ΔΙΣΜΟΥΤΑΣΗ ΥΠΕΡΟΞΕΙΔΙΟΥ
|
|
Δεσμεύει επιβλαβείς ενώσεις με πολύ υψηλό ρυθμό (2) και θεωρείται "το" κύριο αντιοξειδωτικό ένζυμο (4, 5) |
Αναφέρεται ως «κυτταρικός αποτοξινωτής» (6) |
Δεν απορροφάται όταν λαμβάνεται από το στόμα (12) π.χ. συνθετικά συμπληρώματα |
Ωστόσο, χάρη στα φαρμακευτικά μανιτάρια, άνθρωποι ηλικίας 60 έως 84 ετών ξεπέρασαν ακόμα και τα παιδιά τους ή τα εγγόνια τους |
ΠΕΡΙΛΗΨΗ - Χρόνος ανάγνωσης 2 λεπτά
Η δισμουτάση του υπεροξειδίου (superoxide dismutase - SOD) είναι ένα κύριο αντιοξειδωτικό, το οποίο διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην προστασία του οργανισμού μας (1), διότι, μεταξύ άλλων, δεσμεύει επιβλαβείς ενώσεις με πολύ υψηλό ρυθμό (2).
Θεωρείται ως ένας από τους βασικούς πυλώνες για την αντιοξειδωτική άμυνα μας (3), ενώ κάποιες αναφέρουν ότι αποτελεί "το" κύριο αντιοξειδωτικό ένζυμο μας (4, 5).
Δεν είναι τυχαίο ότι αναφέρεται ως «κυτταρικός αποτοξινωτής» (6) ή «πρωτεύον αντιοξειδωτικό» (7), ενώ σύμφωνα με το παγκοσμίως φημισμένο ίδρυμα Memorial Sloan Kettering Cancer Center "βρίσκεται σε όλα τα κύτταρα μας" (12).
Η ημερομηνία προέλευσής της υποδηλώνει έναν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της ζωής στον πλανήτη μας" (13).
Ποιος είναι ο ρόλος των φαρμακευτικών μανιταριών ;
Ας δούμε, ορισμένες ενδεικτικές μελέτες.
Μελέτη στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό για την Βιοϊατρική Έρευνα αναφέρει ότι "Επιστήμονες διαπίστωσαν ότι διεγείρουν την δισμουτάση του υπεροξειδίου" (15).
Τα θετικά ευρήματα έχουν αξιολογηθεί σε πολλά είδη μανιταριών (17, 18), με ορισμένα εξ αυτών να ξεπερνούν ακόμα και τις 1.000 μονάδες ανά γραμμάριο. Μάλιστα, παρουσιάζουν υψηλή δραστικότητα ακόμα και μετά από επεξεργασία στους 90°C (18).
Τα θετικά ευρήματα έχουν συμπεριληφθεί και σε σχετικές ανασκοπήσεις (20, 23, 26).
Μία μελέτη με τίτλο "Ξεκλειδώνοντας τη Δύναμη: Νέες Γνώσεις για τις Αντιγηραντικές Ιδιότητες των Μανιταριών" αναφέρει τα εξής:
"Η αντιοξειδωτική δράση των ουσιών που προέρχονται από τα μανιτάρια διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στα συστήματα άμυνας και αποκατάστασης έναντι της οξειδωτικής βλάβης, οι οποίες επιταχύνουν τη διαδικασία γήρανσης. Έχει βρεθεί ότι τα εκχυλίσματα από τα μανιτάρια δρουν ως επαγωγείς αντιοξειδωτικών ενζύμων, όπως είναι και η δισμουτάση του υπεροξειδίου" (25).
Κλείνοντας, μία ιδιαίτερα σημαντική λεπτομέρεια:
Η δισμουτάση του υπεροξειδίου δεν μπορεί να απορροφηθεί στην κυκλοφορία του αίματος όταν λαμβάνεται από το στόμα (12).
Βέβαια, αυτό ισχύει όταν λαμβάνεται σε συνθετική μορφή από συμπλήρωμα διατροφής διότι όταν λαμβάνεται από φαρμακευτικά μανιτάρια, τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν το ακριβώς αντίθετο !
Υπάρχουν αρκετές ανθρώπινες μελέτες που καταδεικνύουν την αποτελεσματικότητα των φαρμακευτικών μανιταριών στα επίπεδα της δισμουτάσης του υπεροξειδίου στον οργανισμό μας.
Θα παρουσιάσω μία εξ αυτών, ίσως μία από τις πιο εντυπωσιακές.
Μελέτη σε ανθρώπους ώριμης ηλικίας (60 έως 84 ετών), με ανάλογη ημερήσια δοσολογια.
Χωρίστηκαν σε 2 ομάδες:
- στην ομάδα με το εικονικό φάρμακο, και
- στην ομάδα με τα φαρμακευτικά μανιτάρια.
Μετά από μόλις 3 μήνες, τα ευρήματα έδειξαν ότι τα φαρμακευτικά μανιτάρια οδήγησαν σε σημαντικά αυξημένη δραστικότητα της δισμουτάσης του υπεροξειδίου στον οργανισμό τους.
Ωστόσο, το αξιοσημείωτο ήταν ένα άλλο γεγονός:
η βελτίωση ήταν σε τέτοιο βαθμό ώστε τα επίπεδα στον οργανισμό τους ήταν καλύτερα ακόμα και από νεαρά άτομα ηλικίας 17 ως 20 ετών !
Άνθρωποι 60 έως 84 ετών πέτυχαν καλύτερα αποτελέσματα ακόμα και από νεαρά άτομα, σε ηλικία παρόμοια με τα παιδιά τους ή τα εγγόνια τους.
Αυτή είναι η δύναμη των φαρμακευτικών μανιταριών και αποτελούν έναν από τους βασικούς λόγους που θεωρώ ότι τα φαρμακευτικά μανιτάρια είναι απαραίτητος πυλώνας σε κάθε διατροφή.
Η δισμουτάση του υπεροξειδίου (superoxide dismutase - SOD) είναι ένα κύριο αντιοξειδωτικό, το οποίο διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην προστασία του οργανισμού μας (1), διότι, μεταξύ άλλων, δεσμεύει επιβλαβείς ενώσεις με πολύ υψηλό ρυθμό (2).
Θεωρείται ως ένας από τους βασικούς πυλώνες για την αντιοξειδωτική άμυνα μας (3), ενώ κάποιες αναφέρουν ότι αποτελεί "το" κύριο αντιοξειδωτικό ένζυμο μας (4, 5).
Δεν είναι τυχαίο ότι αναφέρεται ως «κυτταρικός αποτοξινωτής» (6) ή «πρωτεύον αντιοξειδωτικό» (7), ενώ σύμφωνα με το παγκοσμίως φημισμένο ίδρυμα Memorial Sloan Kettering Cancer Center "βρίσκεται σε όλα τα κύτταρα μας" (12).
Η ημερομηνία προέλευσής της υποδηλώνει έναν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της ζωής στον πλανήτη μας" (13).
Ποιος είναι ο ρόλος των φαρμακευτικών μανιταριών ;
Ας δούμε, ορισμένες ενδεικτικές μελέτες.
Μελέτη στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό για την Βιοϊατρική Έρευνα αναφέρει ότι "Επιστήμονες διαπίστωσαν ότι διεγείρουν την δισμουτάση του υπεροξειδίου" (15).
Τα θετικά ευρήματα έχουν αξιολογηθεί σε πολλά είδη μανιταριών (17, 18), με ορισμένα εξ αυτών να ξεπερνούν ακόμα και τις 1.000 μονάδες ανά γραμμάριο. Μάλιστα, παρουσιάζουν υψηλή δραστικότητα ακόμα και μετά από επεξεργασία στους 90°C (18).
Τα θετικά ευρήματα έχουν συμπεριληφθεί και σε σχετικές ανασκοπήσεις (20, 23, 26).
Μία μελέτη με τίτλο "Ξεκλειδώνοντας τη Δύναμη: Νέες Γνώσεις για τις Αντιγηραντικές Ιδιότητες των Μανιταριών" αναφέρει τα εξής:
"Η αντιοξειδωτική δράση των ουσιών που προέρχονται από τα μανιτάρια διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στα συστήματα άμυνας και αποκατάστασης έναντι της οξειδωτικής βλάβης, οι οποίες επιταχύνουν τη διαδικασία γήρανσης. Έχει βρεθεί ότι τα εκχυλίσματα από τα μανιτάρια δρουν ως επαγωγείς αντιοξειδωτικών ενζύμων, όπως είναι και η δισμουτάση του υπεροξειδίου" (25).
Κλείνοντας, μία ιδιαίτερα σημαντική λεπτομέρεια:
Η δισμουτάση του υπεροξειδίου δεν μπορεί να απορροφηθεί στην κυκλοφορία του αίματος όταν λαμβάνεται από το στόμα (12).
Βέβαια, αυτό ισχύει όταν λαμβάνεται σε συνθετική μορφή από συμπλήρωμα διατροφής διότι όταν λαμβάνεται από φαρμακευτικά μανιτάρια, τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν το ακριβώς αντίθετο !
Υπάρχουν αρκετές ανθρώπινες μελέτες που καταδεικνύουν την αποτελεσματικότητα των φαρμακευτικών μανιταριών στα επίπεδα της δισμουτάσης του υπεροξειδίου στον οργανισμό μας.
Θα παρουσιάσω μία εξ αυτών, ίσως μία από τις πιο εντυπωσιακές.
Μελέτη σε ανθρώπους ώριμης ηλικίας (60 έως 84 ετών), με ανάλογη ημερήσια δοσολογια.
Χωρίστηκαν σε 2 ομάδες:
- στην ομάδα με το εικονικό φάρμακο, και
- στην ομάδα με τα φαρμακευτικά μανιτάρια.
Μετά από μόλις 3 μήνες, τα ευρήματα έδειξαν ότι τα φαρμακευτικά μανιτάρια οδήγησαν σε σημαντικά αυξημένη δραστικότητα της δισμουτάσης του υπεροξειδίου στον οργανισμό τους.
Ωστόσο, το αξιοσημείωτο ήταν ένα άλλο γεγονός:
η βελτίωση ήταν σε τέτοιο βαθμό ώστε τα επίπεδα στον οργανισμό τους ήταν καλύτερα ακόμα και από νεαρά άτομα ηλικίας 17 ως 20 ετών !
Άνθρωποι 60 έως 84 ετών πέτυχαν καλύτερα αποτελέσματα ακόμα και από νεαρά άτομα, σε ηλικία παρόμοια με τα παιδιά τους ή τα εγγόνια τους.
Αυτή είναι η δύναμη των φαρμακευτικών μανιταριών και αποτελούν έναν από τους βασικούς λόγους που θεωρώ ότι τα φαρμακευτικά μανιτάρια είναι απαραίτητος πυλώνας σε κάθε διατροφή.
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ - Χρόνος ανάγνωσης 6 λεπτά
Δισμουτάση Υπεροξειδίου
Η δισμουτάση του υπεροξειδίου (superoxide dismutase - SOD) προστατεύει τα κύτταρα από την οξειδωτική βλάβη. Ως πρωταρχικός μηχανισμός κυτταρικής άμυνας, βοηθάει στην μείωση του οξειδωτικού στρες, το οποίο συνδέεται με φλεγμονή, γήρανση και ασθένειες.
Όπως αναφέρει μελέτη του 2025 "Η δισμουτάση του υπεροξειδίου, ένα κύριο αντιοξειδωτικό ένζυμο παίζει κρίσιμο ρόλο στην προστασία του οργανισμού" (1), το οποίο, σύμφωνα με ανασκόπηση του 2023 στο επιστημονικό περιοδικό "Αντιοξειδωτικά", δεσμεύει τις ρίζες οξυγόνου με πολύ υψηλό ρυθμό αντίδρασης και αποτελεί ένα από τα πιο αντιοξειδωτικά ένζυμα" (2).
Θεωρείται γενικά ως ένας από τους βασικούς πυλώνες για την αντιοξειδωτική άμυνα στο σώμα μας (3). Μάλιστα, κάποιες μελέτες αναφέρουν ότι "Η δισμουτάση του υπεροξειδίου είναι το κύριο αντιοξειδωτικό ένζυμο στο αμυντικό σύστημα μας (4, 5).
Συχνά αναφέρεται ως :
- «κυτταρικός αποτοξινωτής» (6), ή
- «πρωτεύον αντιοξειδωτικό» (7), ή
- "πρωταρχικό αντιοξειδωτικό φράγμα" (8).
Η δισμουτάση του υπεροξειδίου βρίσκεται :
- στα μιτοχόνδρια (9)
- σχεδόν σε κάθε κύτταρο του σώματος μας (10), και
- σχεδόν σε όλους τους ανθρώπινους ιστούς (11).
Αξίζει να σημειωθεί ότι το παγκοσμίως φημισμένο ίδρυμα για τον καρκίνο, Memorial Sloan Kettering Cancer Center, αναφέρει ότι "Η δισμουτάση του υπεροξειδίου είναι ένα ένζυμο που βρίσκεται σε όλα τα κύτταρα του ανθρώπινου σώματος" (12).
Μπορεί να βρεθεί σε οργανισμούς από όλα τα βασίλεια της ζωής (13) και είναι πανταχού παρούσα, σε όλα τα είδη ζωντανών οργανισμών, από τους προκαρυώτες έως τους ευκαρυώτες (14).
Η ημερομηνία προέλευσής της υποδηλώνει έναν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της ζωής στον πλανήτη μας" (13)
Μία από τις βασικές δράσεις της είναι ότι "Διασπά τις ρίζες υπεροξειδίου, οι οποίες είναι τοξικές για τα ζωντανά κύτταρα και προκαλούν μεταλλάξεις στο DNA, σε αβλαβή συστατικά που αποτελούνται από οξυγόνο και υπεροξείδιο του υδρογόνου" (12).
Δισμουτάση Υπεροξειδίου & Φαρμακευτικά Μανιτάρια
Τα φαρμακευτικά μανιτάρια περιέχουν δισμουτάση του υπεροξειδίου ;
Ναι !
Πολλά φαρμακευτικά μανιτάρια την περιέχουν.
Ας δούμε, όμως, ορισμένες σχετικές μελέτες.
Mία μελέτη που δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό για την Βιοϊατρική Έρευνα αναφέρει ότι "Επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα βρώσιμα και φαρμακευτικά μανιτάρια μπορούν να διεγείρουν τις δραστηριότητες αντιοξειδωτικών ενζύμων, όπως η δισμουτάση του υπεροξειδίου" (15).
Μία μελέτη που δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Μοριακών Επιστημών αναφέρει ότι πολλές μελέτες in vitro σε διαφορετικά μοντέλα έχουν επιβεβαίωση τις θετικές επιδράσεις στην δισμουτάση του υπεροξειδίου από φαρμακευτικά μανιτάρια (16)
Mία μελέτη επιστημονικό περιοδικό Γεωργικής και Τροφικής Χημείας αξιολόγησε την δραστικότητα από την δισμουτάση του υπεροξειδίου σε 10 μανιτάρια και διαπιστώθηκαν θετικά ευρήματα (17).
Μία μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Σύνθεσης και Ανάλυσης Τροφίμων αξιολόγησε την περιεκτικότητα σε δισμουτάση του υπεροξειδίου από 17 μανιτάρια.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα περισσότερα από αυτά τα μανιτάρια έχουν υψηλή δραστικότητα SOD, με ορισμένα εξ αυτών να ξεπερνούν τις 1.000 μονάδες ανά γραμμάριο νωπού βάρους. Μάλιστα, βρέθηκε ότι παρουσιάζουν υψηλή θερμική σταθερότητα, με δραστικότητα 40–95% ακόμα και μετά από επεξεργασία στους 90°C για 10 λεπτά (18).
Mία μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Έρευνας Τροφίμων και Διατροφής διαπίστωση ότι η δισμουτάση του υπεροξειδίου που υπάρχει σε ορισμένα μανιτάρια έχει όντως δραστικότητα (19)
Μία ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε το 2024 αναφέρει ότι η δισμουτάση του υπεροξειδίου βρίσκεται στα φαρμακευτικά μανιτάρια (20).
Μία προκαταρκτική μελέτη έδειξε ότι εκχυλίσματα από φαρμακευτικά μανιτάρια σχεδόν τριπλασίασαν τα επίπεδα από την δισμουτάση του υπεροξειδίου (21).
Το 2021, στο επιστημονικό περιοδικό "Ευρωπαϊκή Έρευνα και Τεχνολογία Τροφίμων" δημοσιεύθηκε μία εκτενής μελέτη με τίτλο "Εδώδιμα-φαρμακευτικά μανιτάρια: μια ανασκόπηση οργανικών ενώσεων και βιοστοιχείων με αντιοξειδωτική δράση" και ένα από τα συστατικά τους που αξιολογήθηκαν ήταν και η δισμουτάση του υπεροξειδίου (22).
Μία ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε μόλις πριν από λίγους μήνες στο επιστημονικό περιοδικό "Μόρια" για τις σύγχρονες εφαρμογές των φαρμακευτικών μανιταριών στην υγεία, αναφέρει ότι έχουν ένα ισχυρό αντιοξειδωτικό σύστημα που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την δισμουτάση του υπεροξειδίου.
Και συμπληρώνει ότι έχουν επίσης μια δραστικότητα στην δέσμευση των ελεύθερων ριζών, η οποία θα μπορούσε να συνδεθεί με την αυξημένη δραστηριότητα της δισμουτάσης του υπεροξειδίου (23)
Την ίδια χρονική περίοδο, μία δημοσίευση αναφέρει ότι όλα τα μανιτάρια που έχουν μελετηθεί μέχρι στιγμής έχουν αποδειχθεί ότι μειώνουν τους δείκτες οξειδωτικού στρες, ενώ παράλληλα αυξάνουν την δραστηριότητα ενδογενών αντιοξειδωτικών ενζύμων όπως είναι, μεταξύ άλλων, και η δισμουτάση του υπεροξειδίου (24).
Μία μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Μύκητες με τίτλο "Ξεκλειδώνοντας τη Δύναμη: Νέες Γνώσεις για τις Αντιγηραντικές Ιδιότητες των Μανιταριών" αναφέρει τα εξής:
"Η αντιοξειδωτική δράση των μυκοχημικών ουσιών που προέρχονται από τα μανιτάρια παίζει σημαντικό ρόλο στα συστήματα άμυνας και αποκατάστασης έναντι της οξειδωτικής βλάβης και των ελεύθερων ριζών, οι οποίες επιταχύνουν τη διαδικασία γήρανσης. Έχει βρεθεί ότι τα εκχυλίσματα από τα μανιτάρια δρουν ως επαγωγείς αντιοξειδωτικών ενζύμων, όπως είναι και η δισμουτάση του υπεροξειδίου".
Σε άλλο σημείο της δημοσιεύσης αναφέρει ότι
"οι πολυσακχαρίτες από φαρμακευτικά μανιτάρια αυξάνουν τη δράση των αντιοξειδωτικών ενζύμων, όπως είναι η δισμουτάση του υπεροξειδίου" (25)
Μία ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό "Μόρια" ανέφερε ευρήματα μελέτης, τα οποία έδειξαν ότι η χορήγηση τους βελτίωσε σημαντικά τις δράσεις από την δισμουτάση του υπεροξειδίου (26).
Μία ακόμα μελέτη έδειξε ότι τα εκχυλίσματα από φαρμακευτικά μανιτάρια άσκησαν θετική επίδραση, η οποία εξαρτάται από την δοσολογία (27).
Προκαταρκτική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Έρευνας και Ανασκοπήσεων ανέφερε επίσης ότι το εκχύλισμα από αυξάνει τα επίπεδα της δισμουτάσης του υπεροξειδίου (28).
Και άλλες μελέτες έχουν διαπιστώσει την περιεκτικότητα σε δισμουτάση του υπεροξειδίου από τα φαρμακευτικά μανιτάρια (29-31).
Κλείνοντας, να σημειωθεί μία ιδιαίτερα σημαντική λεπτομέρεια:
Όπως αναφέρει και Memorial Sloan Kettering Cancer Center η λήψη δισμουτάσης του υπεροξειδίου για προστασία του οργανισμού δεν ισχύει διότι η δισμουτάση του υπεροξειδίου δεν μπορεί να απορροφηθεί στην κυκλοφορία του αίματος όταν λαμβάνεται από το στόμα (12).
Βέβαια, αυτό ισχύει για την δισμουτάση του υπεροξειδίου όταν λαμβάνεται σε συνθετική μορφή από συμπλήρωμα διατροφής διότι όταν λαμβάνεται από φαρμακευτικά μανιτάρια, τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν το ακριβώς αντίθετο !
Παρουσιάζονται, συνοπτικά, ορισμένες κλινικές μελέτες (ανθρώπινες μελέτες) σχετικά με την αποτελεσματικότητα των φαρμακευτικών μανιταριών στα επίπεδα της δισμουτάσης του υπεροξειδίου στον οργανισμό μας.
Αρχικά, σε ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη, διάρκεια 90 ημερών, άνθρωποι ώριμης ηλικίας (60 έως 84 ετών) χρησιμοποίησαν φαρμακευτικά μανιτάρια σε ανάλογη ημερήσια δοσολογια.
Χωρίστηκαν σε 2 ομάδες:
- η πρώτη ομάδα που με τα άτομα που έλαβαν το εικονικό φάρμακο,
- η δεύτερη ομάδα που με τα άτομα που έλαβαν τα φαρμακευτικά μανιτάρια.
ευρήματα:
Τα ευρήματα έδειξαν ότι - σε σύγκριση με την ομάδα που έλαβαν το εικονικό φάρμακο - οι περισσότεροι άνθρωποι από την ομάδα που έλαβαν τα φαρμακευτικά μανιτάρια εμφάνισαν σημαντικά αυξημένη δραστικότητα της δισμουτάσης του υπεροξειδίου στον οργανισμό τους.
Το αξιοσημείωτο ήταν ότι η δισμουτάση του υπεροξειδίου αυξήθηκε σε τέτοια επίπεδα στον οργανισμό τους, με αποτέλεσμα να έχουν επίπεδα σημαντικά καλύτερα ακόμα και από νεαρά άτομα ηλικίας 17 ως 20 χρονών !
Άνθρωποι ηλικίας 60 έως 84 ετών, έλαβαν φαρμακευτικά μανιτάρια για μόλις 3 μήνες, και η βελτίωση ήταν καλύτερη ακόμα και από νεαρά άτομα.
Αυτή είναι η δύναμη των φαρμακευτικών μανιταριών.
Μία ακόμα μελέτη έδειξε παρόμοια αποτελέσματα:
Η αύξηση της δισμουτάσης του υπεροξειδίου συσχετίστηκε με σημαντική κλινική βελτίωση σε ανθρώπους ώριμης ηλικίας (56 έως 79 ετών) σε μία μελέτη διάρκεια μόλις 4 εβδομάδων, κατά την οποία χορηγήθηκαν τα φαρμακευτικά μανιτάρια σε ανάλογη ημερήσια δοσολογια χορηγήθηκαν σε ασθενείς με χρόνια νεφρική δυσλειτουργία.
Τα αποτελέσματα κατέδειξαν ότι στον οργανισμό τους αυξήθηκε σημαντικά η δραστικότητα από την δισμουτάση του υπεροξειδίου.
Δισμουτάση Υπεροξειδίου
Η δισμουτάση του υπεροξειδίου (superoxide dismutase - SOD) προστατεύει τα κύτταρα από την οξειδωτική βλάβη. Ως πρωταρχικός μηχανισμός κυτταρικής άμυνας, βοηθάει στην μείωση του οξειδωτικού στρες, το οποίο συνδέεται με φλεγμονή, γήρανση και ασθένειες.
Όπως αναφέρει μελέτη του 2025 "Η δισμουτάση του υπεροξειδίου, ένα κύριο αντιοξειδωτικό ένζυμο παίζει κρίσιμο ρόλο στην προστασία του οργανισμού" (1), το οποίο, σύμφωνα με ανασκόπηση του 2023 στο επιστημονικό περιοδικό "Αντιοξειδωτικά", δεσμεύει τις ρίζες οξυγόνου με πολύ υψηλό ρυθμό αντίδρασης και αποτελεί ένα από τα πιο αντιοξειδωτικά ένζυμα" (2).
Θεωρείται γενικά ως ένας από τους βασικούς πυλώνες για την αντιοξειδωτική άμυνα στο σώμα μας (3). Μάλιστα, κάποιες μελέτες αναφέρουν ότι "Η δισμουτάση του υπεροξειδίου είναι το κύριο αντιοξειδωτικό ένζυμο στο αμυντικό σύστημα μας (4, 5).
Συχνά αναφέρεται ως :
- «κυτταρικός αποτοξινωτής» (6), ή
- «πρωτεύον αντιοξειδωτικό» (7), ή
- "πρωταρχικό αντιοξειδωτικό φράγμα" (8).
Η δισμουτάση του υπεροξειδίου βρίσκεται :
- στα μιτοχόνδρια (9)
- σχεδόν σε κάθε κύτταρο του σώματος μας (10), και
- σχεδόν σε όλους τους ανθρώπινους ιστούς (11).
Αξίζει να σημειωθεί ότι το παγκοσμίως φημισμένο ίδρυμα για τον καρκίνο, Memorial Sloan Kettering Cancer Center, αναφέρει ότι "Η δισμουτάση του υπεροξειδίου είναι ένα ένζυμο που βρίσκεται σε όλα τα κύτταρα του ανθρώπινου σώματος" (12).
Μπορεί να βρεθεί σε οργανισμούς από όλα τα βασίλεια της ζωής (13) και είναι πανταχού παρούσα, σε όλα τα είδη ζωντανών οργανισμών, από τους προκαρυώτες έως τους ευκαρυώτες (14).
Η ημερομηνία προέλευσής της υποδηλώνει έναν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της ζωής στον πλανήτη μας" (13)
Μία από τις βασικές δράσεις της είναι ότι "Διασπά τις ρίζες υπεροξειδίου, οι οποίες είναι τοξικές για τα ζωντανά κύτταρα και προκαλούν μεταλλάξεις στο DNA, σε αβλαβή συστατικά που αποτελούνται από οξυγόνο και υπεροξείδιο του υδρογόνου" (12).
Δισμουτάση Υπεροξειδίου & Φαρμακευτικά Μανιτάρια
Τα φαρμακευτικά μανιτάρια περιέχουν δισμουτάση του υπεροξειδίου ;
Ναι !
Πολλά φαρμακευτικά μανιτάρια την περιέχουν.
Ας δούμε, όμως, ορισμένες σχετικές μελέτες.
Mία μελέτη που δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό για την Βιοϊατρική Έρευνα αναφέρει ότι "Επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα βρώσιμα και φαρμακευτικά μανιτάρια μπορούν να διεγείρουν τις δραστηριότητες αντιοξειδωτικών ενζύμων, όπως η δισμουτάση του υπεροξειδίου" (15).
Μία μελέτη που δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Μοριακών Επιστημών αναφέρει ότι πολλές μελέτες in vitro σε διαφορετικά μοντέλα έχουν επιβεβαίωση τις θετικές επιδράσεις στην δισμουτάση του υπεροξειδίου από φαρμακευτικά μανιτάρια (16)
Mία μελέτη επιστημονικό περιοδικό Γεωργικής και Τροφικής Χημείας αξιολόγησε την δραστικότητα από την δισμουτάση του υπεροξειδίου σε 10 μανιτάρια και διαπιστώθηκαν θετικά ευρήματα (17).
Μία μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Σύνθεσης και Ανάλυσης Τροφίμων αξιολόγησε την περιεκτικότητα σε δισμουτάση του υπεροξειδίου από 17 μανιτάρια.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα περισσότερα από αυτά τα μανιτάρια έχουν υψηλή δραστικότητα SOD, με ορισμένα εξ αυτών να ξεπερνούν τις 1.000 μονάδες ανά γραμμάριο νωπού βάρους. Μάλιστα, βρέθηκε ότι παρουσιάζουν υψηλή θερμική σταθερότητα, με δραστικότητα 40–95% ακόμα και μετά από επεξεργασία στους 90°C για 10 λεπτά (18).
Mία μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Έρευνας Τροφίμων και Διατροφής διαπίστωση ότι η δισμουτάση του υπεροξειδίου που υπάρχει σε ορισμένα μανιτάρια έχει όντως δραστικότητα (19)
Μία ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε το 2024 αναφέρει ότι η δισμουτάση του υπεροξειδίου βρίσκεται στα φαρμακευτικά μανιτάρια (20).
Μία προκαταρκτική μελέτη έδειξε ότι εκχυλίσματα από φαρμακευτικά μανιτάρια σχεδόν τριπλασίασαν τα επίπεδα από την δισμουτάση του υπεροξειδίου (21).
Το 2021, στο επιστημονικό περιοδικό "Ευρωπαϊκή Έρευνα και Τεχνολογία Τροφίμων" δημοσιεύθηκε μία εκτενής μελέτη με τίτλο "Εδώδιμα-φαρμακευτικά μανιτάρια: μια ανασκόπηση οργανικών ενώσεων και βιοστοιχείων με αντιοξειδωτική δράση" και ένα από τα συστατικά τους που αξιολογήθηκαν ήταν και η δισμουτάση του υπεροξειδίου (22).
Μία ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε μόλις πριν από λίγους μήνες στο επιστημονικό περιοδικό "Μόρια" για τις σύγχρονες εφαρμογές των φαρμακευτικών μανιταριών στην υγεία, αναφέρει ότι έχουν ένα ισχυρό αντιοξειδωτικό σύστημα που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την δισμουτάση του υπεροξειδίου.
Και συμπληρώνει ότι έχουν επίσης μια δραστικότητα στην δέσμευση των ελεύθερων ριζών, η οποία θα μπορούσε να συνδεθεί με την αυξημένη δραστηριότητα της δισμουτάσης του υπεροξειδίου (23)
Την ίδια χρονική περίοδο, μία δημοσίευση αναφέρει ότι όλα τα μανιτάρια που έχουν μελετηθεί μέχρι στιγμής έχουν αποδειχθεί ότι μειώνουν τους δείκτες οξειδωτικού στρες, ενώ παράλληλα αυξάνουν την δραστηριότητα ενδογενών αντιοξειδωτικών ενζύμων όπως είναι, μεταξύ άλλων, και η δισμουτάση του υπεροξειδίου (24).
Μία μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Μύκητες με τίτλο "Ξεκλειδώνοντας τη Δύναμη: Νέες Γνώσεις για τις Αντιγηραντικές Ιδιότητες των Μανιταριών" αναφέρει τα εξής:
"Η αντιοξειδωτική δράση των μυκοχημικών ουσιών που προέρχονται από τα μανιτάρια παίζει σημαντικό ρόλο στα συστήματα άμυνας και αποκατάστασης έναντι της οξειδωτικής βλάβης και των ελεύθερων ριζών, οι οποίες επιταχύνουν τη διαδικασία γήρανσης. Έχει βρεθεί ότι τα εκχυλίσματα από τα μανιτάρια δρουν ως επαγωγείς αντιοξειδωτικών ενζύμων, όπως είναι και η δισμουτάση του υπεροξειδίου".
Σε άλλο σημείο της δημοσιεύσης αναφέρει ότι
"οι πολυσακχαρίτες από φαρμακευτικά μανιτάρια αυξάνουν τη δράση των αντιοξειδωτικών ενζύμων, όπως είναι η δισμουτάση του υπεροξειδίου" (25)
Μία ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό "Μόρια" ανέφερε ευρήματα μελέτης, τα οποία έδειξαν ότι η χορήγηση τους βελτίωσε σημαντικά τις δράσεις από την δισμουτάση του υπεροξειδίου (26).
Μία ακόμα μελέτη έδειξε ότι τα εκχυλίσματα από φαρμακευτικά μανιτάρια άσκησαν θετική επίδραση, η οποία εξαρτάται από την δοσολογία (27).
Προκαταρκτική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Έρευνας και Ανασκοπήσεων ανέφερε επίσης ότι το εκχύλισμα από αυξάνει τα επίπεδα της δισμουτάσης του υπεροξειδίου (28).
Και άλλες μελέτες έχουν διαπιστώσει την περιεκτικότητα σε δισμουτάση του υπεροξειδίου από τα φαρμακευτικά μανιτάρια (29-31).
Κλείνοντας, να σημειωθεί μία ιδιαίτερα σημαντική λεπτομέρεια:
Όπως αναφέρει και Memorial Sloan Kettering Cancer Center η λήψη δισμουτάσης του υπεροξειδίου για προστασία του οργανισμού δεν ισχύει διότι η δισμουτάση του υπεροξειδίου δεν μπορεί να απορροφηθεί στην κυκλοφορία του αίματος όταν λαμβάνεται από το στόμα (12).
Βέβαια, αυτό ισχύει για την δισμουτάση του υπεροξειδίου όταν λαμβάνεται σε συνθετική μορφή από συμπλήρωμα διατροφής διότι όταν λαμβάνεται από φαρμακευτικά μανιτάρια, τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν το ακριβώς αντίθετο !
Παρουσιάζονται, συνοπτικά, ορισμένες κλινικές μελέτες (ανθρώπινες μελέτες) σχετικά με την αποτελεσματικότητα των φαρμακευτικών μανιταριών στα επίπεδα της δισμουτάσης του υπεροξειδίου στον οργανισμό μας.
Αρχικά, σε ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη, διάρκεια 90 ημερών, άνθρωποι ώριμης ηλικίας (60 έως 84 ετών) χρησιμοποίησαν φαρμακευτικά μανιτάρια σε ανάλογη ημερήσια δοσολογια.
Χωρίστηκαν σε 2 ομάδες:
- η πρώτη ομάδα που με τα άτομα που έλαβαν το εικονικό φάρμακο,
- η δεύτερη ομάδα που με τα άτομα που έλαβαν τα φαρμακευτικά μανιτάρια.
ευρήματα:
Τα ευρήματα έδειξαν ότι - σε σύγκριση με την ομάδα που έλαβαν το εικονικό φάρμακο - οι περισσότεροι άνθρωποι από την ομάδα που έλαβαν τα φαρμακευτικά μανιτάρια εμφάνισαν σημαντικά αυξημένη δραστικότητα της δισμουτάσης του υπεροξειδίου στον οργανισμό τους.
Το αξιοσημείωτο ήταν ότι η δισμουτάση του υπεροξειδίου αυξήθηκε σε τέτοια επίπεδα στον οργανισμό τους, με αποτέλεσμα να έχουν επίπεδα σημαντικά καλύτερα ακόμα και από νεαρά άτομα ηλικίας 17 ως 20 χρονών !
Άνθρωποι ηλικίας 60 έως 84 ετών, έλαβαν φαρμακευτικά μανιτάρια για μόλις 3 μήνες, και η βελτίωση ήταν καλύτερη ακόμα και από νεαρά άτομα.
Αυτή είναι η δύναμη των φαρμακευτικών μανιταριών.
Μία ακόμα μελέτη έδειξε παρόμοια αποτελέσματα:
Η αύξηση της δισμουτάσης του υπεροξειδίου συσχετίστηκε με σημαντική κλινική βελτίωση σε ανθρώπους ώριμης ηλικίας (56 έως 79 ετών) σε μία μελέτη διάρκεια μόλις 4 εβδομάδων, κατά την οποία χορηγήθηκαν τα φαρμακευτικά μανιτάρια σε ανάλογη ημερήσια δοσολογια χορηγήθηκαν σε ασθενείς με χρόνια νεφρική δυσλειτουργία.
Τα αποτελέσματα κατέδειξαν ότι στον οργανισμό τους αυξήθηκε σημαντικά η δραστικότητα από την δισμουτάση του υπεροξειδίου.
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ - ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ - ΕΡΕΥΝΕΣ
Ανάρτηση χωρίς παραπομπές δεν είναι επιστήμη αλλά λογοτεχνία.
Δικαιούσαι να γνωρίζεις από που αντλώ τις πληροφορίες αφενός για να ελέγχεις την αξιοπιστία των πηγών και αφετέρου για να επιβεβαιώνεις την αληθότητα τους.
Όχι λόγια του αέρα και αβάσιμοι ισχυρισμοί χωρίς τεκμηρίωση.
Για να διασφαλιστεί η εγκυρότητα των άρθρων, το 100% των πηγών είναι επιστημονικά περιοδικά, νοσοκομεία, πανεπιστήμια, επαγγελματίες υγείας κ.ο.κ.
1. Xie, Y., Gu, Y., Li, Z. et al. Effects of exercise on different antioxidant enzymes and related indicators: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Sci Rep 15, 12518 (2025). https://doi.org/10.1038/s41598-025-97101-4
https://www.nature.com/articles/s41598-025-97101-4
2. Zheng M, Liu Y, Zhang G, Yang Z, Xu W, Chen Q. The Applications and Mechanisms of Superoxide Dismutase in Medicine, Food, and Cosmetics. Antioxidants (Basel). 2023 Aug 27;12(9):1675. doi: 10.3390/antiox12091675. PMID: 37759978; PMCID: PMC10525108.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10525108/
3. Lei XG, Zhu JH, Cheng WH, Bao Y, Ho YS, Reddi AR, Holmgren A, Arnér ES. Paradoxical Roles of Antioxidant Enzymes: Basic Mechanisms and Health Implications. Physiol Rev. 2016 Jan;96(1):307-64. doi: 10.1152/physrev.00010.2014. PMID: 26681794; PMCID: PMC4839492.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4839492/
4. Xueqin Li, Xingqi Cao, Zhimin Ying, Guangtao Yang, Emiel O Hoogendijk, Zuyun Liu, Plasma superoxide dismutase activity in relation to disability in activities of daily living and objective physical functioning among Chinese older adults, Maturitas, Volume 161, 2022, Pages 12-17, ISSN 0378-5122, https://doi.org/10.1016/j.maturitas.2022.01.018.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0378512222000238
5. Research Article | Volume 15 Issue 5 (May, 2025) | Pages 789 - 792 Estimation Of Antioxidant Enzyme Levels in Individuals with Regular and Irregular Sleep Patterns Kalola Akshaybhai Ramjibhai 1 , Aghara Harshilkumar Arvindbhai 2 , Detroja Milan Yogeshbhai 2 , Bloch M Asfaq Firozbhai
https://healthcare-bulletin.co.uk/article/estimation-of-antioxidant-enzyme-levels-in-individuals-with-regular-and-irregular-sleep-patterns-3482/
6. Segal, Lauren M. and Wilson, Richard A., "Reactive oxygen species metabolism and plant-fungal interactions" (2018). Papers in Plant Pathology. 573. https://digitalcommons.unl.edu/plantpathpapers/573
7. Buettner GR, Ng CF, Wang M, Rodgers VG, Schafer FQ. A new paradigm: manganese superoxide dismutase influences the production of H2O2 in cells and thereby their biological state. Free Radic Biol Med. 2006 Oct 15;41(8):1338-50. doi: 10.1016/j.freeradbiomed.2006.07.015. Epub 2006 Jul 21. PMID: 17015180; PMCID: PMC2443724.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2443724/
8. Aaron C. Asensio, Miriam Gil-Monreal, Laura Pires, Yolanda Gogorcena, Pedro María Aparicio-Tejo, Jose Fernando Moran, Two Fe-superoxide dismutase families respond differently to stress and senescence in legumes, Journal of Plant Physiology, Volume 169, Issue 13, 2012, Pages 1253-1260, ISSN 0176-1617, https://doi.org/10.1016/j.jplph.2012.04.019.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0176161712002398
9. Ismy, J., Sugandi, S., Rachmadi, D., Hardjowijoto, S., & Mustafa, A. (2020). The Effect of Exogenous Superoxide Dismutase (SOD) on Caspase-3 Activation and Apoptosis Induction in Pc-3 Prostate Cancer Cells. Research and Reports in Urology, 12, 503–508. https://doi.org/10.2147/RRU.S271203
https://www.tandfonline.com/doi/full/10.2147/RRU.S271203#d1e272
10. I. Rahman, S.K. Biswas, OXIDANTS AND ANTIOXIDANTS | Antioxidants, Enzymatic, Editor(s): Geoffrey J. Laurent, Steven D. Shapiro, Encyclopedia of Respiratory Medicine, Academic Press, 2006, Pages 258-266, ISBN 9780123708793, https://doi.org/10.1016/B0-12-370879-6/00283-0.
https://www.sciencedirect.com/topics/biochemistry-genetics-and-molecular-biology/superoxide-dismutase
11. Ighodaro, O. M., & Akinloye, O. A. (2018). First line defence antioxidants-superoxide dismutase (SOD), catalase (CAT) and glutathione peroxidase (GPX): Their fundamental role in the entire antioxidant defence grid. Alexandria Journal of Medicine, 54(4), 287–293. https://doi.org/10.1016/j.ajme.2017.09.001
https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1016/j.ajme.2017.09.001#d1e515
12. Monday, July 24, 2023, Superoxide Dismutase Purported Benefits, Side Effects & More, Memorial Sloan Kettering Cancer Center
https://www.mskcc.org/cancer-care/integrative-medicine/herbs/superoxide-dismutase
13. Dreyer, B.H. and Schippers, J.H.M. (2019). Copper-Zinc Superoxide Dismutases in Plants: Evolution, Enzymatic Properties, and Beyond. In Annual Plant Reviews online, J.A. Roberts (Ed.). https://doi.org/10.1002/9781119312994.apr0705
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9781119312994.apr0705
14. Gopal RK, Elumalai S (2017) Industrial Production of Superoxide Dismutase (SOD): A Mini Review. J Prob Health 5:179.
https://www.longdom.org/open-access/industrial-production-of-superoxide-dismutase-sod-a-mini-review-36663.html
15. Geng, Ping, Siu, Ka-Chai, Wang, Zhaomei, Wu, Jian-Yong, Antifatigue Functions and Mechanisms of Edible and Medicinal Mushrooms, BioMed Research International, 2017, 9648496, 16 pages, 2017. https://doi.org/10.1155/2017/9648496
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1155/2017/9648496
16. Venturella G, Ferraro V, Cirlincione F, Gargano ML. Medicinal Mushrooms: Bioactive Compounds, Use, and Clinical Trials. Int J Mol Sci. 2021 Jan 10;22(2):634. doi: 10.3390/ijms22020634. PMID: 33435246; PMCID: PMC7826851.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7826851/
17. Kim MY, Seguin P, Ahn JK, Kim JJ, Chun SC, Kim EH, Seo SH, Kang EY, Kim SL, Park YJ, Ro HM, Chung IM. Phenolic compound concentration and antioxidant activities of edible and medicinal mushrooms from Korea. J Agric Food Chem. 2008 Aug 27;56(16):7265-70. doi: 10.1021/jf8008553. Epub 2008 Jul 11. PMID: 18616260.
https://pubs.acs.org/doi/10.1021/jf8008553
18. Guang Yu Cheng, Jun Liu, Ming Xuan Tao, Chang Mei Lu, Guo Rong Wu, Activity, thermostability and isozymes of superoxide dismutase in 17 edible mushrooms, Journal of Food Composition and Analysis, Volume 26, Issues 1–2, 2012, Pages 136-143, ISSN 0889-1575, https://doi.org/10.1016/j.jfca.2012.01.001.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0889157512000142
19. Aritson Cruz, Lígia Pimentel, Luis M. Rodríguez-Alcalá, Tito Fernandes, Manuela Pintado. Health Benefits of Edible Mushrooms Focused on Coriolus versicolor: A Review. Journal of Food and Nutrition Research. Vol. 4, No. 12, 2016, pp 773-781. https://pubs.sciepub.com/jfnr/4/12/2
https://ciencia.ucp.pt/ws/files/120409009/49220515.pdf
20. Emma Camilleri, Renald Blundell, Bikash Baral, Tomasz M. Karpinski, Edlira Aruci, Omar M. Atrooz, A brief overview of the medicinal and nutraceutical importance of Inonotus obliquus (chaga) mushrooms, Heliyon, Volume 10, Issue 15, 2024, e35638, ISSN 2405-8440, https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e35638.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2405844024116696
21. Mircea, Cosmin & Cioanca, Oana & Bild, Veronica & Iancu, C. & Stan, Catalina & Hancianu, Monica. (2018). In vivo antioxidant properties of some mushroom extracts in experimentally induced diabetes. Farmacia. 66. 257-261.
https://farmaciajournal.com/arhiva/201802/art-09-Mircea_Cioanca_Hancianu_257-261.pdf
22. Podkowa, A., Kryczyk-Poprawa, A., Opoka, W. et al. Culinary–medicinal mushrooms: a review of organic compounds and bioelements with antioxidant activity. Eur Food Res Technol 247, 513–533 (2021). https://doi.org/10.1007/s00217-020-03646-1
https://link.springer.com/article/10.1007/s00217-020-03646-1
23. Pigoń-Zając, D.; Małecka-Massalska, T.; Łapiński, J.; Prendecka-Wróbel, M. Modern Pro-Health Applications of Medicinal Mushrooms: Insights into the Polyporaceae Family, with a Focus on Cerrena unicolor. Molecules 2025, 30, 4089. https://doi.org/10.3390/molecules30204089
https://www.mdpi.com/1420-3049/30/20/4089
24. Itrat, Nizwa & Hasanath, Seinul & Ali, Akhtar. (2025). Mushrooms as Natural Antioxidants and Their Role in Oxidative Stress Management. 10.1007/978-3-032-00789-6_3.
https://www.researchgate.net/publication/396047472_Mushrooms_as_Natural_Antioxidants_and_Their_Role_in_Oxidative_Stress_Management
25. Luo J, Ganesan K, Xu B. Unlocking the Power: New Insights into the Anti-Aging Properties of Mushrooms. J Fungi (Basel). 2024 Mar 14;10(3):215. doi: 10.3390/jof10030215. PMID: 38535223; PMCID: PMC10970926.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10970926/
26. Zhang, J.-J.; Li, Y.; Zhou, T.; Xu, D.-P.; Zhang, P.; Li, S.; Li, H.-B. Bioactivities and Health Benefits of Mushrooms Mainly from China. Molecules 2016, 21, 938. https://doi.org/10.3390/molecules21070938
https://www.mdpi.com/1420-3049/21/7/938
27. ASHD 2020;19(1):27-35 2020 Ankara Üniversitesi Araştırma Makalesi/Research Article ISSN: 2667-6044 27 Biochemical evaluation of commercially available Reishi Supplement Against The Enzymes On Oxidation And Phosphorylation of Cellular Proteins. Fırat Ayan; Beste C. Bilen*; Belgin S. İşgör
https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1481711
28. Dharmasanti, Olivia & Iswar, Ida & Praharsini, IGAA & Muliarta, I & Widianti, I & Wahyuniari, Ida. (2023). Shiitake Mushroom Extract (Lentinus Edodes) Increases Superoxide Dismutase Levels and Collagen Quantity in Male Wistar Strain Rats (Rattus Norvegicus) Exposed to Ultraviolet B Light. International Journal of Research Publication and Reviews. 4. 1550-1555. 10.55248/gengpi.4.923.92447.
https://www.researchgate.net/publication/374343555_Shiitake_Mushroom_Extract_Lentinus_Edodes_Increases_Superoxide_Dismutase_Levels_and_Collagen_Quantity_in_Male_Wistar_Strain_Rats_Rattus_Norvegicus_Exposed_to_Ultraviolet_B_Light
29. Choi, Se-Jin & Lee, Yeon-Sil & Kim, Jin-Kyung & Kim, Jin-Kyu & Lim, Soon. (2010). Physiological Activities of Extract from Edible Mushrooms. Journal of the Korean Society of Food Science and Nutrition. 39. 10.3746/jkfn.2010.39.8.1087.
https://www.researchgate.net/publication/264016424_Physiological_Activities_of_Extract_from_Edible_Mushrooms
30. Barros A. B, Bell V, Ferrão J, Calabrese V, Fernandes T. H. Mushroom Biomass: Some Clinical Implications of β-Glucans and Enzymes. Curr Res Nutr Food Sci 2016;4(Special Issue Confernce October 2016).
https://www.foodandnutritionjournal.org/vol04nospl-issue-conf-october-2016/mushroom-biomass-some-clinical-implications-of-%CE%B2-glucans-and-enzymes/
31. Kozarski M, Klaus A, Jakovljevic D, Todorovic N, Vunduk J, Petrović P, Niksic M, Vrvic MM, van Griensven L. Antioxidants of Edible Mushrooms. Molecules. 2015 Oct 27;20(10):19489-525. doi: 10.3390/molecules201019489. PMID: 26516828; PMCID: PMC6331815.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6331815/
