγία τριδύμου και μυελίνη", υπάρχουν, κυριολεκτικά, δεκάδες μελέτες.
Ενδεικτικά, παραθέτω ορισμένες που αναφέρονται στην απομυελίνωση (9-26), σε ανάλυση που αποκάλυψε μειωμένη περιεκτικότητα σε μυελίνη (27), καθώς και δυσμυελίνωση (28-30).
Μεταξύ αυτών των μελετών υπάρχουν και αρκετές ανασκοπήσεις (31-36).
Για παράδειγμα, ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε πριν από σχεδόν 4 δεκαετίες αναφέρει ότι : "Μπορούμε επομένως να προτείνουμε έναν μηχανισμό όπου η συμπίεση στην συμβολή της κεντρικής και της περιφερικής μυελίνης προκαλεί ένα νευροδιεγερτικό σύμπτωμα όπως συμβαίνει σε περιπτώσεις νευραλγίας τριδύμου" (34).
Άλλη ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στις αρχές του αιώνα μας αναφέρει ότι : "Υπάρχουν πλέον πειστικά στοιχεία ότι η νευραλγία τριδύμου συνήθως προκαλείται από απομυελίνωση των αισθητήριων ινών του τριδύμου είτε εντός της νευρικής ρίζας είτε, λιγότερο συχνά, του εγκεφαλικού στελέχους" (35) και, τέλος, μία ακόμα ανασκόπηση αναφέρει ότι "η δευτεροπαθής νευραλγία τριδύμου έχει ως αιτία, μεταξύ άλλων, την απομυελίνωση" (36).
ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ
Με λίγα λόγια, το έλυτρο μυελίνης είναι ένα προστατευτικό περίβλημα γύρω από το νεύρο, το οποίο παρέχει μόνωση και προστασία στο νεύρο. Ως εκ τούτου, η μυελίνη αποτελεί κρίσιμη μονωτική δομή.
Η μυελίνη δρα με τρόπο παρόμοιο με το καουτσούκ που μονώνει τα ηλεκτρικά καλώδια.
Όταν υπάρχει τραυματισμός ή βλάβη, ή αρχίζει η φθορά στην προστατευτική επικάλυψη του νεύρου, αρχίζουν να διαταράσσονται οι λειτουργίες των νεύρων και ξεκινά η αποστολή μη-φυσιολογικών σημάτων στον εγκέφαλο.
Το νεύρο αρχίζει να αντιδρά απρόβλεπτα και ενεργεί με ακανόνιστο τρόπο, προκαλώντας πόνο ακόμα και με αβλαβή ερεθίσματα όπως είναι ένα ελαφρύ άγγιγμα, η μάσηση ή το βούρτσισμα των δοντιών
Οποιαδήποτε κι αν είναι η αιτία που οδήγησε στην απομυελίνωση (σκλήρυνση κατά πλάκας, όγκος, διατροφικές ελλείψεις, αιμοφόρο αγγείο κ.ο.κ.), η ουσία παραμένει ότι για να υπάρξει ο πόνος της νευραλγίας τριδύμου χρειάζεται να υπάρξει απομυελίνωση. Εάν δεν υπάρχει απομυελίνωση, τότε δεν υπάρχει νευραλγία τριδύμου.
Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, όταν έχουμε να αντιμετωπίσουμε τη νευραλγία τριδύμου, το ουσιαστικότερο βήμα είναι να παρέχουμε εκείνα τα θρεπτικά συστατικά που οδηγούν στην ζωτική επαναμυελίνωση.
ΘΕΡΑΠΕΙΑ =>
Υπάρχουν 3 βασικές επιλογές.
Ας τις δούμε, μία προς μία.
1. Τα φάρμακα είναι εξαιρετικά αποτελεσματικά, με το ποσοστό επιτυχίας να ανέρχεται σε έως το 70% των ασθενών. Βέβαια, σε αυτό το στατιστικό υπάρχει και μία αντίστροφη ανάγνωση, δηλαδή το 30% των ασθενών με νευραλγία τριδύμου δεν ανακουφίζεται από τον πόνο.
Έστω, όμως, ότι έχουμε έναν/μία ασθενή που υποφέρει από την νευραλγία τριδύμου, ξεκινάει την φαρμακευτική αγωγή και βιώνει ανακούφιση.
Όλα καλά μέχρι εδώ, σωστά ;
Όχι, απαραίτητα διότι η μακροχρόνια θεραπεία έχει συσχετιστεί με πολλές παρενέργειες (37):
- κάποιες από αυτές είναι ήπιας προς μέτριας σοβαρότητας π.χ. υπνηλία, κόπωση, ζάλη, ναυτία, έμετο, αταξία, αλλεργικές αντιδράσεις, αλλά
- κάποιες άλλες είναι υψηλής σοβαρότητας π.χ. νεφρική τοξικότητα και ηπατική τοξικότητα.
Επιπρόσθετα, και αυτό είναι το πιο σημαντικό σημείο όπου οδηγεί στην μεγάλη απογοήτευση από την τρέχουσα αποτελεσματικότητα των φαρμάκων στη νευραλγία τριδύμου: σε μεγάλο αριθμό των ασθενών, τα φάρμακα δεν έχουν παρατεταμένη αποτελεσματικότητα διότι υπάρχει υποτροπή των συμπτωμάτων σε έως και 50% των ασθενών (37).
Συνεπώς, είναι εύλογο και αναμενόμενο ότι μία μερίδα ασθενών σκέφτονται το εξής:
αν είναι να ανακουφιστώ από τον τρομερό πόνο της νευραλγία τριδύμου, χαλάλι, ας βιώσω τις παρενέργειες των φαρμάκων. Εάν, όμως, δεν έχω ούτε και αποτελέσματα, τότε ποιος ο λόγος να συνεχίσω να τα λαμβάνω ;
Δηλαδή :
- και θα πονάω, και
- θα έχω παρενέργειες ;
Όχι, αυτό δεν είναι αρκετό.
Δεν μπορεί. Κάποια καλύτερη λύση, θα υπάρχει.
Επιπλέον, μέχρι σήμερα, δεν υπάρχουν φάρμακα που να προσφέρουν επαναμυελίνωση.
Πότε θα υπάρχει αυτή η κατηγορία φαρμάκων ;
Σύμφωνα με δήλωση που έγινε τον Σεπτέμβριο του 2025 από τον Ιατρό Dr Nick Cunniffe : "Μέσα στην επόμενη δεκαετία θα μπορούσαμε να δούμε την πρώτη αδειοδοτημένη θεραπεία που επιδιορθώνει την μυελίνη" (38).
10 χρόνια ;
10 χρόνια είναι πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα. Σε καμμία περίπτωση δεν μπορούμε να περιμένουμε. Οι ασθενείς πονάνε πολύ, και πονάνε πολύ, σήμερα. Δεν είναι δυνατόν να τους/τις λέμε να περιμένουμε 10 χρόνια ακόμα.
Επιπλέον, η νευραλγία τριδύμου προκαλεί αφόρητο πόνο και σε μεγάλη μερίδα ασθενών, τόσο η συχνότητα των κρίσεων όσο και η ένταση του πόνου τείνει να αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου.
Συνεπώς, ποιες εναλλακτικές υπάρχουν ;
Το χειρουργείο.
- Χειρουργείο: όλες οι χειρουργικές επιλογές παρουσιάζουν σημαντικά οφέλη. Ωστόσο, έχουν ορισμένους περιορισμούς:
α. δεν προσφέρουν επαναμυελίνωση,
β. υπάρχουν επιπλοκές που διαφέρουν ανάλογα το είδος της επέμβασης. Για παράδειγμα, στην μικροαγγειακή αποσυμπίεση, οι δυνητικές επιπλοκές ίσως περιορίζουν την χρησιμότητά της, ειδικά σε ασθενείς ώριμης ηλικίας . Στην χειρουργική με το Gamma Knife, ναι, μεν το εξιτήριο από το νοσοκομείο είναι την ίδια ημέρα αλλά την ίδια στιγμή έχει μεγαλύτερη περίοδο για την ύφεση του πόνου και υψηλό ποσοστό υποτροπής. Όσον αφορά 3 διαδερμικές τεχνικές, η επανεμφάνιση του πόνου εκτιμάται ότι εμφανίζεται σε έως και το 50% των ασθενών μετά από 5 χρόνια και η απώλεια αίσθησης είναι ιδιαίτερα συχνή (37).
Σύνοψη =>
Συνολικά, τόσο τα φάρμακα όσο και το χειρουργείο ανακουφίζουν από τον πόνο αλλά :
- αφενός η χρήση τους έχει δυνητικούς κινδύνους, και
- αφετέρου δεν παρέχουν επαναμυελίνωση, το οποίο σημαίνει ότι η αιτία που προκαλεί τον πόνο και την απομυελίνωση συνεχίζει να υποβόσκει, με αποτέλεσμα στο μέλλον να υπάρχει αυξημένος κίνδυνος να εκδηλωθεί άλλη απομυελινωτική νόσος, όπως είναι για παράδειγμα σκλήρυνση κατά πλάκας.
Δες την ανάρτηση "ΝΕΥΡΑΛΓΙΑ ΤΡΙΔΥΜΟΥ ΚΑΙ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ ΚΑΤΑ ΠΛΑΚΑΣ".
Υπάρχει δοκιμασμένη και επιστημονικώς τεκμηριωμένη μέθοδος που :
- αφενός να μην έχει κινδύνους και παρενέργειες, και
- αφετέρου να προσφέρει επαναμυελίνωση ;
Ναι, υπάρχει και ονομάζεται "φαρμακευτικά μανιτάρια".
Τα φαρμακευτικά μανιτάρια είναι μία ειδική κατηγορία μανιταριών, τα οποιά χορηγούνται σε ανθρώπινες μελέτες ήδη από την δεκαετία του 1940, ενώ στην Ιαπωνία και στην Κίνα έχουν εγκριθεί επίσημα.
Μάλιστα, τα φαρμακευτικά μανιτάρια προσφέρουν οφέλη ακόμα σε λίγες μέρες. Σε κάποιες περιπτώσεις ακόμα και εντός 24 ωρών.
Πώς εξηγείται αυτή η θεαματική βελτίωση ; Ποιος είναι ο βασικός μηχανισμός ;
Στο ότι φαρμακευτικά μανιτάρια παρέχουν επαναμυελίνωση.
Θεραπεύοντας την επαναμυελίνωση, η οποία, όπως είδαμε νωρίτερα θεωρείται η μηχανιστική αιτία της νευραλγίας τριδύμου (4), ο ακρογωνιαίος λίθος της παθογένεσης (5), το οποίο είναι ευρέως αναγνωρισμένο (6).
Τα οφέλη των φαρμακευτικών μανιταριών στην απομυελίνωση έχουν αποδειχθεί σε τουλάχιστον 10 μελέτες που διενεργήθηκαν σε 4 διαφορετικά είδη. Γράφω "τουλάχιστον" διότι δεν έκανα αναλυτική έρευνα στο σύνολο της επιστημονικής βιβλιογραφίας, Ως εκ τούτου, θεωρώ πολύ πιθανό να μου έχουν διαφύγει κάποιες μελέτες.
Συνεπώς, με τα φαρμακευτικά μανιτάρια, η μυελίνη αρχίζει να αναγεννιέται και να επουλώνεται, με αποτέλεσμα να επανέρχεται η μονωτική υποστήριξη στον άξονα του νεύρου και, ως εκ τούτου, σταδιακά μειώνεται η ακατάλληλη νευρωνική ενεργοποίηση και σε βάθος λίγων εβδομάδων έχει αποκατασταθεί πλήρως.
Και όλα αυτά τα οφέλη τα επιβεβαιώνει και η προσωπική μου εμπειρία από ασθενείς με νευραλγια τριδυμου (από το 2023) και ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας (από το 2014).
Συνοψίζοντας, τα φαρμακευτικά μανιτάρια:
1. δεν έχουν παρενέργειες ή κινδύνους
2. προσφέρουν επαναμυελίνωση, η οποία είναι αποδεδειγμένη
3. τα έχω επιβεβαιώσει στην πράξη σε ασθενείς που παρακολουθώ.
Παράλληλα, υπάρχει δυνατότητα και για στοχευμένες διατροφικές βελτιώσεις ώστε να αντιμετωπιστούν οι συνήθεις ελλείψεις που παρατηρούνται πολύ συχνά σε ασθενείς με νευραλγία τριδύμου (συγκεκριμένες βιταμίνες)
Επιστροφή στην αρχή
Με σκοπό να αποκτήσω μία καλύτερη εικόνα για την σχέση ανάμεσα στην νευραλγία τριδύμου και στην μυελίνη, 17/11/2025, έγραψα στην Ιατρική Βιβλιοθήκη των Η.Π.Α. την λέξη-κλειδί "trigeminal neuralgia myelin".
Προέκυψαν 138 μελέτες.
Παραθέτω αποσπάσματα από ορισμένες εξ'αυτών (101-143), ξεκινώντας από όσες θεωρώ ότι είναι πιο χαρακτηριστικές για την σχέση ανάμεσα στην νευραλγία τριδύμου και στην μυελίνη.
Στην προσπάθεια κατανόησης του μηχανισμού παραγωγής πόνου στη νευραλγία τριδύμου, πρέπει να ληφθεί υπόψη η παθολογία της μυελίνωσης που παρατηρείται (143). Συγκεκριμένα,
- μελέτες σε βιοψίες τριδύμων ριζών έδειξαν απομυελίνωση (101)
- ιστολογικά, σε ασθενείς με νευραλγία τριδύμου, εμφανίζεται απομυελίνωση (109)
- στη νευραλγία τριδύμου, η νευρική δομή είναι φυσικά ανεπαρκής σε προστασία μυελίνης (115).
Η πιο αποδεκτή θεωρία στη νευραλγία τριδύμου είναι η βλάβη των νεύρων με απομυελίνωση (106), το οποίο το γνωρίζουμε ήδη από το 1967 όταν ερευνητής ανέφερε ότι "η απομυελίνωση του τριδύμου νεύρου ήταν η κύρια παθολογική αλλαγή" (118).
Η νευραλγία τριδύμου προκύπτει από απομυελίνωση (102) και η απομυελίνωση αναπόφευκτα προκαλεί νευραλγία τριδύμου (111).
Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2014 στο επιστημονικό περιοδικό "Έρευνα για την Νευρική Αναγέννηση" αναφέρει ότι "Η απομυελίνωση του τριδύμου νεύρου θεωρείται η μηχανιστική αιτία της νευραλγίας του τριδύμου" (118), με το οποίο ευθυγραμμίζονται και 2 μελέτες που δημοσιεύθηκαν πριν από μόλις λίγους μήνες:
- η νευραλγία τριδύμου χαρακτηρίζεται από απομυελίνωση (104).
- η απομυελίνωση είναι ευρέως αναγνωρισμένη ως ο υποκείμενος παθολογικός μηχανισμός της νευραλγίας τριδύμου (134)
Ακολουθούν τα αποσπάσματα από τις υπόλοιπες μελέτες:
Μελέτες σε βιοψίες τριδύμων ριζών έδειξαν απομυελίνωση και δυσμυελίνωση. Επίσης, έχει προταθεί ότι η απομυελίνωση υπάρχει σε ορισμένες περιπτώσεις νευραλγίας τριδύμου (101).
Ο επαναλαμβανόμενος και έντονος πόνος από τη νευραλγία τριδύμου προκύπτει από εντοπισμένη απομυελίνωση εντός του προσβεβλημένου νευρικού τμήματος.
Αυτή η απομυελίνωση οδηγεί σε αυθόρμητες και ανώμαλες νευρικές ώσεις, με αποτέλεσμα τον σύντομο, ξαφνικό και επαναλαμβανόμενο πόνο που προκαλεί η νευραλγία τριδύμου (102).
Μελέτη σε ασθενείς με νευραλγία τριδύμου έδειξε ότι εμφάνισαν αυξημένους βιοδείκτες εγκεφαλονωτιαίου υγρού, οι οποίοι είναι ενδεικτικοί περιφερικής απομυελινωτικής βλάβης και καταστροφής της μυελίνης.
Το τραυματισμένο, απομυελινωμένο τρίδυμο νεύρο είναι ευαίσθητο στην εφαπτική μετάδοση αβλαβών σωματοαισθητικών ερεθισμάτων, τα οποία ενεργοποιούν τις ίνες πόνου και προκαλούν έντονο πόνο στο πρόσωπο στην αντίστοιχη νευρική περιοχή (103).
Η νευραλγία τριδύμου, μια εξουθενωτική νευροπαθητική διαταραχή πόνου, χαρακτηρίζεται από απομυελίνωση και νευροφλεγμονή (104).
Η απομυελίνωση αναφέρεται σε βλάβη στο έλυτρο μυελίνης που περιβάλλει τις νευρικές ίνες, η οποία εμποδίζει τη μετάδοση νευρικών σημάτων και προκαλεί πόνο
H απομυελίνωση ήταν εμφανής στα ιστοπαθολογικά ευρήματα δειγμάτων βιοψίας από ασθενείς, όπου συγκεκριμένα υπήρχε εκφύλιση της μυελινικής θήκης
Οι συγγραφείς καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η απομυελίνωση των ινών του τριδύμου νεύρου είναι ένας αιτιολογικός παράγοντας στην εμφάνιση της νευραλγίας τριδύμου (105).
Στόχος της παρούσας μελέτης ήταν η διερεύνηση των αλληλεπιδράσεων μεταξύ διαφορετικών τύπων κυττάρων στη νευραλγία τριδύμου, ιδιαίτερα της επίδρασης και του εγγενούς μηχανισμού της απομυελίνωσης στο τρίδυμο γάγγλιο.
Παρά τις δεκαετίες έρευνας, καμία θεωρία δεν μπορεί να εξηγήσει πλήρως τα κλινικά συμπτώματα της νευραλγίας τριχόπτωσης. Η πιο αποδεκτή θεωρία στη νευραλγία τριδύμου είναι η βλάβη των περιφερικών νεύρων με απομυελίνωση, η οποία προκαλεί βραχυκύκλωμα μεταξύ των παρακείμενων αξόνων και τον επακόλουθο πόνο (106)
Η μικροανατομία του κεντρικού τμήματος της μυελίνης έχει αποδειχθεί σαφώς ότι παρέχει πληροφορίες για τη νευραλγία τριδύμου (107).
Η νευραλγία τριδύμου πιστεύεται ότι προκύπτει από εκκενώσεις υψηλής συχνότητας που προκαλούνται από έναν συνδυασμό ενδοαξονικής φλεγμονώδους απομυελίνωσης και εξωαξονικής μηχανικής απομυελίνωσης των πρωτογενών προσαγωγών ινών του τριδύμου (108).
Ιστολογικά, σε ασθενείς με νευραλγία τριδύμου, εμφανίζεται εστιακή απομυελίνωση στην περιοχή της αγγειακής συμπίεσης (109).
Η νευραλγία τριδύμου είναι ένας χρόνιος νευροπαθητικός πόνος στο πρόσωπο, στον οποίο έχουν επίσης εμπλακεί εστιακές περιοχές απομυελίνωσης (110).
η θεωρία της απομυελίνωσης του τριδύμου νεύρου θεωρείται η παθογενετική βάση της νευραλγίας του τριδύμου.
Απομυελίνωση του τριδύμου νεύρου θεωρείται σημαντική αιτία νευραλγίας τριδύμου
Η αποικοδόμηση της μυελίνης θεωρείται γενικά ότι συμβαίνει σε δύο στάδια. Κατά το πρώιμο στάδιο της βλάβης, μόνο συγκεκριμένα κύτταρα απομακρύνουν την μυελίνη. Στην συνέχεια, και 2η ομάδα κυττάρων συμμετέχουν στην απομάκρυνση της μυελίνης. Η απομυελίνωση αναπόφευκτα προκαλεί νευραλγία τριδύμου (111).
Σε ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας, η νευραλγία τριδύμου αποτελεί ένα σύνδρομο που απαιτεί θεραπεία. Παρά την συχνή έλλειψη νευραγγειακής σύγκρουσης, οι άξονες του τριδύμου νεύρου συχνά καταστρέφονται, με το έλυτρο μυελίνης να έχει εκφυλιστεί μόνιμα, γεγονός που εξηγεί την δυσκολία στη θεραπεία (112)
Παρόλο που το μέγεθος του δείγματός μας σε ασθενείς με νευραλγία τριδύμου ήταν σχετικά περιορισμένο, υπάρχουν αυξανόμενες ενδείξεις ότι αυτή η πάθηση σχετίζεται με δομικές αλλαγές στο τρίδυμο νεύρο. Αυτή η συνολική νευρική ατροφία πιθανώς αντιστοιχεί σε δομικές ανωμαλίες που αναφέρθηκαν σε παθολογικά ευρήματα νεύρων που ελήφθησαν από ασθενείς με νευραλγία, τα οποία παρουσιάζουν ενδείξεις αξονικής απώλειας, αξονοπάθειας, απομυελίνωσης και δυσμυελίνωσης (113)
H απομυελίνωση οδηγεί σε ακατάλληλη νευρωνική ενεργοποίηση, η οποία με την σειρά της οδηγεί σε δευτερογενείς αλλαγές που τελικά ευαισθητοποιούν τους αλγοϋποδοχείς νευρώνες στον πυρήνα του τριδύμου και στις ανώτερες δομές του εγκεφάλου, οδηγώντας στα συμπτώματα της νευραλγίας τριδύμου (114).
Η δευτεροπαθής νευραλγία τριδύμου οφείλεται σε ενδογενή παθολογία του νεύρου (νεόπλασμα ή απομυελίνωση) ή σε εξωγενείς συμπιεστικές αλλοιώσεις (κύστεις, νεοπλάσματα ή οστική παθολογία).
Στην περίπτωση της νευραλγίας τριδύμου, η ζώνη μετάβασης μεταξύ της κεντρικής και της περιφερικής νευρικής δομής είναι φυσικά ανεπαρκής σε προστασία μυελίνης (115).
Επιπλέον, η εστιακή απομυελίνωση αποδείχθηκε ακριβώς στη ζώνη εισόδου της ρίζας σε περιπτώσεις νευραλγίας τριδύμου λόγω σκλήρυνσης κατά πλάκας (116).
Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η νευραλγία τριδύμου είναι μια σύνθετη διαδικασία με κύρια δυσλειτουργία των μη-μυελινωμένων νευρικών ινών (117).
Η απομυελίνωση του τριδύμου νεύρου θεωρείται η μηχανιστική αιτία της νευραλγίας του τριδύμου.
Στις αρχές του 1934, ο Dandy ανέφερε ότι η νευραλγία του τριδύμου προκλήθηκε από παραμόρφωση του τριδύμου νεύρου υπό συμπίεση. Το 1967, ο Kerr[13] ανέφερε ότι η απομυελίνωση του τριδύμου νεύρου ήταν η κύρια παθολογική αλλαγή που σχετίζεται με τη νευραλγία του τριδύμου. Η νευραλγία του τριδύμου εμφανίζεται κυρίως σε μεσήλικες και ηλικιωμένους πληθυσμούς, συνοδεύοντας την αρτηριοσκλήρυνση. Όταν η υποστηρικτική αρτηρία του τριδύμου νεύρου γίνεται σκληρωτική ή ισχαιμική, τα έλυτρα μυελίνης φθείρονται, προκαλώντας απομυελίνωση, η οποία οδηγεί σε βραχυκύκλωμα μεταξύ των νευρικών ινών. Ως αποτέλεσμα, τα νευρικά ερεθίσματα διεξάγονται κεντρικά, όπου προκαλούν αίσθηση πόνου. Συγκεκριμένα, η απομυελίνωση οδηγεί σε σφάλμα αγωγιμότητας, ενεργοποιώντας έτσι νευρώνες στον νωτιαίο πυρήνα του τριδύμου νεύρου. Τα προσαγωγά ερεθίσματα στη συνέχεια προκαλούν πόνο.
Η κύρια παθολογική αλλαγή στο περιφερικό νεύρο σε ασθενείς με νευραλγία τριδύμου είναι η απομυελίνωση. Ωστόσο, δεν υπάρχει αποτελεσματική θεραπεία για την αποκατάσταση του μερικώς απομυελινωμένου νεύρου για την ανακούφιση από τον πόνο
Συσσωρευμένα στοιχεία δείχνουν ότι η απομυελίνωση της τριδυμικής ρίζας είναι η κύρια παθολογική αλλαγή στη νευραλγία του τριδύμου (118).
Εξετάσαμε την ρίζα του τριδύμου αισθητικού νεύρου σε τρεις ασθενείς με ιατρικά ανίατη νευραλγία τριδύμου.
Σε όλες τις περιπτώσεις, η εξέταση αποκάλυψε μια ζώνη χρόνιας απομυελίνωσης στο εγγύς τμήμα της ρίζας, κοντά στη συμβολή της με το περιφερικό νεύρο.
Άλλα ευρήματα δείχνουν ότι η νευραλγία τριδύμου που σχετίζεται με αγγειακή συμπίεση οφείλεται σε απομυελίνωση (119).
Η φθορά των ελύτρων μυελίνης του τριδύμου νεύρου είναι ένας αιτιώδης μηχανισμός για τον νευροπαθητικό πόνο του τριδύμου (120).
Η αιτία της νευραλγίας τριδύμου είναι μερικές φορές ένα κατεστραμμένο νεύρο ή ένα νεύρο που έχει χάσει μέρος του εξωτερικού προστατευτικού του περιβλήματος (μυελίνη) (121).
Η νευραλγία τριδύμου συσχετίζεται συνήθως με παθολογικούς παράγοντες αξονοπάθειας και απομυελίνωσης που προκύπτουν από νευροαγγειακή συμπίεση στη ζώνη εισόδου της ρίζας του τριδύμου (122).
Υπάρχουν πλέον πειστικά στοιχεία ότι η νευραλγία τριδύμου προκαλείται συνήθως από απομυελίνωση των αισθητήριων ινών του τριδύμου είτε εντός της νευρικής ρίζας είτε, λιγότερο συχνά, του εγκεφαλικού στελέχους.
Άλλες αιτίες νευραλγίας τριδύμου στις οποίες εμπλέκεται η απομυελίνωση περιλαμβάνουν την σκλήρυνση κατά πλάκας.
Κλινικές παρατηρήσεις και μελέτες υποστηρίζουν την ιδέα ότι η απομυελίνωση είναι κύριο στοιχείο στην βάση των περισσότερων, αν όχι όλων, αυτών των παθήσεων (123).
Η πρωτοπαθής νευραλγία τριδύμου είναι μια συχνή διαταραχή του χρόνου πόνου. Πιστεύεται ότι η πάθηση αυτή σχετίζεται με την απομυελίνωση του τριδύμου νεύρου (124).
Η νευραλγία τριδύμου πιστεύεται ότι σχετίζεται με ανώμαλη αγωγιμότητα εντός του τριδύμου νεύρου και πιθανώς αποδίδεται σε αλλαγές στην μυελίνη. Πιστεύεται ότι η περιοχή του νεύρου που περιέχει την κεντρική μορφή μυελίνης είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε παθολογικές αλλαγές από την αγγειακή επαφή που οδηγούν σε απομυελίνωση και αλλοιωμένη αγωγιμότητα (125).
Ένα βασικό χαρακτηριστικό της νευραλγίας τριδύμου είναι η απομυελίνωση της ρίζας του τριδύμου νεύρου, το οίδημα των ιστών και τον έντονο πόνο που μοιάζει με ηλεκτροπληξία (126).
Η νευραλγία τριδύμου είναι μια ευρέως αναγνωρισμένη επιπλοκή της σκλήρυνσης κατά πλάκας.
Εξετάσαμε δείγματα μερικής ριζοτομής τριδύμου νεύρου από 6 ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας με δυσεπίλυτη νευραλγία τριδύμου που διήρκεσε μεταξύ 18 μηνών και 11 ετών.
Σε όλες τις περιπτώσεις, διαπιστώθηκε απομυελίνωση σε τμήμα της νευρικής ρίζας (127)
Κλινική και νευροφυσιολογική μελέτη σε 65 ασθενείς συμπέρανε ότι ο πόνος σχετίζεται με βλάβη των μη-μυελινωμένων ινών, πιθανώς προκαλώντας μη-φυσιολογική δραστηριότητα σε απονευρωμένους νευρώνες του τριδύμου νεύρου (128)
Μελέτη σε 42 ασθενείς διαπίστωσε βλάβη του τριδύμου αλγοϋποδοχικού συστήματος λόγω απομυελίνωσης ή/και αξονικής δυσλειτουργίας στην συμπτωματική πλευρά και εντοπίζουν αυτό το ελάττωμα κοντά στη ζώνη εισόδου της ρίζας στο εγκεφαλικό στέλεχος (129).
Μία μελέτη που δημοσιεύθηκε το 1977 αναφέρει τα εξής:
Τα πολλαπλά μοναδικά χαρακτηριστικά της νευραλγίας τριδύμου είναι σε θέση να εξηγηθούν από μια θεωρία εστιακών αλλαγών στην διάμετρο του άξονα ή στην μυελίνωση.
Πιστεύουμε ότι αυτή η θεωρία εξηγεί ικανοποιητικά τα ποικίλα φαινόμενα της νευραλγία τριδύμου και είναι συμβατή με τα περιορισμένα δεδομένα ανατομίας και φυσιολογίας που σχετίζονται με την νευραλγία τριδύμου. Χρησιμοποιεί γνωστές έννοιες ανατομίας και φυσιολογίας. Είναι επιδεκτική επαλήθευσης ή διάψευσης με πειραματικά μέσα (130).
Σε 12 ασθενείς με νευραλγία τριδύμου, ελήφθησαν δείγματα βιοψίας της ρίζας του τριδύμου κατά τηn διάρκεια χειρουργικής επέμβασης.
Οι παθολογικές αλλαγές στον ιστό περιελάμβαναν απομυελίνωση και μια σειρά από λιγότερο σοβαρές ανωμαλίες μυελίνης (δυσμυελίνωση) (131),
Προς το παρόν, είναι αρκετά καλά εδραιωμένο ότι η πρωτοπαθής νευραλγία τριδύμου έχει ως μία από τις κύριες αιτίες την αγγειακή συμπίεση.
Οι ισχυρές συσχετίσεις που διαπιστώθηκαν μεταξύ του μήκους και του όγκου των κεντρικών τμημάτων μυελίνης των νεύρων και της συχνότητας εμφάνισης των αντίστοιχων ασθενειών αποτελούν ένδειξη για τον ρόλο που διαδραματίζει αυτή η ανατομική περιοχή στον μηχανισμό αυτών των ασθενειών (132).
Τρίδυμα νεύρα ασθενών με νευραλγία τριδύμου σχετιζόμενη με σκλήρυνση κατά πλάκας μετά από επεμβάσεις αφαίρεσης εξετάστηκαν από νευροπαθολόγο.
Τα δείγματα που ελήφθησαν εμφάνισαν, μεταξύ άλλων, απομυελίνωση, υπολείμματα μυελίνης και ίνωση (133).
Η απομυελίνωση είναι ευρέως αναγνωρισμένη ως ο υποκείμενος παθολογικός μηχανισμός της νευραλγίας τριδύμου (134)
Μελέτη σε 22 ασθενείς με κλασική νευραλγία τριδύμου συμπέρανε ότι η βλάβη εκδηλώθηκε ιδιαίτερα με αλλαγές στους άξονες και στο έλυτρο μυελίνης (135).
Τα δυναμικά δράσης που λαμβάνουν χώρα στους άξονες σε αυτήν τη ζώνη της εξασθενημένης μυελίνης θα μπορούσαν να ευθύνονται για τα κλινικά συμπτώματα της κλασικής νευραλγίας τριδύμου.
Αυτή η προτεινόμενη θεωρία, μια συγχώνευση ανατομίας, νευροφυσιολογίας και φυσικής, επεκτείνει την καθιερωμένη έννοια της αγγειακής συμπίεσης ως αιτιολογίας της κλασικής νευραλγίας τριδύμου (136).
Η νευραλγία τριδύμου σε ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας πιστεύεται ότι προκαλείται από απομυελινωτικές πλάκες εντός της ζώνης εισόδου της νευρικής ρίζας, του πυρήνα του τριδύμου ή των τριδύμων οδών (137).
Η νευραλγία τριδύμου είναι μοναδική στους ανθρώπους.
Η πιο συνηθισμένη αιτία φαίνεται να είναι ο τραυματισμός της μυελίνης της ζώνης εισόδου της ρίζας του τριδύμου νεύρου (138).
Η συμπίεση της τριδύμου ρίζας που οδηγεί σε απομυελίνωση είναι ένας σημαντικός καθοριστικός παράγοντας στην παθογένεση της νευραλγίας τριδύμου (139).
Η παθογένεση της νευραλγίας τριδύμου πιθανολογείται ότι οφείλεται σε τμηματική απομυελίνωση και σχηματισμό τεχνητών συνάψεων στη συμβολή της κεντρικής και περιφερικής μυελίνης (140).
Η απομυελίνωση ίσως αποτελεί αιτιολογία της νευραλγίας τριδύμου (141)
Μπορούμε επομένως να προτείνουμε έναν μηχανισμό όπου η συμπίεση στην συμβολή της κεντρικής και της περιφερικής μυελίνης προκαλεί ένα νευροδιεγερτικό σύμπτωμα όπως σε περιπτώσεις νευραλγίας τριδύμου (142).
Στην προσπάθεια κατανόησης του μηχανισμού παραγωγής πόνου στη νευραλγία τριδύμου, πρέπει να ληφθεί υπόψη η παθολογία μυελίνωσης που παρατηρείται.
Παρουσιάζουμε μια θεωρία που προβλέπει ικανοποιητικά ή είναι σύμφωνη με τα περισσότερα γνωστά χαρακτηριστικά της νευραλγίας τριδύμου. Βασίζεται σε δύο μηχανιστικές υποθέσεις, οι οποίες και οι δύο έχουν ισχυρά πειραματικά θεμέλια στην βιβλιογραφία.
Η πρώτη είναι το αντανακλαστικό της ραχιαίας ρίζας του τριδύμου και η δεύτερη είναι η δημιουργία επιπλέον δυναμικών δράσης σε θέσεις αλλοιωμένης μυελίνωσης (143).
Κλείνοντας, μελέτη με τίτλο "Η Μοριακή Βάση και η Παθοφυσιολογία της Τριδυμικής Νευραλγίας" αναφέρει τα εξής:
"Δεκαετίες βασικών και κλινικών στοιχείων υποστηρίζουν την υπόθεση της απομυελίνωσης, όπου η απομυελίνωση κατά μήκος του τριδύμου νευρικού συστήματος αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την παθογένεση και την παθοφυσιολογία της νευραλγίας τριδύμου.
Μια τέτοια παθολογική απομυελίνωση είναι σε θέση να προκληθεί από φυσική συμπίεση ή από άλλη πρωτοπαθή απομυελινωτική νόσο, όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας" (166).
Εκτός από τις προαναφερόμενες μελέτες υπάρχουν και άλλες επιστημονικές πηγές που υποστηρίζουν την σχέση ανάμεσα στην νευραλγία τριδύμου και την κατάσταση της μυελίνης.
Ενδεικτικά, ο Dr James Laban νευροχειρουργός και χειρουργός σπονδυλικής στήλης αναφέρει ότι :
"Το τρίδυμο νεύρο μπορεί να θεωρηθεί ως ένα ηλεκτρικό καλώδιο που περιέχει πολυάριθμες ίνες που στέλνουν διαφορετικά μηνύματα στον εγκέφαλο.
Υπάρχουν ίνες πόνου, αφής, θερμοκρασίας και δόνησης, καθεμία από τις οποίες είναι μονωμένη η μία από την άλλη από ένα προστατευτικό περίβλημα που ονομάζεται μυελίνη.
Η κλασική τριδυμική νευραλγία προκαλείται από ένα αιμοφόρο αγγείο (ή αγγεία) που πιέζουν το νεύρο καθώς εισέρχεται στο εγκεφαλικό στέλεχος. Η πίεση του αιμοφόρου αγγείου στο νεύρο με την πάροδο του χρόνου καταστρέφει τα περιβλήματα των νεύρων της μυελίνης, προκαλώντας την μετάδοση ακανόνιστων μηνυμάτων κατά μήκος του νεύρου.
Αυτά τα ακανόνιστα ερεθίσματα μπορούν να προκαλέσουν «βραχυκύκλωμα» μεταξύ των οδών ελαφριάς αφής και πόνου" (144).
Ο Δρ. Στίβεν Λιούις, Αναπληρωτής Καθηγητής Νευροχειρουργός αναφέρει ότι :
"Στη νευραλγία τριδύμου, το έλυτρο μυελίνης, ένα προστατευτικό περίβλημα που μονώνει το νεύρο, φθείρεται από την συνεχή τριβή σε ένα αιμοφόρο αγγείο, όγκο, βλάβη ή άλλες ανωμαλίες, διαταράσσοντας τις νευρικές λειτουργίες. Η γήρανση και άλλες νευρολογικές διαταραχές που επηρεάζουν το έλυτρο μυελίνης μπορούν επίσης να προκαλέσουν νευραλγία τριδύμου" (145).
To Ινστιτούτο Επεμβατικής Σπονδυλικής Στήλης και Πόνου αναφέρει ότι :
"Καθώς η συμπίεση του τριδύμου νεύρου συνεχίζεται, είναι εφικτό να προκληθεί βλάβη στο προστατευτικό κάλυμμα του νεύρου που ονομάζεται μυελινική θήκη. Μόλις αυτή η μυελινική θήκη υποστεί βλάβη, το νεύρο αρχίζει να αντιδρά απρόβλεπτα. Ως αποτέλεσμα, το νεύρο ενεργεί με ακανόνιστο τρόπο, προκαλώντας πόνο με την ενεργοποίηση ενός ελαφρού αγγίγματος, μασήματος ή βουρτσίσματος των δοντιών" (146).
Στο Πανεπιστήμιο της Φλόριντα των Η.Π.Α, ο Δρ. Γουίλιαμ Φρίντμαν έχει κάνει μία ανάρτηση, στην οποία αναφέρει ότι :
"Μια πιθανή αιτία για τη νευραλγία τριδύμου είναι ένα αιμοφόρο αγγείο, ένας μικρός σωλήνας που μεταφέρει αίμα από την καρδιά, ο οποίος πιέζει το τρίδυμο νεύρο. Με την πάροδο του χρόνου, αυτή η πίεση θα προκαλέσει τη φθορά του προστατευτικού περιβλήματος γύρω από το νεύρο, που ονομάζεται έλυτρο μυελίνης,. Καθώς το προστατευτικό περίβλημα φθείρεται, το νεύρο εκτίθεται, το αιμοφόρο αγγείο συνεχίζει να πιέζει το τρίδυμο νεύρο και το νεύρο γίνεται πολύ επώδυνο" (147).
Ο Δρ. Αντίτια Γκούπτα αναφέρει ότι :
"η πιο συχνή αιτία είναι όταν μια κοντινή αρτηρία ή φλέβα πιέζει το τρίδυμο νεύρο, οδηγώντας σε ερεθισμό και ανώμαλη νευρική σηματοδότηση. Αυτή η συμπίεση βλάπτει το προστατευτικό κάλυμμα (μυελινικό έλυτρο) του νεύρου, καθιστώντας το υπερευαίσθητο.
Επίσης, στην σκλήρυνση κατά πλάκας και σε άλλες νευρολογικές διαταραχές, το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στο έλυτρο μυελίνης, οδηγώντας σε νευρική δυσλειτουργία" (148).
Κλινική στην Αυστραλία αναφέρει ότι :
"Απομυελινωτικές διαταραχές όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας, ένας όγκος, ένας τραυματισμός που σχετίζεται με το πρόσωπο ή οποιαδήποτε άλλη ιατρική πάθηση προκαλούν βλάβη στο έλυτρο μυελίνης. Αυτό προκαλεί τα επώδυνα συμπτώματα της νευραλγίας τριδύμου"
Και συμπληρώνει :
"Η σκλήρυνση κατά πλάκας έχει γίνει ένας σημαντικός παράγοντας κινδύνου για νευραλγία τριδύμου. Στην σκλήρυνση κατά πλάκας, το νεύρο υφίσταται φθορά λόγω της βλάβης και της σκλήρυνσης της μυελίνης, η οποία είναι μια λιπαρή ουσία. Η μυελίνη τυλίγεται γύρω από τη νευρική ίνα και την προστατεύει" (149).
Κοινοτικό Νοσοκομείο των Η.Π.Α. αναφέρει ότι :
"Η νευραλγία του τριδύμου εμφανίζεται όταν το τρίδυμο νεύρο συμπιέζεται και φλεγμαίνει. Συνήθως, η συμπίεση οφείλεται σε διευρυμένα αιμοφόρα αγγεία που έρχονται σε επαφή με το τρίδυμο νεύρο. Δεν είναι γνωστό γιατί μπορεί να συμβεί αυτό (ιδιοπαθής).
Η σκλήρυνση κατά πλάκας και άλλες παθήσεις, όπως η οπτική νευρίτιδα ή η νόσος Devic, που προκαλούν βλάβη στο έλυτρο μυελίνης είναι εφικτό επίσης να οδηγήσουν σε αυτή την πάθηση.
Το έλυτρο μυελίνης είναι ένα φύλλο, το οποίο αποτελείται από λιπίδια, πρωτεΐνες και άλλες ουσίες, τυλίγεται γύρω από τις νευρικές ίνες, παρέχοντας μόνωση και προστασία και ενισχύοντας τα ηλεκτρικά σήματα.
Η σκλήρυνση κατά πλάκας είναι μια χρόνια ασθένεια που μπορεί να επηρεάσει τον εγκέφαλο, τον νωτιαίο μυελό και τα οπτικά νεύρα. Επειδή επηρεάζει επίσης την προστατευτική επικάλυψη μυελίνης των νεύρων, είναι εφικτό να οδηγήσει σε νευραλγία τριδύμου" (150).
Νευροχειρουργική Κλινική στο Σίδνεϊ της Αυστραλίας αναφέρει ότι :
"η νευραλγία τριδύμου συνήθως προκαλείται από ένα αιμοφόρο αγγείο που συμπιέζει το νεύρο ή σχετίζεται με μια διαταραχή που βλάπτει το έλυτρο μυελίνης (το προστατευτικό κάλυμμα γύρω από το νεύρο).
Το έλυτρο μυελίνης μεταφέρει αισθητηριακές πληροφορίες όπως πόνο, πίεση και θερμοκρασία από το πρόσωπο στον εγκέφαλο. Όταν αυτό υποστεί βλάβη ή συμπιεστεί, τα νευρικά σήματα μπορεί να γίνουν ακανόνιστα και υπερκινητικά προκαλώντας πόνο. Συνήθως η συμπίεση προκαλείται από την άνω παρεγκεφαλιδική αρτηρία, αλλά μπορεί επίσης να προκληθεί από άλλες αρτηρίες και φλέβες που περιβάλλουν το εγκεφαλικό στέλεχος (151).
Κλινική στο Τέξας των Η.Π.Α. αναφέρει ότι :
"η συμπίεση νεύρου πιστεύεται ότι η πιο συνηθισμένη αιτία αυτής της πάθησης: ένα αιμοφόρο αγγείο πιέζει το νεύρο, φθείροντας την προστατευτική επικάλυψη του νεύρου, γνωστή ως έλυτρο μυελίνης. Η βλάβη που προκαλείται από τη συμπίεση του νεύρου μπορεί να οδηγήσει σε επιδείνωση της λειτουργίας, με αποτέλεσμα την αποστολή μη-φυσιολογικών σημάτων στον εγκέφαλο.
Επίσης, ένας όγκος που πιέζει ένα νεύρο μπορεί να προκαλέσει επιδείνωση του ελύτρου μυελίνης. Ένας όγκος στη βάση του εγκεφάλου μπορεί να επηρεάσει το τρίδυμο νεύρο, προκαλώντας πόνο στο κεφάλι, τον αυχένα και το πρόσωπο.
Επιπλέον, η σκλήρυνση κατά πλάκας επηρεάζει το κεντρικό νευρικό σύστημα, προκαλώντας φλεγμονή και μόνιμη βλάβη στο έλυτρο μυελίνης των νεύρων του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού. Το έλυτρο μυελίνης είναι σαν μόνωση για το νεύρο, και εάν αυτή η μόνωση υποστεί βλάβη, το νεύρο μπορεί να προκαλέσει έντονο πόνο στο κεφάλι, τον αυχένα και το πρόσωπο ως μέρος ενός ευρέος φάσματος σημείων και συμπτωμάτων" (152).
Το Ίδρυμα Έρευνας για τον Πόνο του Προσώπου στις ΗΠΑ αναφέρεται στην σημασία που έχει η σωστή λειτουργία της μυελίνης ώστε να μην υπάρχει το αίσθημα του πόνου (153).
Μία ακόμα κλινική των Η.Π.Α. αναφέρει τα εξής:
"Η αγγειακή συμπίεση είναι μία από τις κύριες αιτίες της νευραλγίας τριδύμου. Ένα αιμοφόρο αγγείο, συνήθως μια αρτηρία, αλλά μερικές φορές μια φλέβα, πιέζει το τρίδυμο νεύρο. Αυτή η πίεση φθείρει το προστατευτικό κάλυμμα του νεύρου, το οποίο ονομάζεται έλυτρο μυελίνης, οδηγώντας σε έντονο πόνο.
Στην σκλήρυνση κατά πλάκας, το προστατευτικό έλυτρο μυελίνης του νεύρου καταστρέφεται (απομυελίνωση), το οποίο ομοίως οδηγεί σε νευραλγία τριδύμου" (154).
To Γενικό Νοσοκομείο Τάμπα, Φλόριντα, Ηνωμένες Πολιτείες, αναφέρει ότι :
"Συχνά, η νευραλγία τριδύμου προκύπτει από συμπίεση του τριδύμου νεύρου στην βάση του εγκεφάλου. Η πηγή της πίεσης είναι μια αρτηρία, φλέβα ή όγκος στον εγκέφαλο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η πάθηση αναπτύσσεται αφού το έλυτρο μυελίνης που προστατεύει το τρίδυμο νεύρο υποστεί βλάβη από σκλήρυνση κατά πλάκας, εγκεφαλικό επεισόδιο ή τραύμα στο πρόσωπο" (155).
Μία ομάδα νευροχειρουργών από τις Η.Π.Α. αναφέρει τα εξής:
Τι προκαλεί τη νευραλγία τριδύμου;
Υπάρχουν ουσιαστικά τρεις αιτίες που αναγνωρίζονται πλέον.
- Η πιο συνηθισμένη αιτία είναι ένα φαινόμενο συμπίεσης που ασκείται στο τρίδυμο νεύρο καθώς εισέρχεται στο εγκεφαλικό στέλεχος. Αυτή η περιοχή βρίσκεται μέσα στο κρανίο κοντά στη βάση του. Η «συμπίεση» προκαλεί στην πραγματικότητα τραυματισμό στο φυσιολογικό μονωτικό υλικό, που ονομάζεται μυελίνη, το οποίο περιβάλλει το νεύρο (και δρα με τρόπο παρόμοιο με το καουτσούκ που μονώνει τα ηλεκτρικά καλώδια). Συνήθως αυτή η συμπίεση ασκείται από μια ελικοειδή αρτηρία (ή/και μια φλέβα), η οποία έχει ακουμπήσει στο νεύρο σε μια ασυνήθιστη θέση.
- Η άλλη σημαντική αιτία της νευραλγίας τριδύμου είναι η σκλήρυνση κατά πλάκας, μια ασθένεια που προσβάλλει τη μυελίνη.
- Η λιγότερο συχνή αιτία της νευραλγίας τριδύμου είναι η αρτηριοσκλήρυνση («σκλήρυνση των αρτηριών»), η οποία μπορεί να προκαλέσει ένα μικρό εγκεφαλικό επεισόδιο σε αυτήν την περιοχή με αποτέλεσμα αυτόν τον τρομερό πόνο.
Και οι τρεις αυτές «αιτίες» έχουν κοινό το γεγονός ότι τραυματίζουν την κρίσιμη μονωτική δομή, τη μυελίνη, σε μια πολύ ακριβή θέση, τη ζώνη εισόδου της νευρικής ρίζας του εγκεφαλικού στελέχους του τριδύμου νεύρου, προκειμένου να προκαλέσουν τον πόνο της νευραλγίας τριδύμου.
Η σκλήρυνση κατά πλάκας, τα ανευρύσματα, οι όγκοι και η αθηροσκλήρωση προφανώς επηρεάζουν άλλες περιοχές του εγκεφάλου συχνότερα. Μόνο όταν ένα από αυτά τα προβλήματα αφορά αυτήν την πολύ ιδιαίτερη «ζώνη εισόδου της νευρικής ρίζας», παράγεται το πρόβλημα της τριδύμου νευραλγίας.
Η ανωμαλία που προκαλεί τη Νευραλγία Τριδύμου στο σημείο όπου το νεύρο εισέρχεται στο εγκεφαλικό στέλεχος είναι συνήθως μια συμπιεστική θηλιά της αρτηρίας. Είναι γνωστό ότι, καθώς συμβαίνει η διαδικασία γήρανσης, οι αρτηρίες σε όλο το σώμα μας μακραίνουν. Σε αυτή τη στενή, περιορισμένη περιοχή του κρανίου, μια επιμηκυμένη αρτηριακή θηλιά μπορεί να έρθει να ακουμπήσει στο νεύρο καθώς εισέρχεται στο εγκεφαλικό στέλεχος.
Είναι ικανή (μέσω συμπίεσης) να προκαλέσει βλάβη στο έλυτρο μυελίνης, το οποίο μονώνει το νεύρο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τον πόνο της Νευραλγίας Τριδύμου (156).
Το Ινστιτούτο Πλάτης & Αυχένα Kraus στις Η.Π.Α. αναφέρει ότι :
"Η νευραλγία τριδύμου είναι μια μακροχρόνια επώδυνη πάθηση που επηρεάζει το τρίδυμο νεύρο, το πέμπτο κρανιακό νεύρο που είναι υπεύθυνο για τις αισθήσεις στο πρόσωπο και σε άλλες δομές της κεφαλής.
Η τριδυμική νευραλγία ίσως μπορεί να προκληθεί λόγω βλάβης του ελύτρου μυελίνης, ενός προστατευτικού στρώματος γύρω από το νεύρο, από συμπίεση που προκαλείται από αιμοφόρο αγγείο ή όγκο, από ασθένειες όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας ή ως μέρος της φυσιολογικής διαδικασίας γήρανσης" (157).
Ινστιτούτο Σπονδυλικής Στήλης στις ΗΠΑ αναφέρει ότι:
"Η νευραλγία τριδύμου είναι εφικτό να προκληθεί από ένα αιμοφόρο αγγείο που πιέζει το τρίδυμο νεύρο καθώς εξέρχεται από το εγκεφαλικό στέλεχος. Αυτή η συμπίεση προκαλεί φθορά ή βλάβη στην προστατευτική επικάλυψη γύρω από το νεύρο (το έλυτρο μυελίνης).
Τα συμπτώματα από τη νευραλγία τριδύμου είναι επίσης πιθανό να εμφανιστούν σε άτομα με σκλήρυνση κατά πλάκας, μια ασθένεια που προκαλεί επιδείνωση του έλυτρου μυελίνης του τριδύμου νεύρου. Σπάνια, τα συμπτώματα από τη νευραλγία τριδύμου προκαλούνται από συμπίεση νεύρων από έναν όγκο ή από ένα πλέγμα αρτηριών και φλεβών που ονομάζεται αρτηριοφλεβώδης δυσπλασία. Ο τραυματισμός του τριδύμου νεύρου (ίσως αποτέλεσμα χειρουργικής επέμβασης στα ιγμόρεια, στοματικής χειρουργικής επέμβασης, εγκεφαλικού επεισοδίου ή τραύματος στο πρόσωπο) ίσως μπορεί επίσης να προκαλέσει νευροπαθητικό πόνο στο πρόσωπο (158).
Ο Dr. Stechison από τις Η.Π.Α. αναφέρει ότι :
"Η αιτία της νευραλγίας τριδύμου στις περισσότερες περιπτώσεις είναι μία από τις εγκεφαλικές αρτηρίες που έχει αλλάξει θέση με την ηλικία και τώρα πάλλεται στο τμήμα του τριδύμου νεύρου όπου τα μονωτικά έλυτρα μυελίνης μεταβαίνουν από τη μυελίνη του κεντρικού νευρικού συστήματος στην περιφερική μυελίνη. Αυτό ονομάζεται ζώνη Obersteiner-Redlich. Εάν ο παλμός εμφανίζεται εδώ, όπου η μυελίνη είναι ασθενής, τότε είναι εφικτό να συμβεί διασταυρούμενη επικοινωνία μεταξύ των ινών και να δημιουργηθεί βραχυκύκλωμα. Αυτό προκαλεί τον σοβαρό, επαναλαμβανόμενο, διαπεραστικό πόνο που χαρακτηρίζει την κλασική, τυπική νευραλγία τριδύμου.
Μερικοί/ες ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας είναι πιθανό επίσης να εμφανίσουν νευραλγία τριδύμου που σχετίζεται με απομυελίνωση στο εγκεφαλικό στέλεχος, όπου εισέρχεται το τρίδυμο νεύρο (159).
Ένα ακόμα Ινστιτούτο Σπονδυλικής Στήλης των Η.Π.Α. αναφέρει ότι :
"Η συμπίεση στο τρίδυμο νεύρο προκαλεί φθορά ή βλάβη στην προστατευτική επικάλυψη γύρω από το νεύρο, το έλυτρο μυελίνης" (160)
Η Κλινική Πόνου του Λονδίνου αναφέρει ότι :
"Άλλες αιτίες νευραλγίας τριδύμου περιλαμβάνουν την πίεση ενός όγκου στο νεύρο ή την σκλήρυνση κατά πλάκας, η οποία καταστρέφει τα έλυτρα μυελίνης" (161).
Μία ιστοσελίδα με εστίαση στην Νευροεπιστήμη αναφέρει ότι :
"Η νευραλγία τριδύμου σχετίζεται με απομυελίνωση (βλάβη στη μυελίνη - ένα προστατευτικό κάλυμμα για το νεύρο) είτε λόγω συμπίεσης του ίδιου του τριδύμου νεύρου είτε δευτερογενώς της σκλήρυνσης κατά πλάκας, η οποία μπορεί να προκαλέσει απομυελινωτικές πλάκες στο εγκεφαλικό στέλεχος" (162).
Νευροχειρουργοί από το Νιου Τζέρσεϊ των Η.Π.Α. αναφέρουν ότι :
"Η νευραλγία τριδύμου συχνά προκαλείται από απώλεια ή βλάβη της προστατευτικής επικάλυψης του νεύρου, της μυελίνης. Η βλάβη της μυελίνης προκύπτει από ερεθισμό του νεύρου" (163).
Το κανάλι "Δίκτυο Ιατρικής Πόνου" έχει δημιουργήσει ένα ιδιαίτερα αναλυτικό βίντεο, στο οποίο εξηγεί με ποιον τρόπο προκαλεί η απομυελίνωση τη νευραλγία τριδύμου (164).
Ο ιατρός Dr. André Mansano έχει επίσης δημιουργήσει ένα συνοπτικό βίντεο για την απομυελίνωση και την νευραλγία τριδύμου (165)
Προέκυψαν 138 μελέτες.
Παραθέτω αποσπάσματα από ορισμένες εξ'αυτών (101-143), ξεκινώντας από όσες θεωρώ ότι είναι πιο χαρακτηριστικές για την σχέση ανάμεσα στην νευραλγία τριδύμου και στην μυελίνη.
Στην προσπάθεια κατανόησης του μηχανισμού παραγωγής πόνου στη νευραλγία τριδύμου, πρέπει να ληφθεί υπόψη η παθολογία της μυελίνωσης που παρατηρείται (143). Συγκεκριμένα,
- μελέτες σε βιοψίες τριδύμων ριζών έδειξαν απομυελίνωση (101)
- ιστολογικά, σε ασθενείς με νευραλγία τριδύμου, εμφανίζεται απομυελίνωση (109)
- στη νευραλγία τριδύμου, η νευρική δομή είναι φυσικά ανεπαρκής σε προστασία μυελίνης (115).
Η πιο αποδεκτή θεωρία στη νευραλγία τριδύμου είναι η βλάβη των νεύρων με απομυελίνωση (106), το οποίο το γνωρίζουμε ήδη από το 1967 όταν ερευνητής ανέφερε ότι "η απομυελίνωση του τριδύμου νεύρου ήταν η κύρια παθολογική αλλαγή" (118).
Η νευραλγία τριδύμου προκύπτει από απομυελίνωση (102) και η απομυελίνωση αναπόφευκτα προκαλεί νευραλγία τριδύμου (111).
Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2014 στο επιστημονικό περιοδικό "Έρευνα για την Νευρική Αναγέννηση" αναφέρει ότι "Η απομυελίνωση του τριδύμου νεύρου θεωρείται η μηχανιστική αιτία της νευραλγίας του τριδύμου" (118), με το οποίο ευθυγραμμίζονται και 2 μελέτες που δημοσιεύθηκαν πριν από μόλις λίγους μήνες:
- η νευραλγία τριδύμου χαρακτηρίζεται από απομυελίνωση (104).
- η απομυελίνωση είναι ευρέως αναγνωρισμένη ως ο υποκείμενος παθολογικός μηχανισμός της νευραλγίας τριδύμου (134)
Ακολουθούν τα αποσπάσματα από τις υπόλοιπες μελέτες:
Μελέτες σε βιοψίες τριδύμων ριζών έδειξαν απομυελίνωση και δυσμυελίνωση. Επίσης, έχει προταθεί ότι η απομυελίνωση υπάρχει σε ορισμένες περιπτώσεις νευραλγίας τριδύμου (101).
Ο επαναλαμβανόμενος και έντονος πόνος από τη νευραλγία τριδύμου προκύπτει από εντοπισμένη απομυελίνωση εντός του προσβεβλημένου νευρικού τμήματος.
Αυτή η απομυελίνωση οδηγεί σε αυθόρμητες και ανώμαλες νευρικές ώσεις, με αποτέλεσμα τον σύντομο, ξαφνικό και επαναλαμβανόμενο πόνο που προκαλεί η νευραλγία τριδύμου (102).
Μελέτη σε ασθενείς με νευραλγία τριδύμου έδειξε ότι εμφάνισαν αυξημένους βιοδείκτες εγκεφαλονωτιαίου υγρού, οι οποίοι είναι ενδεικτικοί περιφερικής απομυελινωτικής βλάβης και καταστροφής της μυελίνης.
Το τραυματισμένο, απομυελινωμένο τρίδυμο νεύρο είναι ευαίσθητο στην εφαπτική μετάδοση αβλαβών σωματοαισθητικών ερεθισμάτων, τα οποία ενεργοποιούν τις ίνες πόνου και προκαλούν έντονο πόνο στο πρόσωπο στην αντίστοιχη νευρική περιοχή (103).
Η νευραλγία τριδύμου, μια εξουθενωτική νευροπαθητική διαταραχή πόνου, χαρακτηρίζεται από απομυελίνωση και νευροφλεγμονή (104).
Η απομυελίνωση αναφέρεται σε βλάβη στο έλυτρο μυελίνης που περιβάλλει τις νευρικές ίνες, η οποία εμποδίζει τη μετάδοση νευρικών σημάτων και προκαλεί πόνο
H απομυελίνωση ήταν εμφανής στα ιστοπαθολογικά ευρήματα δειγμάτων βιοψίας από ασθενείς, όπου συγκεκριμένα υπήρχε εκφύλιση της μυελινικής θήκης
Οι συγγραφείς καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η απομυελίνωση των ινών του τριδύμου νεύρου είναι ένας αιτιολογικός παράγοντας στην εμφάνιση της νευραλγίας τριδύμου (105).
Στόχος της παρούσας μελέτης ήταν η διερεύνηση των αλληλεπιδράσεων μεταξύ διαφορετικών τύπων κυττάρων στη νευραλγία τριδύμου, ιδιαίτερα της επίδρασης και του εγγενούς μηχανισμού της απομυελίνωσης στο τρίδυμο γάγγλιο.
Παρά τις δεκαετίες έρευνας, καμία θεωρία δεν μπορεί να εξηγήσει πλήρως τα κλινικά συμπτώματα της νευραλγίας τριχόπτωσης. Η πιο αποδεκτή θεωρία στη νευραλγία τριδύμου είναι η βλάβη των περιφερικών νεύρων με απομυελίνωση, η οποία προκαλεί βραχυκύκλωμα μεταξύ των παρακείμενων αξόνων και τον επακόλουθο πόνο (106)
Η μικροανατομία του κεντρικού τμήματος της μυελίνης έχει αποδειχθεί σαφώς ότι παρέχει πληροφορίες για τη νευραλγία τριδύμου (107).
Η νευραλγία τριδύμου πιστεύεται ότι προκύπτει από εκκενώσεις υψηλής συχνότητας που προκαλούνται από έναν συνδυασμό ενδοαξονικής φλεγμονώδους απομυελίνωσης και εξωαξονικής μηχανικής απομυελίνωσης των πρωτογενών προσαγωγών ινών του τριδύμου (108).
Ιστολογικά, σε ασθενείς με νευραλγία τριδύμου, εμφανίζεται εστιακή απομυελίνωση στην περιοχή της αγγειακής συμπίεσης (109).
Η νευραλγία τριδύμου είναι ένας χρόνιος νευροπαθητικός πόνος στο πρόσωπο, στον οποίο έχουν επίσης εμπλακεί εστιακές περιοχές απομυελίνωσης (110).
η θεωρία της απομυελίνωσης του τριδύμου νεύρου θεωρείται η παθογενετική βάση της νευραλγίας του τριδύμου.
Απομυελίνωση του τριδύμου νεύρου θεωρείται σημαντική αιτία νευραλγίας τριδύμου
Η αποικοδόμηση της μυελίνης θεωρείται γενικά ότι συμβαίνει σε δύο στάδια. Κατά το πρώιμο στάδιο της βλάβης, μόνο συγκεκριμένα κύτταρα απομακρύνουν την μυελίνη. Στην συνέχεια, και 2η ομάδα κυττάρων συμμετέχουν στην απομάκρυνση της μυελίνης. Η απομυελίνωση αναπόφευκτα προκαλεί νευραλγία τριδύμου (111).
Σε ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας, η νευραλγία τριδύμου αποτελεί ένα σύνδρομο που απαιτεί θεραπεία. Παρά την συχνή έλλειψη νευραγγειακής σύγκρουσης, οι άξονες του τριδύμου νεύρου συχνά καταστρέφονται, με το έλυτρο μυελίνης να έχει εκφυλιστεί μόνιμα, γεγονός που εξηγεί την δυσκολία στη θεραπεία (112)
Παρόλο που το μέγεθος του δείγματός μας σε ασθενείς με νευραλγία τριδύμου ήταν σχετικά περιορισμένο, υπάρχουν αυξανόμενες ενδείξεις ότι αυτή η πάθηση σχετίζεται με δομικές αλλαγές στο τρίδυμο νεύρο. Αυτή η συνολική νευρική ατροφία πιθανώς αντιστοιχεί σε δομικές ανωμαλίες που αναφέρθηκαν σε παθολογικά ευρήματα νεύρων που ελήφθησαν από ασθενείς με νευραλγία, τα οποία παρουσιάζουν ενδείξεις αξονικής απώλειας, αξονοπάθειας, απομυελίνωσης και δυσμυελίνωσης (113)
H απομυελίνωση οδηγεί σε ακατάλληλη νευρωνική ενεργοποίηση, η οποία με την σειρά της οδηγεί σε δευτερογενείς αλλαγές που τελικά ευαισθητοποιούν τους αλγοϋποδοχείς νευρώνες στον πυρήνα του τριδύμου και στις ανώτερες δομές του εγκεφάλου, οδηγώντας στα συμπτώματα της νευραλγίας τριδύμου (114).
Η δευτεροπαθής νευραλγία τριδύμου οφείλεται σε ενδογενή παθολογία του νεύρου (νεόπλασμα ή απομυελίνωση) ή σε εξωγενείς συμπιεστικές αλλοιώσεις (κύστεις, νεοπλάσματα ή οστική παθολογία).
Στην περίπτωση της νευραλγίας τριδύμου, η ζώνη μετάβασης μεταξύ της κεντρικής και της περιφερικής νευρικής δομής είναι φυσικά ανεπαρκής σε προστασία μυελίνης (115).
Επιπλέον, η εστιακή απομυελίνωση αποδείχθηκε ακριβώς στη ζώνη εισόδου της ρίζας σε περιπτώσεις νευραλγίας τριδύμου λόγω σκλήρυνσης κατά πλάκας (116).
Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η νευραλγία τριδύμου είναι μια σύνθετη διαδικασία με κύρια δυσλειτουργία των μη-μυελινωμένων νευρικών ινών (117).
Η απομυελίνωση του τριδύμου νεύρου θεωρείται η μηχανιστική αιτία της νευραλγίας του τριδύμου.
Στις αρχές του 1934, ο Dandy ανέφερε ότι η νευραλγία του τριδύμου προκλήθηκε από παραμόρφωση του τριδύμου νεύρου υπό συμπίεση. Το 1967, ο Kerr[13] ανέφερε ότι η απομυελίνωση του τριδύμου νεύρου ήταν η κύρια παθολογική αλλαγή που σχετίζεται με τη νευραλγία του τριδύμου. Η νευραλγία του τριδύμου εμφανίζεται κυρίως σε μεσήλικες και ηλικιωμένους πληθυσμούς, συνοδεύοντας την αρτηριοσκλήρυνση. Όταν η υποστηρικτική αρτηρία του τριδύμου νεύρου γίνεται σκληρωτική ή ισχαιμική, τα έλυτρα μυελίνης φθείρονται, προκαλώντας απομυελίνωση, η οποία οδηγεί σε βραχυκύκλωμα μεταξύ των νευρικών ινών. Ως αποτέλεσμα, τα νευρικά ερεθίσματα διεξάγονται κεντρικά, όπου προκαλούν αίσθηση πόνου. Συγκεκριμένα, η απομυελίνωση οδηγεί σε σφάλμα αγωγιμότητας, ενεργοποιώντας έτσι νευρώνες στον νωτιαίο πυρήνα του τριδύμου νεύρου. Τα προσαγωγά ερεθίσματα στη συνέχεια προκαλούν πόνο.
Η κύρια παθολογική αλλαγή στο περιφερικό νεύρο σε ασθενείς με νευραλγία τριδύμου είναι η απομυελίνωση. Ωστόσο, δεν υπάρχει αποτελεσματική θεραπεία για την αποκατάσταση του μερικώς απομυελινωμένου νεύρου για την ανακούφιση από τον πόνο
Συσσωρευμένα στοιχεία δείχνουν ότι η απομυελίνωση της τριδυμικής ρίζας είναι η κύρια παθολογική αλλαγή στη νευραλγία του τριδύμου (118).
Εξετάσαμε την ρίζα του τριδύμου αισθητικού νεύρου σε τρεις ασθενείς με ιατρικά ανίατη νευραλγία τριδύμου.
Σε όλες τις περιπτώσεις, η εξέταση αποκάλυψε μια ζώνη χρόνιας απομυελίνωσης στο εγγύς τμήμα της ρίζας, κοντά στη συμβολή της με το περιφερικό νεύρο.
Άλλα ευρήματα δείχνουν ότι η νευραλγία τριδύμου που σχετίζεται με αγγειακή συμπίεση οφείλεται σε απομυελίνωση (119).
Η φθορά των ελύτρων μυελίνης του τριδύμου νεύρου είναι ένας αιτιώδης μηχανισμός για τον νευροπαθητικό πόνο του τριδύμου (120).
Η αιτία της νευραλγίας τριδύμου είναι μερικές φορές ένα κατεστραμμένο νεύρο ή ένα νεύρο που έχει χάσει μέρος του εξωτερικού προστατευτικού του περιβλήματος (μυελίνη) (121).
Η νευραλγία τριδύμου συσχετίζεται συνήθως με παθολογικούς παράγοντες αξονοπάθειας και απομυελίνωσης που προκύπτουν από νευροαγγειακή συμπίεση στη ζώνη εισόδου της ρίζας του τριδύμου (122).
Υπάρχουν πλέον πειστικά στοιχεία ότι η νευραλγία τριδύμου προκαλείται συνήθως από απομυελίνωση των αισθητήριων ινών του τριδύμου είτε εντός της νευρικής ρίζας είτε, λιγότερο συχνά, του εγκεφαλικού στελέχους.
Άλλες αιτίες νευραλγίας τριδύμου στις οποίες εμπλέκεται η απομυελίνωση περιλαμβάνουν την σκλήρυνση κατά πλάκας.
Κλινικές παρατηρήσεις και μελέτες υποστηρίζουν την ιδέα ότι η απομυελίνωση είναι κύριο στοιχείο στην βάση των περισσότερων, αν όχι όλων, αυτών των παθήσεων (123).
Η πρωτοπαθής νευραλγία τριδύμου είναι μια συχνή διαταραχή του χρόνου πόνου. Πιστεύεται ότι η πάθηση αυτή σχετίζεται με την απομυελίνωση του τριδύμου νεύρου (124).
Η νευραλγία τριδύμου πιστεύεται ότι σχετίζεται με ανώμαλη αγωγιμότητα εντός του τριδύμου νεύρου και πιθανώς αποδίδεται σε αλλαγές στην μυελίνη. Πιστεύεται ότι η περιοχή του νεύρου που περιέχει την κεντρική μορφή μυελίνης είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε παθολογικές αλλαγές από την αγγειακή επαφή που οδηγούν σε απομυελίνωση και αλλοιωμένη αγωγιμότητα (125).
Ένα βασικό χαρακτηριστικό της νευραλγίας τριδύμου είναι η απομυελίνωση της ρίζας του τριδύμου νεύρου, το οίδημα των ιστών και τον έντονο πόνο που μοιάζει με ηλεκτροπληξία (126).
Η νευραλγία τριδύμου είναι μια ευρέως αναγνωρισμένη επιπλοκή της σκλήρυνσης κατά πλάκας.
Εξετάσαμε δείγματα μερικής ριζοτομής τριδύμου νεύρου από 6 ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας με δυσεπίλυτη νευραλγία τριδύμου που διήρκεσε μεταξύ 18 μηνών και 11 ετών.
Σε όλες τις περιπτώσεις, διαπιστώθηκε απομυελίνωση σε τμήμα της νευρικής ρίζας (127)
Κλινική και νευροφυσιολογική μελέτη σε 65 ασθενείς συμπέρανε ότι ο πόνος σχετίζεται με βλάβη των μη-μυελινωμένων ινών, πιθανώς προκαλώντας μη-φυσιολογική δραστηριότητα σε απονευρωμένους νευρώνες του τριδύμου νεύρου (128)
Μελέτη σε 42 ασθενείς διαπίστωσε βλάβη του τριδύμου αλγοϋποδοχικού συστήματος λόγω απομυελίνωσης ή/και αξονικής δυσλειτουργίας στην συμπτωματική πλευρά και εντοπίζουν αυτό το ελάττωμα κοντά στη ζώνη εισόδου της ρίζας στο εγκεφαλικό στέλεχος (129).
Μία μελέτη που δημοσιεύθηκε το 1977 αναφέρει τα εξής:
Τα πολλαπλά μοναδικά χαρακτηριστικά της νευραλγίας τριδύμου είναι σε θέση να εξηγηθούν από μια θεωρία εστιακών αλλαγών στην διάμετρο του άξονα ή στην μυελίνωση.
Πιστεύουμε ότι αυτή η θεωρία εξηγεί ικανοποιητικά τα ποικίλα φαινόμενα της νευραλγία τριδύμου και είναι συμβατή με τα περιορισμένα δεδομένα ανατομίας και φυσιολογίας που σχετίζονται με την νευραλγία τριδύμου. Χρησιμοποιεί γνωστές έννοιες ανατομίας και φυσιολογίας. Είναι επιδεκτική επαλήθευσης ή διάψευσης με πειραματικά μέσα (130).
Σε 12 ασθενείς με νευραλγία τριδύμου, ελήφθησαν δείγματα βιοψίας της ρίζας του τριδύμου κατά τηn διάρκεια χειρουργικής επέμβασης.
Οι παθολογικές αλλαγές στον ιστό περιελάμβαναν απομυελίνωση και μια σειρά από λιγότερο σοβαρές ανωμαλίες μυελίνης (δυσμυελίνωση) (131),
Προς το παρόν, είναι αρκετά καλά εδραιωμένο ότι η πρωτοπαθής νευραλγία τριδύμου έχει ως μία από τις κύριες αιτίες την αγγειακή συμπίεση.
Οι ισχυρές συσχετίσεις που διαπιστώθηκαν μεταξύ του μήκους και του όγκου των κεντρικών τμημάτων μυελίνης των νεύρων και της συχνότητας εμφάνισης των αντίστοιχων ασθενειών αποτελούν ένδειξη για τον ρόλο που διαδραματίζει αυτή η ανατομική περιοχή στον μηχανισμό αυτών των ασθενειών (132).
Τρίδυμα νεύρα ασθενών με νευραλγία τριδύμου σχετιζόμενη με σκλήρυνση κατά πλάκας μετά από επεμβάσεις αφαίρεσης εξετάστηκαν από νευροπαθολόγο.
Τα δείγματα που ελήφθησαν εμφάνισαν, μεταξύ άλλων, απομυελίνωση, υπολείμματα μυελίνης και ίνωση (133).
Η απομυελίνωση είναι ευρέως αναγνωρισμένη ως ο υποκείμενος παθολογικός μηχανισμός της νευραλγίας τριδύμου (134)
Μελέτη σε 22 ασθενείς με κλασική νευραλγία τριδύμου συμπέρανε ότι η βλάβη εκδηλώθηκε ιδιαίτερα με αλλαγές στους άξονες και στο έλυτρο μυελίνης (135).
Τα δυναμικά δράσης που λαμβάνουν χώρα στους άξονες σε αυτήν τη ζώνη της εξασθενημένης μυελίνης θα μπορούσαν να ευθύνονται για τα κλινικά συμπτώματα της κλασικής νευραλγίας τριδύμου.
Αυτή η προτεινόμενη θεωρία, μια συγχώνευση ανατομίας, νευροφυσιολογίας και φυσικής, επεκτείνει την καθιερωμένη έννοια της αγγειακής συμπίεσης ως αιτιολογίας της κλασικής νευραλγίας τριδύμου (136).
Η νευραλγία τριδύμου σε ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας πιστεύεται ότι προκαλείται από απομυελινωτικές πλάκες εντός της ζώνης εισόδου της νευρικής ρίζας, του πυρήνα του τριδύμου ή των τριδύμων οδών (137).
Η νευραλγία τριδύμου είναι μοναδική στους ανθρώπους.
Η πιο συνηθισμένη αιτία φαίνεται να είναι ο τραυματισμός της μυελίνης της ζώνης εισόδου της ρίζας του τριδύμου νεύρου (138).
Η συμπίεση της τριδύμου ρίζας που οδηγεί σε απομυελίνωση είναι ένας σημαντικός καθοριστικός παράγοντας στην παθογένεση της νευραλγίας τριδύμου (139).
Η παθογένεση της νευραλγίας τριδύμου πιθανολογείται ότι οφείλεται σε τμηματική απομυελίνωση και σχηματισμό τεχνητών συνάψεων στη συμβολή της κεντρικής και περιφερικής μυελίνης (140).
Η απομυελίνωση ίσως αποτελεί αιτιολογία της νευραλγίας τριδύμου (141)
Μπορούμε επομένως να προτείνουμε έναν μηχανισμό όπου η συμπίεση στην συμβολή της κεντρικής και της περιφερικής μυελίνης προκαλεί ένα νευροδιεγερτικό σύμπτωμα όπως σε περιπτώσεις νευραλγίας τριδύμου (142).
Στην προσπάθεια κατανόησης του μηχανισμού παραγωγής πόνου στη νευραλγία τριδύμου, πρέπει να ληφθεί υπόψη η παθολογία μυελίνωσης που παρατηρείται.
Παρουσιάζουμε μια θεωρία που προβλέπει ικανοποιητικά ή είναι σύμφωνη με τα περισσότερα γνωστά χαρακτηριστικά της νευραλγίας τριδύμου. Βασίζεται σε δύο μηχανιστικές υποθέσεις, οι οποίες και οι δύο έχουν ισχυρά πειραματικά θεμέλια στην βιβλιογραφία.
Η πρώτη είναι το αντανακλαστικό της ραχιαίας ρίζας του τριδύμου και η δεύτερη είναι η δημιουργία επιπλέον δυναμικών δράσης σε θέσεις αλλοιωμένης μυελίνωσης (143).
Κλείνοντας, μελέτη με τίτλο "Η Μοριακή Βάση και η Παθοφυσιολογία της Τριδυμικής Νευραλγίας" αναφέρει τα εξής:
"Δεκαετίες βασικών και κλινικών στοιχείων υποστηρίζουν την υπόθεση της απομυελίνωσης, όπου η απομυελίνωση κατά μήκος του τριδύμου νευρικού συστήματος αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την παθογένεση και την παθοφυσιολογία της νευραλγίας τριδύμου.
Μια τέτοια παθολογική απομυελίνωση είναι σε θέση να προκληθεί από φυσική συμπίεση ή από άλλη πρωτοπαθή απομυελινωτική νόσο, όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας" (166).
Εκτός από τις προαναφερόμενες μελέτες υπάρχουν και άλλες επιστημονικές πηγές που υποστηρίζουν την σχέση ανάμεσα στην νευραλγία τριδύμου και την κατάσταση της μυελίνης.
Ενδεικτικά, ο Dr James Laban νευροχειρουργός και χειρουργός σπονδυλικής στήλης αναφέρει ότι :
"Το τρίδυμο νεύρο μπορεί να θεωρηθεί ως ένα ηλεκτρικό καλώδιο που περιέχει πολυάριθμες ίνες που στέλνουν διαφορετικά μηνύματα στον εγκέφαλο.
Υπάρχουν ίνες πόνου, αφής, θερμοκρασίας και δόνησης, καθεμία από τις οποίες είναι μονωμένη η μία από την άλλη από ένα προστατευτικό περίβλημα που ονομάζεται μυελίνη.
Η κλασική τριδυμική νευραλγία προκαλείται από ένα αιμοφόρο αγγείο (ή αγγεία) που πιέζουν το νεύρο καθώς εισέρχεται στο εγκεφαλικό στέλεχος. Η πίεση του αιμοφόρου αγγείου στο νεύρο με την πάροδο του χρόνου καταστρέφει τα περιβλήματα των νεύρων της μυελίνης, προκαλώντας την μετάδοση ακανόνιστων μηνυμάτων κατά μήκος του νεύρου.
Αυτά τα ακανόνιστα ερεθίσματα μπορούν να προκαλέσουν «βραχυκύκλωμα» μεταξύ των οδών ελαφριάς αφής και πόνου" (144).
Ο Δρ. Στίβεν Λιούις, Αναπληρωτής Καθηγητής Νευροχειρουργός αναφέρει ότι :
"Στη νευραλγία τριδύμου, το έλυτρο μυελίνης, ένα προστατευτικό περίβλημα που μονώνει το νεύρο, φθείρεται από την συνεχή τριβή σε ένα αιμοφόρο αγγείο, όγκο, βλάβη ή άλλες ανωμαλίες, διαταράσσοντας τις νευρικές λειτουργίες. Η γήρανση και άλλες νευρολογικές διαταραχές που επηρεάζουν το έλυτρο μυελίνης μπορούν επίσης να προκαλέσουν νευραλγία τριδύμου" (145).
To Ινστιτούτο Επεμβατικής Σπονδυλικής Στήλης και Πόνου αναφέρει ότι :
"Καθώς η συμπίεση του τριδύμου νεύρου συνεχίζεται, είναι εφικτό να προκληθεί βλάβη στο προστατευτικό κάλυμμα του νεύρου που ονομάζεται μυελινική θήκη. Μόλις αυτή η μυελινική θήκη υποστεί βλάβη, το νεύρο αρχίζει να αντιδρά απρόβλεπτα. Ως αποτέλεσμα, το νεύρο ενεργεί με ακανόνιστο τρόπο, προκαλώντας πόνο με την ενεργοποίηση ενός ελαφρού αγγίγματος, μασήματος ή βουρτσίσματος των δοντιών" (146).
Στο Πανεπιστήμιο της Φλόριντα των Η.Π.Α, ο Δρ. Γουίλιαμ Φρίντμαν έχει κάνει μία ανάρτηση, στην οποία αναφέρει ότι :
"Μια πιθανή αιτία για τη νευραλγία τριδύμου είναι ένα αιμοφόρο αγγείο, ένας μικρός σωλήνας που μεταφέρει αίμα από την καρδιά, ο οποίος πιέζει το τρίδυμο νεύρο. Με την πάροδο του χρόνου, αυτή η πίεση θα προκαλέσει τη φθορά του προστατευτικού περιβλήματος γύρω από το νεύρο, που ονομάζεται έλυτρο μυελίνης,. Καθώς το προστατευτικό περίβλημα φθείρεται, το νεύρο εκτίθεται, το αιμοφόρο αγγείο συνεχίζει να πιέζει το τρίδυμο νεύρο και το νεύρο γίνεται πολύ επώδυνο" (147).
Ο Δρ. Αντίτια Γκούπτα αναφέρει ότι :
"η πιο συχνή αιτία είναι όταν μια κοντινή αρτηρία ή φλέβα πιέζει το τρίδυμο νεύρο, οδηγώντας σε ερεθισμό και ανώμαλη νευρική σηματοδότηση. Αυτή η συμπίεση βλάπτει το προστατευτικό κάλυμμα (μυελινικό έλυτρο) του νεύρου, καθιστώντας το υπερευαίσθητο.
Επίσης, στην σκλήρυνση κατά πλάκας και σε άλλες νευρολογικές διαταραχές, το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στο έλυτρο μυελίνης, οδηγώντας σε νευρική δυσλειτουργία" (148).
Κλινική στην Αυστραλία αναφέρει ότι :
"Απομυελινωτικές διαταραχές όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας, ένας όγκος, ένας τραυματισμός που σχετίζεται με το πρόσωπο ή οποιαδήποτε άλλη ιατρική πάθηση προκαλούν βλάβη στο έλυτρο μυελίνης. Αυτό προκαλεί τα επώδυνα συμπτώματα της νευραλγίας τριδύμου"
Και συμπληρώνει :
"Η σκλήρυνση κατά πλάκας έχει γίνει ένας σημαντικός παράγοντας κινδύνου για νευραλγία τριδύμου. Στην σκλήρυνση κατά πλάκας, το νεύρο υφίσταται φθορά λόγω της βλάβης και της σκλήρυνσης της μυελίνης, η οποία είναι μια λιπαρή ουσία. Η μυελίνη τυλίγεται γύρω από τη νευρική ίνα και την προστατεύει" (149).
Κοινοτικό Νοσοκομείο των Η.Π.Α. αναφέρει ότι :
"Η νευραλγία του τριδύμου εμφανίζεται όταν το τρίδυμο νεύρο συμπιέζεται και φλεγμαίνει. Συνήθως, η συμπίεση οφείλεται σε διευρυμένα αιμοφόρα αγγεία που έρχονται σε επαφή με το τρίδυμο νεύρο. Δεν είναι γνωστό γιατί μπορεί να συμβεί αυτό (ιδιοπαθής).
Η σκλήρυνση κατά πλάκας και άλλες παθήσεις, όπως η οπτική νευρίτιδα ή η νόσος Devic, που προκαλούν βλάβη στο έλυτρο μυελίνης είναι εφικτό επίσης να οδηγήσουν σε αυτή την πάθηση.
Το έλυτρο μυελίνης είναι ένα φύλλο, το οποίο αποτελείται από λιπίδια, πρωτεΐνες και άλλες ουσίες, τυλίγεται γύρω από τις νευρικές ίνες, παρέχοντας μόνωση και προστασία και ενισχύοντας τα ηλεκτρικά σήματα.
Η σκλήρυνση κατά πλάκας είναι μια χρόνια ασθένεια που μπορεί να επηρεάσει τον εγκέφαλο, τον νωτιαίο μυελό και τα οπτικά νεύρα. Επειδή επηρεάζει επίσης την προστατευτική επικάλυψη μυελίνης των νεύρων, είναι εφικτό να οδηγήσει σε νευραλγία τριδύμου" (150).
Νευροχειρουργική Κλινική στο Σίδνεϊ της Αυστραλίας αναφέρει ότι :
"η νευραλγία τριδύμου συνήθως προκαλείται από ένα αιμοφόρο αγγείο που συμπιέζει το νεύρο ή σχετίζεται με μια διαταραχή που βλάπτει το έλυτρο μυελίνης (το προστατευτικό κάλυμμα γύρω από το νεύρο).
Το έλυτρο μυελίνης μεταφέρει αισθητηριακές πληροφορίες όπως πόνο, πίεση και θερμοκρασία από το πρόσωπο στον εγκέφαλο. Όταν αυτό υποστεί βλάβη ή συμπιεστεί, τα νευρικά σήματα μπορεί να γίνουν ακανόνιστα και υπερκινητικά προκαλώντας πόνο. Συνήθως η συμπίεση προκαλείται από την άνω παρεγκεφαλιδική αρτηρία, αλλά μπορεί επίσης να προκληθεί από άλλες αρτηρίες και φλέβες που περιβάλλουν το εγκεφαλικό στέλεχος (151).
Κλινική στο Τέξας των Η.Π.Α. αναφέρει ότι :
"η συμπίεση νεύρου πιστεύεται ότι η πιο συνηθισμένη αιτία αυτής της πάθησης: ένα αιμοφόρο αγγείο πιέζει το νεύρο, φθείροντας την προστατευτική επικάλυψη του νεύρου, γνωστή ως έλυτρο μυελίνης. Η βλάβη που προκαλείται από τη συμπίεση του νεύρου μπορεί να οδηγήσει σε επιδείνωση της λειτουργίας, με αποτέλεσμα την αποστολή μη-φυσιολογικών σημάτων στον εγκέφαλο.
Επίσης, ένας όγκος που πιέζει ένα νεύρο μπορεί να προκαλέσει επιδείνωση του ελύτρου μυελίνης. Ένας όγκος στη βάση του εγκεφάλου μπορεί να επηρεάσει το τρίδυμο νεύρο, προκαλώντας πόνο στο κεφάλι, τον αυχένα και το πρόσωπο.
Επιπλέον, η σκλήρυνση κατά πλάκας επηρεάζει το κεντρικό νευρικό σύστημα, προκαλώντας φλεγμονή και μόνιμη βλάβη στο έλυτρο μυελίνης των νεύρων του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού. Το έλυτρο μυελίνης είναι σαν μόνωση για το νεύρο, και εάν αυτή η μόνωση υποστεί βλάβη, το νεύρο μπορεί να προκαλέσει έντονο πόνο στο κεφάλι, τον αυχένα και το πρόσωπο ως μέρος ενός ευρέος φάσματος σημείων και συμπτωμάτων" (152).
Το Ίδρυμα Έρευνας για τον Πόνο του Προσώπου στις ΗΠΑ αναφέρεται στην σημασία που έχει η σωστή λειτουργία της μυελίνης ώστε να μην υπάρχει το αίσθημα του πόνου (153).
Μία ακόμα κλινική των Η.Π.Α. αναφέρει τα εξής:
"Η αγγειακή συμπίεση είναι μία από τις κύριες αιτίες της νευραλγίας τριδύμου. Ένα αιμοφόρο αγγείο, συνήθως μια αρτηρία, αλλά μερικές φορές μια φλέβα, πιέζει το τρίδυμο νεύρο. Αυτή η πίεση φθείρει το προστατευτικό κάλυμμα του νεύρου, το οποίο ονομάζεται έλυτρο μυελίνης, οδηγώντας σε έντονο πόνο.
Στην σκλήρυνση κατά πλάκας, το προστατευτικό έλυτρο μυελίνης του νεύρου καταστρέφεται (απομυελίνωση), το οποίο ομοίως οδηγεί σε νευραλγία τριδύμου" (154).
To Γενικό Νοσοκομείο Τάμπα, Φλόριντα, Ηνωμένες Πολιτείες, αναφέρει ότι :
"Συχνά, η νευραλγία τριδύμου προκύπτει από συμπίεση του τριδύμου νεύρου στην βάση του εγκεφάλου. Η πηγή της πίεσης είναι μια αρτηρία, φλέβα ή όγκος στον εγκέφαλο. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η πάθηση αναπτύσσεται αφού το έλυτρο μυελίνης που προστατεύει το τρίδυμο νεύρο υποστεί βλάβη από σκλήρυνση κατά πλάκας, εγκεφαλικό επεισόδιο ή τραύμα στο πρόσωπο" (155).
Μία ομάδα νευροχειρουργών από τις Η.Π.Α. αναφέρει τα εξής:
Τι προκαλεί τη νευραλγία τριδύμου;
Υπάρχουν ουσιαστικά τρεις αιτίες που αναγνωρίζονται πλέον.
- Η πιο συνηθισμένη αιτία είναι ένα φαινόμενο συμπίεσης που ασκείται στο τρίδυμο νεύρο καθώς εισέρχεται στο εγκεφαλικό στέλεχος. Αυτή η περιοχή βρίσκεται μέσα στο κρανίο κοντά στη βάση του. Η «συμπίεση» προκαλεί στην πραγματικότητα τραυματισμό στο φυσιολογικό μονωτικό υλικό, που ονομάζεται μυελίνη, το οποίο περιβάλλει το νεύρο (και δρα με τρόπο παρόμοιο με το καουτσούκ που μονώνει τα ηλεκτρικά καλώδια). Συνήθως αυτή η συμπίεση ασκείται από μια ελικοειδή αρτηρία (ή/και μια φλέβα), η οποία έχει ακουμπήσει στο νεύρο σε μια ασυνήθιστη θέση.
- Η άλλη σημαντική αιτία της νευραλγίας τριδύμου είναι η σκλήρυνση κατά πλάκας, μια ασθένεια που προσβάλλει τη μυελίνη.
- Η λιγότερο συχνή αιτία της νευραλγίας τριδύμου είναι η αρτηριοσκλήρυνση («σκλήρυνση των αρτηριών»), η οποία μπορεί να προκαλέσει ένα μικρό εγκεφαλικό επεισόδιο σε αυτήν την περιοχή με αποτέλεσμα αυτόν τον τρομερό πόνο.
Και οι τρεις αυτές «αιτίες» έχουν κοινό το γεγονός ότι τραυματίζουν την κρίσιμη μονωτική δομή, τη μυελίνη, σε μια πολύ ακριβή θέση, τη ζώνη εισόδου της νευρικής ρίζας του εγκεφαλικού στελέχους του τριδύμου νεύρου, προκειμένου να προκαλέσουν τον πόνο της νευραλγίας τριδύμου.
Η σκλήρυνση κατά πλάκας, τα ανευρύσματα, οι όγκοι και η αθηροσκλήρωση προφανώς επηρεάζουν άλλες περιοχές του εγκεφάλου συχνότερα. Μόνο όταν ένα από αυτά τα προβλήματα αφορά αυτήν την πολύ ιδιαίτερη «ζώνη εισόδου της νευρικής ρίζας», παράγεται το πρόβλημα της τριδύμου νευραλγίας.
Η ανωμαλία που προκαλεί τη Νευραλγία Τριδύμου στο σημείο όπου το νεύρο εισέρχεται στο εγκεφαλικό στέλεχος είναι συνήθως μια συμπιεστική θηλιά της αρτηρίας. Είναι γνωστό ότι, καθώς συμβαίνει η διαδικασία γήρανσης, οι αρτηρίες σε όλο το σώμα μας μακραίνουν. Σε αυτή τη στενή, περιορισμένη περιοχή του κρανίου, μια επιμηκυμένη αρτηριακή θηλιά μπορεί να έρθει να ακουμπήσει στο νεύρο καθώς εισέρχεται στο εγκεφαλικό στέλεχος.
Είναι ικανή (μέσω συμπίεσης) να προκαλέσει βλάβη στο έλυτρο μυελίνης, το οποίο μονώνει το νεύρο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τον πόνο της Νευραλγίας Τριδύμου (156).
Το Ινστιτούτο Πλάτης & Αυχένα Kraus στις Η.Π.Α. αναφέρει ότι :
"Η νευραλγία τριδύμου είναι μια μακροχρόνια επώδυνη πάθηση που επηρεάζει το τρίδυμο νεύρο, το πέμπτο κρανιακό νεύρο που είναι υπεύθυνο για τις αισθήσεις στο πρόσωπο και σε άλλες δομές της κεφαλής.
Η τριδυμική νευραλγία ίσως μπορεί να προκληθεί λόγω βλάβης του ελύτρου μυελίνης, ενός προστατευτικού στρώματος γύρω από το νεύρο, από συμπίεση που προκαλείται από αιμοφόρο αγγείο ή όγκο, από ασθένειες όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας ή ως μέρος της φυσιολογικής διαδικασίας γήρανσης" (157).
Ινστιτούτο Σπονδυλικής Στήλης στις ΗΠΑ αναφέρει ότι:
"Η νευραλγία τριδύμου είναι εφικτό να προκληθεί από ένα αιμοφόρο αγγείο που πιέζει το τρίδυμο νεύρο καθώς εξέρχεται από το εγκεφαλικό στέλεχος. Αυτή η συμπίεση προκαλεί φθορά ή βλάβη στην προστατευτική επικάλυψη γύρω από το νεύρο (το έλυτρο μυελίνης).
Τα συμπτώματα από τη νευραλγία τριδύμου είναι επίσης πιθανό να εμφανιστούν σε άτομα με σκλήρυνση κατά πλάκας, μια ασθένεια που προκαλεί επιδείνωση του έλυτρου μυελίνης του τριδύμου νεύρου. Σπάνια, τα συμπτώματα από τη νευραλγία τριδύμου προκαλούνται από συμπίεση νεύρων από έναν όγκο ή από ένα πλέγμα αρτηριών και φλεβών που ονομάζεται αρτηριοφλεβώδης δυσπλασία. Ο τραυματισμός του τριδύμου νεύρου (ίσως αποτέλεσμα χειρουργικής επέμβασης στα ιγμόρεια, στοματικής χειρουργικής επέμβασης, εγκεφαλικού επεισοδίου ή τραύματος στο πρόσωπο) ίσως μπορεί επίσης να προκαλέσει νευροπαθητικό πόνο στο πρόσωπο (158).
Ο Dr. Stechison από τις Η.Π.Α. αναφέρει ότι :
"Η αιτία της νευραλγίας τριδύμου στις περισσότερες περιπτώσεις είναι μία από τις εγκεφαλικές αρτηρίες που έχει αλλάξει θέση με την ηλικία και τώρα πάλλεται στο τμήμα του τριδύμου νεύρου όπου τα μονωτικά έλυτρα μυελίνης μεταβαίνουν από τη μυελίνη του κεντρικού νευρικού συστήματος στην περιφερική μυελίνη. Αυτό ονομάζεται ζώνη Obersteiner-Redlich. Εάν ο παλμός εμφανίζεται εδώ, όπου η μυελίνη είναι ασθενής, τότε είναι εφικτό να συμβεί διασταυρούμενη επικοινωνία μεταξύ των ινών και να δημιουργηθεί βραχυκύκλωμα. Αυτό προκαλεί τον σοβαρό, επαναλαμβανόμενο, διαπεραστικό πόνο που χαρακτηρίζει την κλασική, τυπική νευραλγία τριδύμου.
Μερικοί/ες ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας είναι πιθανό επίσης να εμφανίσουν νευραλγία τριδύμου που σχετίζεται με απομυελίνωση στο εγκεφαλικό στέλεχος, όπου εισέρχεται το τρίδυμο νεύρο (159).
Ένα ακόμα Ινστιτούτο Σπονδυλικής Στήλης των Η.Π.Α. αναφέρει ότι :
"Η συμπίεση στο τρίδυμο νεύρο προκαλεί φθορά ή βλάβη στην προστατευτική επικάλυψη γύρω από το νεύρο, το έλυτρο μυελίνης" (160)
Η Κλινική Πόνου του Λονδίνου αναφέρει ότι :
"Άλλες αιτίες νευραλγίας τριδύμου περιλαμβάνουν την πίεση ενός όγκου στο νεύρο ή την σκλήρυνση κατά πλάκας, η οποία καταστρέφει τα έλυτρα μυελίνης" (161).
Μία ιστοσελίδα με εστίαση στην Νευροεπιστήμη αναφέρει ότι :
"Η νευραλγία τριδύμου σχετίζεται με απομυελίνωση (βλάβη στη μυελίνη - ένα προστατευτικό κάλυμμα για το νεύρο) είτε λόγω συμπίεσης του ίδιου του τριδύμου νεύρου είτε δευτερογενώς της σκλήρυνσης κατά πλάκας, η οποία μπορεί να προκαλέσει απομυελινωτικές πλάκες στο εγκεφαλικό στέλεχος" (162).
Νευροχειρουργοί από το Νιου Τζέρσεϊ των Η.Π.Α. αναφέρουν ότι :
"Η νευραλγία τριδύμου συχνά προκαλείται από απώλεια ή βλάβη της προστατευτικής επικάλυψης του νεύρου, της μυελίνης. Η βλάβη της μυελίνης προκύπτει από ερεθισμό του νεύρου" (163).
Το κανάλι "Δίκτυο Ιατρικής Πόνου" έχει δημιουργήσει ένα ιδιαίτερα αναλυτικό βίντεο, στο οποίο εξηγεί με ποιον τρόπο προκαλεί η απομυελίνωση τη νευραλγία τριδύμου (164).
Ο ιατρός Dr. André Mansano έχει επίσης δημιουργήσει ένα συνοπτικό βίντεο για την απομυελίνωση και την νευραλγία τριδύμου (165)
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ - ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ - ΕΡΕΥΝΕΣ
Ανάρτηση χωρίς παραπομπές δεν είναι επιστήμη αλλά λογοτεχνία.
Δικαιούσαι να γνωρίζεις από που αντλώ τις πληροφορίες αφενός για να ελέγχεις την αξιοπιστία των πηγών και αφετέρου για να επιβεβαιώνεις την αληθότητα τους.
Όχι λόγια του αέρα και αβάσιμοι ισχυρισμοί χωρίς τεκμηρίωση.
Για να διασφαλιστεί η εγκυρότητα των άρθρων, το 100% των πηγών είναι επιστημονικά περιοδικά, νοσοκομεία, πανεπιστήμια, επαγγελματίες υγείας κ.ο.κ.
1. Lazar ML, Kirkpatrick JB. Trigeminal neuralgia and multiple sclerosis: demonstration of the plaque in an operative case. Neurosurgery. 1979 Dec;5(6):711-7. doi: 10.1227/00006123-197912000-00013. PMID: 534082.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/534082/
2. Haller S, Etienne L, Kövari E, Varoquaux AD, Urbach H, Becker M. Imaging of Neurovascular Compression Syndromes: Trigeminal Neuralgia, Hemifacial Spasm, Vestibular Paroxysmia, and Glossopharyngeal Neuralgia. AJNR Am J Neuroradiol. 2016 Aug;37(8):1384-92. doi: 10.3174/ajnr.A4683. Epub 2016 Feb 18. PMID: 26892985; PMCID: PMC7960264.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7960264/
3. Mo J, Zhang J, Hu W, Luo F, Zhang K. Whole-brain morphological alterations associated with trigeminal neuralgia. J Headache Pain. 2021 Aug 13;22(1):95. doi: 10.1186/s10194-021-01308-5. PMID: 34388960; PMCID: PMC8362283.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8362283/
4. Li F, Han S, Ma Y, Yi F, Xu X, Liu Y. Optimal duration of percutaneous microballoon compression for treatment of trigeminal nerve injury. Neural Regen Res. 2014 Jan 15;9(2):179-89. doi: 10.4103/1673-5374.125347. PMID: 25206799; PMCID: PMC4146163.
https://europepmc.org/article/MED/25206799
5. Mousavi SH, Lindsey JW, Westlund KN, Alles SRA. Trigeminal Neuralgia as a Primary Demyelinating Disease: Potential Multimodal Evidence and Remaining Controversies. J Pain. 2024 Feb;25(2):302-311. doi: 10.1016/j.jpain.2023.08.012. Epub 2023 Aug 27. PMID: 37643657.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1526590023005254
6. Wang H, Xia L, Huang Z, Ma Y, Yao G, Hu S, Dou N, Li S, Lian H, Chen K, Zhong J. Suppression of Schwann Cell Ferroptosis Mitigates Demyelination and Trigeminal Neuropathic Pain in the IoN-CCI Model. Eur J Neurosci. 2025 Aug;62(3):e70209. doi: 10.1111/ejn.70209. PMID: 40780703.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40780703/
7. Wei W, Liu Y, Shen Y, et al. In situ tissue profile of rat trigeminal nerve in trigeminal neuralgia using spatial transcriptome sequencing. International Journal of Surgery (London, England). 2024 Mar;110(3):1463-1474. DOI: 10.1097/js9.0000000000001110. PMID: 38270619; PMCID: PMC10942187.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38270619/
8. Xia S, Qin X, Wang Y. DMH1-loaded peptide nanomicelles restore myelin and attenuate neuroinflammation in trigeminal neuralgia via CCL5 suppression. Front Pharmacol. 2025 Aug 6;16:1590624. doi: 10.3389/fphar.2025.1590624. PMID: 40843375; PMCID: PMC12364832.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40843375/
9. Svedung Wettervik T, Folkvaljon D, Gordh T, Freyhult E, Kultima K, Ericson H, Abu Hamdeh S. Cerebrospinal Fluid in Classical Trigeminal Neuralgia: An Exploratory Study on Candidate Biomarkers. Biomedicines. 2022 Apr 26;10(5):998. doi: 10.3390/biomedicines10050998. PMID: 35625736; PMCID: PMC9138315.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35625736/
10. Ataoglu C, Erginoglu U, Aydin S, Sapanci M, Salamat S, Baskaya MK. A unique presentation of trigeminal neuralgia related to a central nervous tissue choristoma along the trigeminal nerve root: illustrative case. J Neurosurg Case Lessons. 2024 Nov 4;8(19):CASE24384. doi: 10.3171/CASE24384. PMID: 39496159; PMCID: PMC11539290.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39496159/
11. Ferroli P, Vetrano IG, Acerbi F, Raccuia G, Schiariti M, Confalonieri P, Chiapparini L, Broggi M. Trigeminal interfascicular neurolysis (nerve combing) for refractory recurrent neuralgia in multiple sclerosis. Neurosurg Focus Video. 2020 Oct 1;3(2):V3. doi: 10.3171/2020.5.FOCVID203. PMID: 36285264; PMCID: PMC9542691.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36285264/
12. Ma F, Zhang L, Westlund KN. Trigeminal nerve injury ErbB3/ErbB2 promotes mechanical hypersensitivity. Anesthesiology. 2012 Aug;117(2):381-8. doi: 10.1097/ALN.0b013e3182604b2b. PMID: 22705569; PMCID: PMC3406246.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3406246/
13. Liao MF, Lee M, Hsieh MJ, Cheng MY, Lee JD, Weng HH, Ro LS. Evaluation of the pathophysiology of classical trigeminal neuralgia by blink reflex study and current perception threshold testing. J Headache Pain. 2010 Jun;11(3):241-6. doi: 10.1007/s10194-010-0198-z. Epub 2010 Feb 26. PMID: 20186560; PMCID: PMC3451913.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20186560/
14. Love S, Hilton DA, Coakham HB. Central demyelination of the Vth nerve root in trigeminal neuralgia associated with vascular compression. Brain Pathol. 1998 Jan;8(1):1-11; discussion 11-2. doi: 10.1111/j.1750-3639.1998.tb00126.x. PMID: 9458161; PMCID: PMC8098389.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9458161/
15. Sahoo NK, Thakral A, Deb P, Roy ID. Histopathological Evaluation of Inferior Alveolar Neurovascular Bundle in Cases of Trigeminal Neuralgia. J Maxillofac Oral Surg. 2020 Mar;19(1):54-60. doi: 10.1007/s12663-019-01214-z. Epub 2019 Mar 20. PMID: 31988565; PMCID: PMC6954937.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31988565/
16. Guan XY, Yuan BT, Li MN, Wang T, Zhu LP, Song SY, Ji LL, Gao YJ, Ma LJ. Promoter demethylation of cerebellin 2 by ten-eleven translocation 3 contributes to peripheral sensitization in trigeminal neuropathic pain of mice. J Headache Pain. 2025 Jul 15;26(1):160. doi: 10.1186/s10194-025-02093-1. PMID: 40665237; PMCID: PMC12261730.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12261730/
17. Hodaie M, Chen DQ, Quan J, Laperriere N. Tractography delineates microstructural changes in the trigeminal nerve after focal radiosurgery for trigeminal neuralgia. PLoS One. 2012;7(3):e32745. doi: 10.1371/journal.pone.0032745. Epub 2012 Mar 6. PMID: 22412918; PMCID: PMC3295766.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22412918/
18. Türk Börü Ü, Kadir Sarıtaş Z, Görücü Özbek F, Bölük C, Acar H, Koç Y, Zeytin Demiral G. Alterations in the spinal cord, trigeminal nerve ganglion, and infraorbital nerve through inducing compression of the dorsal horn region at the upper cervical cord in trigeminal neuralgia. Brain Res. 2024 Jun 1;1832:148842. doi: 10.1016/j.brainres.2024.148842. Epub 2024 Mar 4. PMID: 38447599.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38447599/
19. Zhang Y, Mao Z, Cui Z, Ling Z, Pan L, Liu X, Zhang J, Yu X. Diffusion Tensor Imaging of Axonal and Myelin Changes in Classical Trigeminal Neuralgia. World Neurosurg. 2018 Apr;112:e597-e607. doi: 10.1016/j.wneu.2018.01.095. Epub 2018 Feb 2. PMID: 29410338.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29410338/
20. Filimonova EA, Pashkov AA, Yarnykh VL, Schukina MI, Zaitsev BA, Martirosyan AV, Moysak GI, Rzaev JA. Assessment of Trigeminal Nerve Root Demyelination in Patients with Primary Trigeminal Neuralgia Using Macromolecular Proton Fraction Imaging. AJNR Am J Neuroradiol. 2025 Mar 4;46(3):602-610. doi: 10.3174/ajnr.A8545. PMID: 40016130; PMCID: PMC11979799.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40016130/
21. Nomura K, Ryu H, Ohno K, Sato K. Varying length of central myelin along the trigeminal nerve might contribute to trigeminal neuralgia. Clin Anat. 2019 May;32(4):541-545. doi: 10.1002/ca.23348. Epub 2019 Feb 16. PMID: 30719770.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30719770/
22. Obermann M, Yoon MS, Ese D, Maschke M, Kaube H, Diener HC, Katsarava Z. Impaired trigeminal nociceptive processing in patients with trigeminal neuralgia. Neurology. 2007 Aug 28;69(9):835-41. doi: 10.1212/01.wnl.0000269670.30045.6b. PMID: 17724285.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17724285/
23. De Stefano G, Leone C, Di Pietro G, Esposito N, Falco P, Galosi E, Litewczuk D, Mollica C, Truini A, Di Stefano G. Unravelling the role of unmyelinated nerve fibres in trigeminal neuralgia with concomitant continuous pain. Clin Neurophysiol. 2022 Oct;142:52-58. doi: 10.1016/j.clinph.2022.07.502. Epub 2022 Aug 5. PMID: 35970059.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35970059/
24. Zeng C, Zhang C, Xiao R, Li Y, Luo X, Deng H, Yang H. Establishment of a Rat Model of Infraorbital Neuroinflammation Under CT Guidance. Curr Neurovasc Res. 2023;20(2):261-269. doi: 10.2174/1567202620666230607113839. PMID: 37287282.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37287282/
25. Calvin WH, Loeser JD, Howe JF. A neurophysiological theory for the pain mechanism of tic douloureux. Pain. 1977 Apr;3(2):147-154. doi: 10.1016/0304-3959(77)90078-1. PMID: 876672.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/876672/
26. Bocchino JV, Tucker HM. Recurrent laryngeal nerve pathology in spasmodic dysphonia. Laryngoscope. 1978 Aug;88(8 Pt 1):1274-8. doi: 10.1288/00005537-197808000-00008. PMID: 209266.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/209266/
27. Li CMF, Chu PPW, Hung PS, Mikulis D, Hodaie M. Standardizing T1-w/T2-w ratio images in trigeminal neuralgia to estimate the degree of demyelination in vivo. Neuroimage Clin. 2021;32:102798. doi: 10.1016/j.nicl.2021.102798. Epub 2021 Aug 21. PMID: 34450507; PMCID: PMC8391058.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34450507/
28. Wilcox SL, Gustin SM, Eykman EN, Fowler G, Peck CC, Murray GM, Henderson LA. Trigeminal nerve anatomy in neuropathic and non-neuropathic orofacial pain patients. J Pain. 2013 Aug;14(8):865-72. doi: 10.1016/j.jpain.2013.02.014. Epub 2013 May 17. PMID: 23685183.
https://www.jpain.org/article/S1526-5900(13)00935-8/fulltext
29. Devor M, Govrin-Lippmann R, Rappaport ZH. Mechanism of trigeminal neuralgia: an ultrastructural analysis of trigeminal root specimens obtained during microvascular decompression surgery. J Neurosurg. 2002 Mar;96(3):532-43. doi: 10.3171/jns.2002.96.3.0532. PMID: 11883839.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11883839/
30. Tanaka BS, Zhao P, Dib-Hajj FB, Morisset V, Tate S, Waxman SG, Dib-Hajj SD. A gain-of-function mutation in Nav1.6 in a case of trigeminal neuralgia. Mol Med. 2016 Sep;22:338-348. doi: 10.2119/molmed.2016.00131. Epub 2016 Aug 3. PMID: 27496104; PMCID: PMC5023517.
https://europepmc.org/article/MED/27496104
31. Liao JY, Zhou TH, Chen BK, Liu ZX. Schwann cells and trigeminal neuralgia. Mol Pain. 2020 Jan-Dec;16:1744806920963809. doi: 10.1177/1744806920963809. PMID: 33054604; PMCID: PMC7786407.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7786407/
32. Pergolizzi JV Jr, LeQuang JA, El-Tallawy SN, Wagner M, Ahmed RS, Varrassi G. An update on pharmacotherapy for trigeminal neuralgia. Expert Rev Neurother. 2024 Aug;24(8):773-786. doi: 10.1080/14737175.2024.2365946. Epub 2024 Jun 13. PMID: 38870050.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38870050/
33. Suwa H, Hanakita J, Mizuno M, Namura S, Ohtsuka T, Asahi M, Li W, Kondoh A. [Long-term follow up of trigeminal neuralgic patients treated by retrogasserian rhizotomy or by microvascular decompression]. No Shinkei Geka. 1993 Jan;21(1):29-36. Japanese. PMID: 8426685.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8426685/
34. Nagata K, Matsui T, Joshita H, Shigeno T, Asano T. [Surgical treatment of spasmodic torticollis: effectiveness of microvascular decompression]. No To Shinkei. 1989 Jan;41(1):97-102. Japanese. PMID: 2655675.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2655675/
35. Love S, Coakham HB. Trigeminal neuralgia: pathology and pathogenesis. Brain. 2001 Dec;124(Pt 12):2347-60. doi: 10.1093/brain/124.12.2347. Erratum in: Brain 2002 Mar;125(Pt 3):687. PMID: 11701590.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11701590/
36. Rish B. Electromagnetic Induction Aberration: The Possible Mechanism of Tic Douloureux. Cureus. 2015 Mar 10;7(3):e255. doi: 10.7759/cureus.255. PMID: 26180679; PMCID: PMC4494566.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4494566/
37. Araya EI, Claudino RF, Piovesan EJ, Chichorro JG. Trigeminal Neuralgia: Basic and Clinical Aspects. Current Neuropharmacology. 2020 ;18(2):109-119. DOI: 10.2174/1570159x17666191010094350. PMID: 31608834; PMCID: PMC7324879.
https://europepmc.org/article/MED/31608834
38. BBC, MS trial results suggest drugs could repair damage 27 September 2025 Laura Devlin
https://www.bbc.com/news/articles/crmedvdx8ylo
101. Tanaka BS, Zhao P, Dib-Hajj FB, Morisset V, Tate S, Waxman SG, Dib-Hajj SD. A gain-of-function mutation in Nav1.6 in a case of trigeminal neuralgia. Mol Med. 2016 Sep;22:338-348. doi: 10.2119/molmed.2016.00131. Epub 2016 Aug 3. PMID: 27496104; PMCID: PMC5023517.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5023517/
102. Ataoglu C, Erginoglu U, Aydin S, Sapanci M, Salamat S, Baskaya MK. A unique presentation of trigeminal neuralgia related to a central nervous tissue choristoma along the trigeminal nerve root: illustrative case. J Neurosurg Case Lessons. 2024 Nov 4;8(19):CASE24384. doi: 10.3171/CASE24384. PMID: 39496159; PMCID: PMC11539290.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11539290/
103. Svedung Wettervik T, Folkvaljon D, Gordh T, Freyhult E, Kultima K, Ericson H, Abu Hamdeh S. Cerebrospinal Fluid in Classical Trigeminal Neuralgia: An Exploratory Study on Candidate Biomarkers. Biomedicines. 2022 Apr 26;10(5):998. doi: 10.3390/biomedicines10050998. PMID: 35625736; PMCID: PMC9138315.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9138315/
104. Xia S, Qin X, Wang Y. DMH1-loaded peptide nanomicelles restore myelin and attenuate neuroinflammation in trigeminal neuralgia via CCL5 suppression. Front Pharmacol. 2025 Aug 6;16:1590624. doi: 10.3389/fphar.2025.1590624. PMID: 40843375; PMCID: PMC12364832.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12364832/
105. Sahoo NK, Thakral A, Deb P, Roy ID. Histopathological Evaluation of Inferior Alveolar Neurovascular Bundle in Cases of Trigeminal Neuralgia. J Maxillofac Oral Surg. 2020 Mar;19(1):54-60. doi: 10.1007/s12663-019-01214-z. Epub 2019 Mar 20. PMID: 31988565; PMCID: PMC6954937.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6954937/
106. Wei W, Liu Y, Shen Y, Yang T, Dong Y, Han Z, Wang Y, Liu Z, Chai Y, Zhang M, Wang H, Shen H, Shen Y, Chen M. In situ tissue profile of rat trigeminal nerve in trigeminal neuralgia using spatial transcriptome sequencing. Int J Surg. 2024 Mar 1;110(3):1463-1474. doi: 10.1097/JS9.0000000000001110. PMID: 38270619; PMCID: PMC10942187.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10942187/
107. Quanchareonsap W, Jariyakosol S, Apinyawasisuk S, Roumwong A, Chentanez V. Microanatomy of the central myelin portion and transitional zone of the oculomotor and abducens nerves. Folia Morphol (Warsz). 2023;82(3):543-550. doi: 10.5603/FM.a2022.0057. Epub 2022 Jun 13. PMID: 35692113.
https://journals.viamedica.pl/folia_morphologica/article/view/90133
108. McBenedict B, Goh KS, Yau RCC, Elamin S, Yusuf WH, Verly G, Thomas A, Alphonse B, Ouabicha K, Valentim G, Hauwanga WN, Lima Pessôa B. Neuropathic Pain Secondary to Multiple Sclerosis: A Narrative Review. Cureus. 2024 Jun 3;16(6):e61587. doi: 10.7759/cureus.61587. PMID: 38962595; PMCID: PMC11221503.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11221503/
109. Haller S, Etienne L, Kövari E, Varoquaux AD, Urbach H, Becker M. Imaging of Neurovascular Compression Syndromes: Trigeminal Neuralgia, Hemifacial Spasm, Vestibular Paroxysmia, and Glossopharyngeal Neuralgia. AJNR Am J Neuroradiol. 2016 Aug;37(8):1384-92. doi: 10.3174/ajnr.A4683. Epub 2016 Feb 18. PMID: 26892985; PMCID: PMC7960264.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7960264/
110. Hodaie M, Chen DQ, Quan J, Laperriere N. Tractography delineates microstructural changes in the trigeminal nerve after focal radiosurgery for trigeminal neuralgia. PLoS One. 2012;7(3):e32745. doi: 10.1371/journal.pone.0032745. Epub 2012 Mar 6. PMID: 22412918; PMCID: PMC3295766.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3295766/
111. Liao JY, Zhou TH, Chen BK, Liu ZX. Schwann cells and trigeminal neuralgia. Mol Pain. 2020 Jan-Dec;16:1744806920963809. doi: 10.1177/1744806920963809. PMID: 33054604; PMCID: PMC7786407.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7786407/
112. Ferroli P, Vetrano IG, Acerbi F, Raccuia G, Schiariti M, Confalonieri P, Chiapparini L, Broggi M. Trigeminal interfascicular neurolysis (nerve combing) for refractory recurrent neuralgia in multiple sclerosis. Neurosurg Focus Video. 2020 Oct 1;3(2):V3. doi: 10.3171/2020.5.FOCVID203. PMID: 36285264; PMCID: PMC9542691.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9542691/
113. Wilcox SL, Gustin SM, Eykman EN, Fowler G, Peck CC, Murray GM, Henderson LA. Trigeminal nerve anatomy in neuropathic and non-neuropathic orofacial pain patients. J Pain. 2013 Aug;14(8):865-72. doi: 10.1016/j.jpain.2013.02.014. Epub 2013 May 17. PMID: 23685183.
https://www.jpain.org/article/S1526-5900(13)00935-8/fulltext
114. Mo J, Zhang J, Hu W, Luo F, Zhang K. Whole-brain morphological alterations associated with trigeminal neuralgia. J Headache Pain. 2021 Aug 13;22(1):95. doi: 10.1186/s10194-021-01308-5. PMID: 34388960; PMCID: PMC8362283.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8362283/
115. Rish B. Electromagnetic Induction Aberration: The Possible Mechanism of Tic Douloureux. Cureus. 2015 Mar 10;7(3):e255. doi: 10.7759/cureus.255. PMID: 26180679; PMCID: PMC4494566.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4494566/
116. DaSilva AF, DosSantos MF. The role of sensory fiber demography in trigeminal and postherpetic neuralgias. J Dent Res. 2012 Jan;91(1):17-24. doi: 10.1177/0022034511411300. Epub 2011 Jun 13. PMID: 21670221; PMCID: PMC3232114.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3232114/
117. Liao MF, Lee M, Hsieh MJ, Cheng MY, Lee JD, Weng HH, Ro LS. Evaluation of the pathophysiology of classical trigeminal neuralgia by blink reflex study and current perception threshold testing. J Headache Pain. 2010 Jun;11(3):241-6. doi: 10.1007/s10194-010-0198-z. Epub 2010 Feb 26. PMID: 20186560; PMCID: PMC3451913.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3451913/
118. Li F, Han S, Ma Y, Yi F, Xu X, Liu Y. Optimal duration of percutaneous microballoon compression for treatment of trigeminal nerve injury. Neural Regen Res. 2014 Jan 15;9(2):179-89. doi: 10.4103/1673-5374.125347. PMID: 25206799; PMCID: PMC4146163.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4146163/
119. Love S, Hilton DA, Coakham HB. Central demyelination of the Vth nerve root in trigeminal neuralgia associated with vascular compression. Brain Pathol. 1998 Jan;8(1):1-11; discussion 11-2. doi: 10.1111/j.1750-3639.1998.tb00126.x. PMID: 9458161; PMCID: PMC8098389.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8098389/
120. Ma F, Zhang L, Westlund KN. Trigeminal nerve injury ErbB3/ErbB2 promotes mechanical hypersensitivity. Anesthesiology. 2012 Aug;117(2):381-8. doi: 10.1097/ALN.0b013e3182604b2b. PMID: 22705569; PMCID: PMC3406246.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3406246/
121. Pergolizzi JV Jr, LeQuang JA, El-Tallawy SN, Wagner M, Ahmed RS, Varrassi G. An update on pharmacotherapy for trigeminal neuralgia. Expert Rev Neurother. 2024 Aug;24(8):773-786. doi: 10.1080/14737175.2024.2365946. Epub 2024 Jun 13. PMID: 38870050.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38870050/
122. Zhang Y, Mao Z, Cui Z, Ling Z, Pan L, Liu X, Zhang J, Yu X. Diffusion Tensor Imaging of Axonal and Myelin Changes in Classical Trigeminal Neuralgia. World Neurosurg. 2018 Apr;112:e597-e607. doi: 10.1016/j.wneu.2018.01.095. Epub 2018 Feb 2. PMID: 29410338.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29410338/
123. Love S, Coakham HB. Trigeminal neuralgia: pathology and pathogenesis. Brain. 2001 Dec;124(Pt 12):2347-60. doi: 10.1093/brain/124.12.2347. Erratum in: Brain 2002 Mar;125(Pt 3):687. PMID: 11701590.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11701590/
124. Filimonova EA, Pashkov AA, Yarnykh VL, Schukina MI, Zaitsev BA, Martirosyan AV, Moysak GI, Rzaev JA. Assessment of Trigeminal Nerve Root Demyelination in Patients with Primary Trigeminal Neuralgia Using Macromolecular Proton Fraction Imaging. AJNR Am J Neuroradiol. 2025 Mar 4;46(3):602-610. doi: 10.3174/ajnr.A8545. PMID: 40016130; PMCID: PMC11979799.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40016130/
125. Samadian M, Bakhtevari MH, Nosari MA, Babadi AJ, Razaei O. Trigeminal Neuralgia Caused by Venous Angioma: A Case Report and Review of the Literature. World Neurosurg. 2015 Sep;84(3):860-4. doi: 10.1016/j.wneu.2015.04.063. Epub 2015 May 9. PMID: 25968963.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25968963/
126. Gao JJ, Liang T, Wen SL, Feng RQ, Zheng Y, Chen SS, Chen JE, Xu XL. Harnessing polysialic acid (PSA)-embedded exudate-absorbing hydrogel for on-demand trigeminal neuralgia treatment. Int J Biol Macromol. 2025 Jan;284(Pt 1):138035. doi: 10.1016/j.ijbiomac.2024.138035. Epub 2024 Nov 23. PMID: 39586435.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39586435/
127. Love S, Gradidge T, Coakham HB. Trigeminal neuralgia due to multiple sclerosis: ultrastructural findings in trigeminal rhizotomy specimens. Neuropathol Appl Neurobiol. 2001 Jun;27(3):238-44. doi: 10.1046/j.0305-1846.2001.00318.x. PMID: 11489143.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11489143/
128. De Stefano G, Leone C, Di Pietro G, Esposito N, Falco P, Galosi E, Litewczuk D, Mollica C, Truini A, Di Stefano G. Unravelling the role of unmyelinated nerve fibres in trigeminal neuralgia with concomitant continuous pain. Clin Neurophysiol. 2022 Oct;142:52-58. doi: 10.1016/j.clinph.2022.07.502. Epub 2022 Aug 5. PMID: 35970059.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35970059/
129. Obermann M, Yoon MS, Ese D, Maschke M, Kaube H, Diener HC, Katsarava Z. Impaired trigeminal nociceptive processing in patients with trigeminal neuralgia. Neurology. 2007 Aug 28;69(9):835-41. doi: 10.1212/01.wnl.0000269670.30045.6b. PMID: 17724285.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17724285/
130. Loeser JD, Calvin WH, Howe JF. Pathophysiology of trigeminal neuralgia. Clin Neurosurg. 1977;24:527-37. doi: 10.1093/neurosurgery/24.cn_suppl_1.527. PMID: 583697.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/583697/
131. Devor M, Govrin-Lippmann R, Rappaport ZH. Mechanism of trigeminal neuralgia: an ultrastructural analysis of trigeminal root specimens obtained during microvascular decompression surgery. J Neurosurg. 2002 Mar;96(3):532-43. doi: 10.3171/jns.2002.96.3.0532. PMID: 11883839.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11883839/
132. Guclu B, Sindou M, Meyronet D, Streichenberger N, Simon E, Mertens P. Cranial nerve vascular compression syndromes of the trigeminal, facial and vago-glossopharyngeal nerves: comparative anatomical study of the central myelin portion and transitional zone; correlations with incidences of corresponding hyperactive dysfunctional syndromes. Acta Neurochir (Wien). 2011 Dec;153(12):2365-75. doi: 10.1007/s00701-011-1168-1. Epub 2011 Sep 27. PMID: 21947457.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21947457/
133. Phillips DB, Del Bigio MR, Kaufmann AM. Gamma Knife rhizotomy-induced histopathology in multiple sclerosis-related trigeminal neuralgia. J Neurosurg. 2014 Dec;121(6):1508-13. doi: 10.3171/2014.8.JNS131545. Epub 2014 Sep 26. PMID: 25259565.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25259565/
134. Wang H, Xia L, Huang Z, Ma Y, Yao G, Hu S, Dou N, Li S, Lian H, Chen K, Zhong J. Suppression of Schwann Cell Ferroptosis Mitigates Demyelination and Trigeminal Neuropathic Pain in the IoN-CCI Model. Eur J Neurosci. 2025 Aug;62(3):e70209. doi: 10.1111/ejn.70209. PMID: 40780703.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40780703/
135.Li R, Chang N, Liu Y, Zhang Y, Luo Y, Zhang T, Zhao Q, Qi X. The Integrity of the Substructure of the Corpus Callosum in Patients With Right Classic Trigeminal Neuralgia. J Craniofac Surg. 2021 Mar-Apr 01;32(2):632-636. doi: 10.1097/SCS.0000000000007082. PMID: 33704998.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33704998/
136. Rish B. Electromagnetic Induction Aberration: The Possible Mechanism of Tic Douloureux. Cureus. 2015 Mar 10;7(3):e255. doi: 10.7759/cureus.255. PMID: 26180679; PMCID: PMC4494566.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26180679/
137. Sandell T, Eide PK. The effect of microvascular decompression in patients with multiple sclerosis and trigeminal neuralgia. Neurosurgery. 2010 Sep;67(3):749-53; discussion 753-4. doi: 10.1227/01.NEU.0000375491.81803.5D. PMID: 20651626.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20651626/
138. Lazar ML, Kirkpatrick JB. Trigeminal neuralgia and multiple sclerosis: demonstration of the plaque in an operative case. Neurosurgery. 1979 Dec;5(6):711-7. doi: 10.1227/00006123-197912000-00013. PMID: 534082.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/534082/
139. Lagares A, Rivas JJ, Jiménez L, Cicuendez M, Avendaño C. Central demyelination in the pathogenesis of trigeminal neuralgia associated with cerebellopontine angle tumors: case report with ultrastructural trigeminal root analysis. Neurosurgery. 2010 Apr;66(4):E841-2. doi: 10.1227/01.NEU.0000367550.30165.A7. PMID: 20190659.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20190659/
140. Stepanchenko AV. Klinicheskie aspekty nevralgii troĭnichnogo nerva [Clinical aspects of trigeminal neuralgia]. Zh Nevropatol Psikhiatr Im S S Korsakova. 1989;89(4):8-12. Russian. PMID: 2750389.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8426685/
141. Bocchino JV, Tucker HM. Recurrent laryngeal nerve pathology in spasmodic dysphonia. Laryngoscope. 1978 Aug;88(8 Pt 1):1274-8. doi: 10.1288/00005537-197808000-00008. PMID: 209266.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/209266/
142. Nagata K, Matsui T, Joshita H, Shigeno T, Asano T. [Surgical treatment of spasmodic torticollis: effectiveness of microvascular decompression]. No To Shinkei. 1989 Jan;41(1):97-102. Japanese. PMID: 2655675.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2655675/
143. Calvin WH, Loeser JD, Howe JF. A neurophysiological theory for the pain mechanism of tic douloureux. Pain. 1977 Apr;3(2):147-154. doi: 10.1016/0304-3959(77)90078-1. PMID: 876672.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/876672/
144. Trigeminal Neuralgia, Dr James Laban
https://www.drjameslaban.com.au/brain-conditions/trigeminal-neuralgia/
145. Dr Stephen B. Lewis Associate Professor Neurosurgeon, Trigeminal neuralgia
https://www.perthneurosurgery.com.au/face-paintrigeminal-neuralgia/
146. Interventional Spine and Pain Institute, Trigeminal Neuralgias
https://www.interventionalspineandpaininstitute.com/contents/trigeminal-neuralgias
147. What causes Trigeminal Neuralgia? November 6, 2019, University of Florida Health,
https://neurosurgery.ufl.edu/2019/11/06/what-causes-trigeminal-neuralgia/
148. What is Trigeminal Neuralgia? Dr. Aditya Gupta
https://dradityagupta.com/trigeminal-neuralgia/
149. neuroaxis, Trigeminal neuralgia
https://neuroaxis.com.au/conditions-treated/brain-diseases/trigeminal-neuralgia/
150. Larkin Community Hospital, Trigeminal Neuralgia
https://miamineurosciencecenter.com/en/conditions/trigeminal-neuralgia/
151. Expert Neurosurgical Care In Sydney Sydney Brain & Spine
https://sydneybrainandspine.com/conditions-treated/brain-surgery/trigeminal-neuralgia/
152. causes of neuropathic pain, Texas TMJ Sleep & Facial Pain
https://dallastmjdr.com/what-is-neuropathic-pain/causes-of-neuropathic-pain/
153. The Facial Pain Research Foundation, Dr. Lucia Notterpek, Ph.D.
https://facingfacialpain.org/research/
154. The Morrison Clinic, What Can Be Mistaken for Trigeminal Neuralgia: Key Conditions to Consider
https://themorrisonclinic.com/what-can-be-mistaken-for-trigeminal-neuralgia
155. Tampa General Hospital, Trigeminal Neuralgia (Tic Douloureux)
https://www.tgh.org/institutes-and-services/conditions/trigeminal-neuralgia
156. TRIGEMINAL NEURALGIA, Neurosurgical Consultants, 2/19
https://www.neurosurgerydallas.com/2_1_4_2.php
157. Trigeminal Neuralgia, © Kraus Back & Neck Institute General Neurosurgery Surgical Non-Surgical & Neck Pain Houston Texas
https://www.neurosurgeryhouston.com/services/nerve-conditions/trigeminal-neuralgia/
158. Midland Spine Institute, Trigeminal Neuralgia
https://www.midlandspine.com/conditions/trigeminal-neuralgia/
159. Dr. Stechison, The Cause of Trigeminal Neuralgia
https://stechisonneurosurgery.com/trigeminal-neuralgia-cause.php
160. Trigeminal Neuralgia, Lubbock Spine Institute
https://www.lubbockspineinstitute.com/index.php/trigeminal-neuralgia/
161. London Pain Clinic, Trigeminal Neuralgia
https://www.londonpainclinic.com/conditions/trigeminal-neuralgia/
162. A New Clinical Syndrome: Trigeminal Neuralgia Associated with a Brain Lesion, BrainPost
https://www.brainpost.co/weekly-brainpost/2020/2/18/a-new-clinical-syndrome-trigeminal-neuralgia-associated-with-a-brain-lesion
163. Trigeminal Neuralgia Type 1, Neurosurgeons of New Jersey
https://www.neurosurgeonsofnewjersey.com/trigeminal-neuralgia-type-1/
164. Pain Medicine Network, 13 Νοε 2025, How Does Demyelination Cause Trigeminal Neuralgia?
https://www.youtube.com/watch?v=lAgHb10ZMaw
165. Dr. André Mansano,
https://www.youtube.com/shorts/BQFT6NfSIGM
166 Chen, Q.; Yi, D.I.; Perez, J.N.J.; Liu, M.; Chang, S.D.; Barad, M.J.; Lim, M.; Qian, X. The Molecular Basis and Pathophysiology of Trigeminal Neuralgia. Int. J. Mol. Sci. 2022, 23, 3604. https://doi.org/10.3390/ijms23073604
https://www.mdpi.com/1422-0067/23/7/3604
