ΑΝΟΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ
|
|
Περίληψη για το παρακάτω πρωτότυπο άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στο Care, ιστοσελίδα πληροφόρησης για την υγεία από τον κύριο Χρήστο Ποντίκη, ο οποίος σπούδασε στην Ιατρική Σχολή της Αθήνας.
Δοκιμασμένα σε Ανθρώπινες μελέτες
Βασικά σημεία
Νευροεπιστήμονας από το Ινστιτούτο για τον Εγκέφαλο: |
Δοκιμασμένα σε τουλάχιστον 7 ανθρώπινες μελέτες (κλινικές δοκιμές) |
Αξιοσημείωτη δήλωση ερευνητικής ομάδας:
"Ασφαλής μέθοδος για την πρόληψη της άνοιας"
Οφέλη σε συγκέντρωση, προσανατολισμό, μνήμη, γλωσσικές ικανότητες, κριτική σκέψη καθώς και αναγκαίες καθημερινές δραστηριότητες π.χ. μαγείρεμα, καθάρισμα, διαχείριση οικονομικών κ.ά. |
Θρέφουν τους νευρώνες, δρουν νευροπροστατευτικά, αποτρέπουν τον νευρωνικό θάνατο, ελέγχουν τις νευροεκφυλιστικές ασθένειες |
Λόγω του ότι η άνοια υπάρχει έντονα στην οικογένεια μου, έχω αφιερώσει αρκετό χρόνο στην έρευνα για διατροφικές και μη-διατροφικές προσεγγίσεις που έχουν δοκιμαστεί σε ανθρώπινες μελέτες.
Εκτός από φαρμακευτικά μανιτάρια, με κάθε μηνιαίο πρόγραμμα γίνεται ενημέρωση και για άλλες πρακτικές που εφαρμόζω σε εμένα :
- βιταμίνες
- μπαχαρικό
- αιθέρια έλαια
- μεμονωμένες τροφές.
Εκτός από φαρμακευτικά μανιτάρια, με κάθε μηνιαίο πρόγραμμα γίνεται ενημέρωση και για άλλες πρακτικές που εφαρμόζω σε εμένα :
- βιταμίνες
- μπαχαρικό
- αιθέρια έλαια
- μεμονωμένες τροφές.
Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η υγεία του εγκεφάλου είναι ένα από τα πιο σημαντικά ζητήματα υγείας που απασχολεί τους ανθρώπους (1) αφενός διότι είναι απαραίτητη για την σωματική και ψυχική υγεία μας, την κοινωνική ευημερία, την παραγωγικότητα και την δημιουργικότητα μας (2) και αφετέρου διότι ο αριθμός των ατόμων με γνωστικές διαταραχές, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ, αυξάνεται ραγδαία (3), γεγονός που προκαλεί μεγάλη ανησυχία.
Η νόσος Αλτσχάιμερ και οι άλλες μορφές άνοιας συγκαταλέγονται πλέον στις πρώτες 10 αιτίες θανάτου παγκοσμίως, καταλαμβάνοντας την 3η θέση τόσο στην Αμερική όσο και στην Ευρώπη (4) με μόνο τον καρκίνο και τα καρδιαγγειακά νοσήματα να αποτελούν συχνότερες αιτίες θνησιμότητας (5).
Η νόσος Αλτσχάιμερ δεν είναι μόνο απώλεια μνήμης.
Μια νέα συγκλονιστική έκθεση από τον Σύλλογο Αλτσχάιμερ των Η.Π.Α. βρίσκει ότι 1 στους 3 ανθρώπους με ηλικία άνω των 65 ετών πεθαίνει με νόσο Αλτσχάιμερ ή άλλους τύπους άνοιας. Μάλιστα, σκοτώνει περισσότερους ανθρώπους από όσους σκοτώνει συνδυαστικά ο καρκίνος του μαστού και ο καρκίνος του προστάτη (3).
Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι επί του παρόντος η μόνη κύρια αιτία πρόωρου θανάτου και αναπηρίας που δεν έχει καμμία αποτελεσματική συμβατική θεραπεία. Το ζήτημα με την νόσο Αλτσχάιμερ σήμερα θυμίζει αυτό που ζήσαμε με τον HIV/AIDS στις αρχές της δεκαετίας του 1990, πριν από την ανακάλυψη της αντιρετροϊκής φαρμακευτικής αγωγής (6).
Τα τρέχοντα εγκεκριμένα φάρμακα για την άνοια ούτε θεραπεύουν ούτε σταματούν την γνωστική έκπτωση. Απλώς καθυστερούν την επιδείνωση της γνωστικής εξασθένησης (6). Επίσης, κανένα νέο φάρμακο δεν έχει εγκριθεί για την νόσο Αλτσχάιμερ εδώ και 2 δεκαετίες (από το 2003), παρά τις πολλές μακροχρόνιες και δαπανηρές μελέτες. Στην πραγματικότητα, περισσότερα από 200 ερευνητικά προγράμματα την τελευταία δεκαετία έχουν αποτύχει ή έχουν εγκαταλειφθεί (7).
Δεδομένης αυτής της κατάστασης, όσοι άνθρωποι επηρεάζονται από ασθένειες του εγκεφάλου (όχι μόνο οι ασθενείς αλλά και οι άνθρωποι που τους φροντίζουν) αναζητούν εναλλακτικές λύσεις.
Παράλληλα, η επιστήμης της διατροφής και η επίδραση της στην λειτουργία του εγκεφάλου, έχει γνωρίσει σημαντική ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια (8) τόσο για την πρόληψη όσο και για την αντιμετώπιση.
Ένας από τους βασικότερους πυλώνες αυτής της τάσης είναι τα φαρμακευτικά μανιτάρια (μυκοθεραπεία), ιδίως στο εξωτερικό όπου τα φαρμακευτικά μανιτάρια είναι ευρέως γνωστά εδώ και δεκαετίες. Το παρόν άρθρο παρουσιάζει τα ευρήματα μελετών για τις ευεργετικές επιδράσεις των φαρμακευτικών μανιταριών στην λειτουργία του εγκεφάλου.
Δεδομένης της ραγδαίας αύξησης των νευροεκφυλιστικών διαταραχών, το παρόν άρθρο ίσως φανεί χρήσιμο σε ασθενείς, σε ανθρώπους που έχουν αναλάβει την φροντίδα τους, σε ιατρούς αλλά και σε επιστήμονες που διενεργούν σχετική έρευνα διότι τα φαρμακευτικά μανιτάρια είναι σε θέση :
- να προσφέρουν σημαντικά οφέλη στην διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου,
- να αποτρέψουν περαιτέρω γνωστική επιδείνωση, και
- όπως έδειξαν ευρήματα ανθρώπινων μελετών, ακόμα και να αντιστρέψουν μερικώς την συμπτωματολογία.
Β. ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΜΑΝΙΤΑΡΙΑ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ
Μανιτάρια: Οφέλη στην άνοια
Οι πρόγονοι μας χρησιμοποιούσαν τα μανιτάρια ως φάρμακο επί χιλιάδες χρόνια. Ο Έλληνας ιατρός Ιπποκράτης, περίπου το 450 π.Χ., είχε αναγνωρίσει την αξία τους σε διάφορες εφαρμογές, όπως ισχυρά αντιφλεγμονώδη και για καυτηριασμό πληγών (9).
- σ. 197 για μυκήνες
Η σύγχρονη επιστημονική έρευνα επιβεβαιώνει αυτήν την αρχαία γνώση.
Ενδεικτικά, θα αναφέρω τα ευρήματα από μία μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2017 στο επιστημονικό περιοδικό της Αμερικανικής Γηριατρικής Εταιρείας, η οποία διαπίστωσε ότι η συχνή κατανάλωση μανιταριών συσχετίστηκε σημαντικά με την γνωστική λειτουργία (10). Αυτό το εύρημα οφείλεται, μεταξύ άλλων, στις φυσικές αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές επιδράσεις που εμφανίζουν τα μανιτάρια (11, 12). Πιο συγκεκριμένα, η εν λόγω μελέτη εξέτασε την σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση μανιταριών και την εμφάνισης άνοιας σε 13.230 άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω.
Τα ευρήματα έδειξαν ότι οι άνθρωποι που κατανάλωναν μανιτάρια λιγότερο από 1 φορά την εβδομάδα είχαν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο για εμφάνιση άνοιας. Οφέλη από την κατανάλωση μανιταριών παρατηρήθηκαν ακόμα και με 1-2 φορές ανά εβδομάδα, ενώ τα οφέλη ήταν σημαντικά μεγαλύτερα όταν η κατανάλωση ήταν 3 ή περισσότερες φορές ανά εβδομάδα.
Αυτή η μελέτη υποδηλώνει ότι η συχνή κατανάλωση μανιταριών σχετίζεται με σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας, ακόμη και μετά από έλεγχο για πιθανούς συγχυτικούς παράγοντες (10).
Φαρμακευτικά μανιτάρια: Επιστημονική έρευνα στην προστασία του εγκεφάλου
Πολύ ευχάριστο το ότι τα μανιτάρια συνδέονται με χαμηλότερο κίνδυνο για άνοια.
Τί ισχύει, όμως, για τα "φαρμακευτικά" μανιτάρια; Υπάρχουν μελέτες που να υποστηρίζουν τις ευεργετικές επιδράσεις τους στην λειτουργία του εγκεφάλου;
Αρχικά, ας δούμε τι είναι τα φαρμακευτικά μανιτάρια και η μυκοθεραπεία.
Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου των Η.Π.Α. "τα φαρμακευτικά μανιτάρια είναι μανιτάρια που χρησιμοποιούνται ως φάρμακο" (13).
Οι μελέτες που έγιναν από πολλούς/ες ερευνητές/τριες καθώς και οι συνεχείς τρέχουσες μελέτες (σχεδόν 5 νέες μελέτες κάθε ημέρα) δείχνουν ότι επιλεγμένα μανιτάρια έχουν πράγματι νευροτροφικές ιδιότητες, οι οποίες είναι σε θέση να δρουν ευεργετικά στον ανθρώπινο οργανισμό. Αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο κατά την διάρκεια ενός τραυματισμού (όπως σε ατυχήματα) ή καθώς γερνάμε (14).
Ο όρος «νευροτροφικός παράγοντας» αναφέρεται στην ικανότητα ενός παράγοντα να θρέφει ή να υποστηρίζει την ανάπτυξη νευρώνων και να προάγει την επιβίωση τους (15).
Πολυάριθμες μελέτες για εδώδιμα και φαρμακευτικά μανιτάρια έχουν αποδείξει :
- τις νευροπροστατευτικές τους επιδράσεις (16, 56-58),
- την ικανότητα τους να αποτρέπουν τον νευρωνικό θάνατο (16, 59),
- να ελέγχουν τις νευροεκφυλιστικές ασθένειες αλλά και το νευροτραύμα (16, 59, 60), και
- ιδιότητες νευρογένεσης, ενώ διαθέτουν νευροενεργές ενώσεις (61)
Επιπλέον, ερευνητική ομάδα από Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας ανακάλυψε δραστική ένωση από φαρμακευτικό μανιτάρι που ενισχύει την μνήμη (17).
Επιπρόσθετα, εκτός από τα οφέλη που παρέχουν στην υγεία των νευρώνων, για τα φαρμακευτικά μανιτάρια έχει αναφερθεί ότι διεγείρουν την ανάπτυξη νευριτών (14, 18).
Η ανάπτυξη νευριτών είναι ένα θεμελιώδες νευρωνικό χαρακτηριστικό (19) και αποτελεί την βάση της "καλωδίωσης" του νευρικού συστήματος τόσο κατά την ανάπτυξη όσο κατά την αναγέννηση (20).
Επίσης, τα φαρμακευτικά μανιτάρια έχουν δείξει ότι :
- δρουν ευεργετικά στην σύνθεση του Αυξητικού Παράγοντα Νεύρων (Nerve Growth Factor - NGF),
- αναστέλλουν την κυτταροτοξικότητα του β-αμυλοειδούς (Αβ), και
- προστατεύουν τα νευρικά κύτταρα από τον θάνατο που προκαλεί το οξειδωτικό στρες ή το στρες του ενδοπλασματικού δικτύου (21).
Αυξητικός Παράγοντας Νεύρων:
Νευροτροφικός παράγοντας που ανακαλύφθηκε το 1950 για τις ιδιότητες του να προάγει την ανάπτυξη και την επιβίωση των περιφερικών και των συμπαθητικών νευρικών κυττάρων (22). Ο Αυξητικός Παράγοντας Νεύρων αποτελεί μια κρίσιμη ένωση για την ανάπτυξη και την επιβίωση των νευρώνων που εμπλέκονται σε διάφορες νευροπροστατευτικές και αναγεννητικές διεργασίες. Για παράδειγμα, σε νευρολογικές διαταραχές, ο Αυξητικός Παράγοντας Νεύρων διαδραματίζει βασικό ρόλο στην διατήρηση της υγείας και της λειτουργίας των νευρώνων. Όταν υπάρχει τραυματική εγκεφαλική βλάβη, τα επίπεδα του Αυξητικού Παράγοντα Νεύρων αυξάνονται ως απόκριση στην βλάβη, διευκολύνοντας την αναγέννηση των νευρώνων και μειώνοντας την έκταση της εγκεφαλικής βλάβης (23).
Βήτα αμυλοειδές:
Το 1984, ερευνητική ομάδα ανακάλυψε ότι η πρωτεΐνη β-αμυλοειδούς (Αβ) είναι το βασικό συστατικό των εξωκυτταρικών αμυλοειδών πλακών στην νόσο Αλτσχάιμερ (24). Στις μέρες μας γνωρίζουμε ότι οι εναποθέσεις εξωκυτταρικής πλάκας του β-αμυλοειδούς πεπτιδίου (Αβ) είναι η μία από τις δύο χαρακτηριστικές παθολογίες που απαιτούνται για την διάγνωση της νόσου Αλτσχάιμερ (25).
Επομένως, το ότι τα φαρμακευτικά μανιτάρια δρουν ευεργετικά στην σύνθεση του Αυξητικού Παράγοντα Νεύρων και παράλληλα αναστέλλουν την κυτταροτοξικότητα του β-αμυλοειδούς (21) προσδίδει μεγαλύτερη αξία στην χρησιμοποίηση τους.
Γ. ΤΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ
Αρχαίο φάρμακο θα μπορούσε να κρατάει το κλειδί για την αντιμετώπιση της άνοιας - Μια απροσδόκητη ανακάλυψη άνοιξε νέους τομείς έρευνας στην επιστημονική κοινότητα για να διερευνήσουν την γνωστική έκπτωση στους ανθρώπους.
Αυτός ήταν ο τίτλος ανάρτησης του Ινστιτούτου για τον Εγκέφαλο από Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας (26), ο οποίος, όπως ήταν αναμενόμενο, προκάλεσε αίσθηση.
Όταν ο νευροεπιστήμονας Dr Ramon Martinez-Marmol έλαβε ένα δείγμα φαρμακευτικού μανιταριού για να το δοκιμάσει σε εγκεφαλικά κύτταρα, δεν είχε προβλέψει τα αποτελέσματα.
«Δούλευα στην ανάπτυξη των νευραξόνων (οι λεπτές ίνες που συνδέουν τα νευρικά κύτταρα) και δεν είχα ξαναδεί τέτοιου είδους αποτέλεσμα», θυμάται.
“Ήταν καταπληκτικό.”
«Ένας από τους μεταδιδακτορικούς μου ξέθαψε ένα πολύ αρχαίο κινέζικο χειρόγραφο, το οποίο λέει ότι εάν καταναλώνεις συγκεκριμένα φαρμακευτικά μανιτάρια, θα παραμείνεις νέος για πολύ καιρό», λέει ο Δρ Frederic Meunier, καθηγητής και υπεύθυνος της ομάδας του Εργαστηρίου Νευροεπιστήμης στο Ινστιτούτο για τον Εγκέφαλο του Πανεπιστημίου Κουίνσλαντ.
Τα ευρήματα έδειξαν ότι φαίνεται να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στα εγκεφαλικά κύτταρα και θα μπορούσαν να είναι ζωτικής σημασίας για την καταπολέμηση της γνωστικής έκπτωσης της γήρανσης και της άνοιας, όπως η νόσος του Αλτσχάιμερ.
Ο αριθμός των ανθρώπων που πάσχουν από άνοια συνεχίζει να αυξάνεται, επηρεάζοντας εκατομμύρια ανθρώπους. Υπολογίζεται ότι τις επόμενες 3 δεκαετίες θα τριπλασιαστούν.
Παρόλο που η άνοια θεωρείται ασθένεια που σχετίζεται με την ηλικία, δεν αποτελεί αναπόφευκτο μέρος της γήρανσης. Προκαλείται από βλάβη ή απώλεια στα νευρικά κύτταρα, γνωστά και ως νευρώνες, και στις συνδέσεις τους στον εγκέφαλο.
«Τα τελευταία 15 χρόνια, δεν μπορούσαμε να βρούμε κάτι που θα μπορούσε να βοηθήσει με την άνοια», λέει ο Δρ Meunier.
Οι επιστήμονες εντόπισαν ενώσεις που θα μπορούσαν να προάγουν την ανάπτυξη των νεύρων αλλά αυτές οι ενώσεις, γνωστές ως πεπτίδια, δεν μπορούσαν να διασχίσουν τον εγκέφαλο.
«Αυτό που πραγματικά θέλουμε, και το οποίο δεν είχαμε βρει μέχρι τώρα, είναι μια ένωση που μπορεί να διασχίσει τον εγκεφαλικό φραγμό και να διεγείρει τους δικούς μας παράγοντες ανάπτυξης των νεύρων», λέει.
«Και οι ενώσεις από επιλεγμένα φαρμακευτικά μανιτάρια έχουν την δύναμη να διεγείρουν αυτήν την δραστηριότητα στον εγκέφαλο».
Τα ευρήματα της μελέτης δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Νευροχημεία
Εντοπίζοντας τις δραστικές ενώσεις, οι επιστήμονες θα μπορούσαν να προσαρμόσουν ένα φάρμακο για την προαγωγή της νευρικής ανάπτυξης και την αντιμετώπιση της άνοιας, μειώνοντας την απαιτούμενη δόση και καθιστώντας το πιο αποτελεσματικό.
«Είναι τώρα ένας αγώνας δρόμου για να βρούμε τις ενώσεις από τα φαρμακευτικά μανιτάρια που θα είναι χρήσιμα» ώστε να σχεδιάσουμε φάρμακα με τις ίδιες ιδιότητες, λέει ο Δρ Meunier.
«Έχουν καλό προφίλ», λέει και συμπληρώνει «Και τώρα εναπόκειται στην χημεία ώστε να προσπαθήσουμε να κάνουμε τις ενώσεις τους καλύτερες και ενδεχομένως να δημιουργήσουμε ένα φάρμακο».
Και θέτω το ερώτημα :
τί γίνεται στο ενδιάμεσο χρονικό διάστημα ;
τί κάνουν οι άνθρωποι που ήδη αντιμετωπίζουν (αρχόμενη) άνοια ;
γιατί να περιμένουμε πότε θα ανακαλυφθεί το φάρμακο όταν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε απευθείας τα φαρμακευτικά μανιτάρια ;
Τα οφέλη στην λειτουργία του εγκεφάλου από τα φαρμακευτικά μανιτάρια δεν υποστηρίζονται μόνο από τις ενδεικτικές προαναφερόμενες προκαταρκτικές μελέτες αλλά και από τουλάχιστον 7 κλινικές δοκιμές (ανθρώπινες μελέτες).
Οι μελέτες έχουν δείξει βελτίωση της γνωστικής λειτουργίας τόσο σε μεσήλικες όσο και ενήλικες ώριμης ηλικίας (62) και επομένως συνιστώνται ιδιαίτερα στην ολοκληρωμένη αντιμετώπιση νευροεκφυλιστικών ασθενειών (63).
Τώρα, ας δούμε ορισμένες εξ αυτών.
Δ. ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΜΑΝΙΤΑΡΙΑ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ - ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ
- η 1η μελέτη δημοσιεύθηκε το 2009 στο επιστημονικό περιοδικό Έρευνα στην Φυτοθεραπεία.
Ήταν διπλά-τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο δοκιμή και συμμετείχαν άνδρες και γυναίκες 50 έως 80 ετών που είχαν διαγνωστεί με ήπια γνωστική εξασθένηση. Σκοπός της μελέτης ήταν να εξεταστεί η αποτελεσματικότητα της από του στόματος χορήγησης φαρμακευτικών μανιταριών για την βελτίωση της γνωστικής εξασθένησης, χρησιμοποιώντας μια κλίμακα γνωστικών λειτουργιών που βασίζεται στην Αναθεωρημένη Κλίμακα Άνοιας Hasegawa (Revised Hasegawa Dementia Scale - HDS-R).
Μετά από 2 εβδομάδες προκαταρκτικής εξέτασης, 30 άτομα τυχαιοποιήθηκαν σε δύο ομάδες των 15 ατόμων η κάθε μία:
α. στην μία ομάδα χορηγήθηκαν φαρμακευτικά μανιτάρια, και
β. στην άλλη ομάδα χορηγήθηκε εικονικό φάρμακο.
Η διάρκεια της μελέτης ήταν μικρή, δεδομένου ότι ολοκληρώθηκε μετά από μόλις 4 μήνες. Μετά τον τερματισμό της μελέτης, τα άτομα παρακολουθήθηκαν για ακόμα 4 εβδομάδες.
ΕΥΡΗΜΑΤΑ:
Τα ευρήματα της μελέτης έδειξαν ότι - σε σύγκριση με την ομάδα του εικονικού φαρμάκου - η ομάδα που έλαβε τα φαρμακευτικά μανιτάρια έδειξε σημαντικά αυξημένες βαθμολογίες στην κλίμακα της γνωστικής λειτουργίας.
Μάλιστα, τα οφέλη άρχισαν να παρουσιάζονται ήδη από τον 2ο μήνα και όσο πέρναγαν οι εβδομάδες και τα φαρμακευτικά μανιτάρια συνέχιζαν να δρουν ευεργετικά στον οργανισμό, τόσο αυτά τα οφέλη αυξάνονταν ακόμα περισσότερο. Ωστόσο, 4 εβδομάδες μετά τον τερματισμό της μελέτης, υπήρξε επιδείνωση και τα συμπτώματα άρχισαν σταδιακά να επιστρέφουν, το οποίο υποδηλώνει ότι - για να διατηρηθούν τα οφέλη από τα φαρμακευτικά μανιτάρια - χρειάζεται να λαμβάνεται μία δοσολογία συντήρησης.
Οι εργαστηριακές εξετάσεις έδειξαν ότι δεν υπήρξαν παρενέργειες από την λήψη των φαρμακευτικών μανιταριών, το οποίο υποδηλώνει και την ασφάλεια τους.
Η δημοσίευση κλείνει αναφέροντας ότι:
"τα ευρήματα που ελήφθησαν σε αυτήν τη μελέτη υποδηλώνουν ότι τα φαρμακευτικά μανιτάρια είναι αποτελεσματικά στην βελτίωση της ήπιας γνωστικής έκπτωσης" (27).
- η 2η μελέτη δημοσιεύθηκε 10 χρόνια μετά, το 2019, στο επιστημονικό περιοδικό Βιοϊατρική έρευνα.
Σε αυτήν την τυχαιοποιημένη, διπλά-τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη αξιολογήθηκε η βελτίωση των γνωστικών λειτουργιών με την λήψη συμπληρωμάτων που περιέχουν φαρμακευτικά μανιτάρια.
Είναι αξιοσημείωτο ότι η διάρκεια αυτής της μελέτης ήταν μικρότερη κατά 1 μήνα σε σύγκριση από την προηγούμενη, δεδομένου ότι είχε συνολική διάρκεια μόνο 3 μήνες.
ΕΥΡΗΜΑΤΑ:
Τα ευρήματα της μελέτης έδειξαν ότι η από του στόματος πρόσληψη φαρμακευτικών μανιταριών βελτίωσε σημαντικά τις γνωστικές λειτουργίες και απέτρεψε την επιδείνωση τους, όπως διαπιστώθηκε με την εξέταση Mini Mental State Examination [MMSE].
Η επιστημονική ομάδα αναφέρει ότι οι διάφορες ενώσεις στα φαρμακευτικά μανιτάρια έχουν πολλαπλές επιδράσεις στα νευρωνικά δίκτυα του εγκεφάλου και βελτιώνουν τις γνωστικές λειτουργίες, ενώ κλείνει την δημοσίευση της με μία εντυπωσιακή δήλωση:
"η από του στόματος πρόσληψη φαρμακευτικών μανιταριών είναι μέχρι στιγμής ασφαλής και βολική μέθοδος για την πρόληψη της άνοιας" (28, 55).
- η 3η μελέτη δημοσιεύθηκε τον ακριβώς επόμενο χρόνο, το 2020, στο επιστημονικό περιοδικό Σύνορα στην Γήρανση της Νευροεπιστήμης (41).
Στόχος της ήταν η διερεύνηση της αποτελεσματικότητας και της ασφάλειας των φαρμακευτικών μανιταριών στην αντιμετώπιση ασθενών με ήπια νόσο Αλτσχάιμερ.
Η μελέτη ήταν τυχαιοποιημένη, διπλά-τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο, και ήταν η μεγαλύτερη μελέτη του είδους με χρονική διάρκεια σχεδόν 1 χρόνο. Οι ασθενείς χωρίστηκαν τυχαία σε 2 ομάδες:
- η 1η ομάδα έλαβε κάψουλες φαρμακευτικών μανιταριών
- η 2η ομάδα έλαβε πανομοιότυπες κάψουλες εικονικού φαρμάκου.
Οι γνωστικές αξιολογήσεις, οι οφθαλμικές εξετάσεις, η συλλογή βιοδεικτών και η νευροαπεικόνιση παρακολουθήθηκαν σε ολόκληρη την περίοδο της μελέτης.
ΕΥΡΗΜΑΤΑ:
Τα ευρήματα έδειξαν ότι στην ομάδα εικονικού φαρμάκου σημειώθηκε σημαντική μείωση στην βαθμολογία του ελέγχου των γνωστικών ικανοτήτων [Cognitive Abilities Screening Instrument].
Αυτή η κλίμακα παρέχει ποσοτική αξιολόγηση σχετικά με την προσοχή, την συγκέντρωση, τον προσανατολισμό, την βραχυπρόθεσμη μνήμη, την μακροπρόθεσμη μνήμη, τις γλωσσικές ικανότητες, ευχέρεια λόγου σε συγκεκριμένο τομέα, κριτική σκέψη κ.ά. (42)
Στον αντίποδα, η ομάδα που έλαβε τα φαρμακευτικά μανιτάρια είχε σημαντική βελτίωση στην βαθμολογία βραχείας αξιολόγησης των νοητικών λειτουργιών [Mini-Mental State Examination].
Είναι ένα διαγνωστικό εργαλείο για τον έλεγχο της γνωστικής εξασθένησης ενός ατόμου και προσφέρει μία εκτίμηση της σοβαρότητας από ιατρούς και επαγγελματίες υγείας (43).
Επίσης, μεταξύ των δύο ομάδων διαπιστώθηκε σημαντική διαφορά στην βαθμολογία για τις "Οργανικές Δραστηριότητες της Καθημερινής Ζωής" [Instrumental Activities of Daily Living].
Οι Οργανικές Δραστηριότητες της Καθημερινής Ζωής είναι εκείνες οι δραστηριότητες που επιτρέπουν σε ένα άτομο να ζει ανεξάρτητα σε μια κοινότητα. Αν και δεν είναι απαραίτητες για την λειτουργική ζωή, η ικανότητα εκτέλεσης των Οργανικών Δραστηριοτήτων της Καθημερινής Ζωής βελτιώνει σημαντικά την ποιότητα ζωής. Οι κύριοι τομείς περιλαμβάνουν το μαγείρεμα, το καθάρισμα, την μετακίνηση, το πλύσιμο ρούχων και την διαχείριση των οικονομικών.
Οι Οργανικές Δραστηριότητες της Καθημερινής Ζωής συνήθως συγχέονται με τις Βασικές Δραστηριότητες της Καθημερινής Ζωής, των οποίων οι κύριοι τομείς είναι η σίτιση, το ντύσιμο, το μπάνιο και το περπάτημα (44).
Επιπλέον, σε σύγκριση με την ομάδα εικονικού φαρμάκου, στην ομάδα των φαρμακευτικών μανιταριών βελτιώθηκε και η όραση της, δεδομένου ότι πέτυχε σημαντικά καλύτερη "ευαισθησία αντίθεσης" [contrast sensitivity].
Η "Ευαισθησία Αντίθεσης" είναι μια κρίσιμη πτυχή της οπτικής λειτουργίας μας διότι είναι απαραίτητη για καθημερινές εργασίες όπως η ανάγνωση, η οδήγηση, αναγνώριση προσώπων και αντικειμένων, καθώς και το να μην παραπατάμε σε κράσπεδα και σκαλοπάτια (45).
Συνεχίζοντας, κατά την περίοδο της μελέτης, υπήρξαν σημαντικές αλλαγές και σε ορισμένους βιοδείκτες που αξιολογήθηκαν μέσω αιμοληψία :
- Λευκωματίνη,
Η λευκωματίνη βοηθάει στην μεταφορά σημαντικών ουσιών σε ολόκληρο το σώμα μας, όπως ορμόνες, βιταμίνες και ένζυμα.
Χαμηλά επίπεδα λευκωματίνης μπορεί να είναι σημάδι ηπατικής ή νεφρικής νόσου ή άλλης ιατρικής κατάστασης (46).
Μόνο στην ομάδα εικονικού φαρμάκου μειώθηκαν σημαντικά τα επίπεδα λευκωματίνης. Στον αντίποδα, δεν υπήρξαν σημαντικές αλλαγές στην λευκωματίνη στην ομάδα με τα φαρμακευτικά μανιτάρια
- Αιμοσφαιρίνη,
Μελέτες έχουν δείξει ότι τα επίπεδα αιμοσφαιρίνης σχετίζονται με αύξηση του μακροπρόθεσμου κινδύνου άνοιας, συμπεριλαμβανομένης της νόσου Αλτσχάιμερ (47, 48).
Μόνο στην ομάδα του εικονικού φαρμάκου παρατηρήθηκαν σημαντικά αρνητικές επιδράσεις στην αιμοσφαιρίνη. Ωστόσο, δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές αλλαγές στην αιμοσφαιρίνη σε σύγκριση με την έναρξη της μελέτης στην ομάδα με τα φαρμακευτικά μανιτάρια
- Ομοκυστεΐνη,
Η αυξημένη ολική ομοκυστεΐνη είναι ένας τροποποιήσιμος παράγοντας κινδύνου για την ανάπτυξη γνωστικής έκπτωσης, άνοιας και νόσου Αλτσχάιμερ σε ηλικιωμένα άτομα (49)
Από το 2002 γνωρίζουμε ότι τα αυξημένα επίπεδο ομοκυστεΐνης είναι ένας ισχυρός, ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου για την ανάπτυξη άνοιας και νόσου Αλτσχάιμερ (50)
Σημαντικές βελτιώσεις στην ομοκυστεΐνη παρατηρήθηκαν στην ομάδα με τα φαρμακευτικά μανιτάρια, ενώ στην ομάδα με το εικονικό φάρμακο δεν υπήρξε καμμία βελτίωση.
- Εγκεφαλικός νευροτροφικός παράγοντας [Brain Derived Neurotrophic Factor - BDNF]
Τα μειωμένα επίπεδα BDNF σχετίζονται ειδικά με γρήγορη γνωστική έκπτωση σε ασθενείς με Αλτσχάιμερ (51)
Παρόλο που δεν υπήρχαν σημαντικές αλλαγές και στις 2 ομάδες, στην ομάδα με το εικονικό φάρμακο υπήρξε μία τάση για επιδείνωση, ενώ στην ομάδα με τα φαρμακευτικά μανιτάρια υπήρξε μία τάση για βελτίωση.
Εδώ να σημειώσω ότι σε αυτήν την μελέτη χορηγήθηκε μικρή δοσολογία φαρμακευτικών μανιταριών. Είναι ανοιχτό το ενδεχόμενο τα οφέλη στην απολιποπρωτεΐνη Ε4 να ήταν ακόμα μεγαλύτερη εάν είχε χορηγηθεί η δοσολογία που χρησιμοποιήθηκε στις 2 προηγούμενες μελέτες.
Επιπρόσθετα, χρησιμοποιώντας απεικόνιση τανυστή διάχυσης, διαπιστώθηκε :
- σημαντική επιδείνωση στην ομάδα εικονικού φαρμάκου, ενώ
- δεν βρέθηκε σημαντική διαφορά στην ομάδα με τα φαρμακευτικά μανιτάρια.
οι μέσες τιμές του συντελεστή φαινομενικής διάχυσης (ADC) από την τοξοειδή περιοχή του τοξοειδούς περιτονίου στο κυρίαρχο ημισφαίριο αυξήθηκαν σημαντικά στην ομάδα εικονικού φαρμάκου, ενώ δεν βρέθηκε σημαντική διαφορά στην ομάδα EAHE σε σύγκριση με τις βασικές τους γραμμές.
Επιπρόσθετα, από την ερευνητική ομάδα χρησιμοποιήθηκε και Απεικόνιση του Τανυστή Διαχύσεως (Diffusion Tensor Imaging - DTI), η οποία είναι νευροαπεικονιστική τεχνική του μαγνητικού συντονισμού, που επιτρέπουν τις αξιολογήσεις στον εγκέφαλο (52).
Τα ευρήματα έδειξαν ότι η τοξοειδής δεσμίδα [arcuate fasciculus] στο κυρίαρχο ημισφαίριο:
- επιδεινώθηκε σημαντικά στην ομάδα εικονικού φαρμάκου, ενώ
- διατηρήθηκε σταθερή χωρίς σημαντική αλλαγή στην ομάδα με τα φαρμακευτικά μανιτάρια.
Τα τρέχοντα στοιχεία υποδηλώνουν σθεναρά ότι η τοξοειδής δεσμίδα είναι κρίσιμης σημασίας για την γλώσσα, από την αυθόρμητη ομιλία και την ανάκτηση λέξεων έως τις ικανότητες επανάληψης και κατανόησης (53).
Επιπλέον, με την Απεικόνιση του Τανυστή Διαχύσεως διαπιστώθηκε ότι σε μία άλλη περιοχή του εγκεφάλου, το παραϊπποκάμπειο προσαγώγιο [parahippocampal cingulum] στο κυρίαρχο ημισφαίριο :
- υπήρξε σημαντική βελτίωση στην ομάδα με τα φαρμακευτικά μανιτάρια, ενώ
- παρέμεινε αμετάβλητη χωρίς σημαντική αλλαγή στην ομάδα εικονικού φαρμάκου.
Αυτή η περιοχή του εγκεφάλου προσφέρει ακρίβεια 93% για την διάκριση ανάμεσα σε ασθενείς με νόσο Αλτσχάιμερ και υγιών ανθρώπων (54).
Η ερευνητική ομάδα αναφέρει ότι τα ευρήματα τους υποδηλώνουν ότι:
- τα φαρμακευτικά μανιτάρια διεγείρουν την σύνθεση NGF και την πρόκληση νευρογένεσης,
- υπήρξε μεγαλύτερη αποδιοργάνωση στην δομή των νεύρων στην ομάδα του εικονικού φαρμάκου, ενώ σημειώθηκε μια πιο καλά οργανωμένη δομή των νεύρων στην ομάδα φαρμακευτικά μανιτάρια,
- τα φαρμακευτικά μανιτάρια θα μπορούσαν να βελτιώσουν με την δομική επιδείνωση σε ασθενείς με ήπια νόσο Αλτσχάιμερ.
Τέλος, εκτός από 4 άτομα που αποχώρησαν από την μελέτη λόγω κοιλιακής δυσφορίας, ναυτίας και δερματικού εξανθήματος, δεν αναφέρθηκαν άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ:
Η λήψη φαρμακευτικών μανιταριών επί 49 εβδομάδες έδειξε :
- βελτιωμένες βαθμολογίες σε 3 κλίμακες [Cognitive Abilities Screening Instrument, Mini Mental State Examination και Instrumental Activities of Daily Living,
- βελτιωμένη όραση διότι επιτεύχθηκε καλύτερη ευαισθησία αντίθεσης,
- βελτιώθηκαν συγκεκριμένοι αιματολογικοί δείκτες, και
- η απεικόνιση τανυστή διάχυσης έδειξε καλύτερη εικόνα
σε ασθενείς με ήπια νόσο Αλτσχάιμερ, σε σύγκριση με την ομάδα εικονικού φαρμάκου.
Αυτά τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι τα φαρμακευτικά μανιτάρια είναι ασφαλή, καλά ανεκτά και ίσως είναι σημαντικά για την επίτευξη νευρογνωστικών οφελών (41).
Τρεις ακόμα μελέτες έχουν δείξει ότι τα φαρμακευτικά μανιτάρια δρουν ευεργετικά σε ανθρώπους με γνωστική δυσλειτουργία, άνοια και Αλτσχάιμερ (82)
Όπως αναφέρει μία ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε το επιστημονικό περιοδικό Βιοϊατρική & Φαρμακοθεραπεία τα μανιτάρια είναι απαραίτητα για την πρόληψη πολλών δυσλειτουργιών των νευρώνων που οφείλονται στην γήρανση, όπως η νόσος Πάρκινσον και Αλτσχάιμερ (58).
Από την προσωπική εμπειρία μου, το βέλτιστο δεν είναι να δώσουμε προτεραιότητα μόνο σε μεμονωμένα φαρμακευτικά μανιτάρια αλλά στον συνδυασμό 2 ή ακόμα και 3 φαρμακευτικών μανιταριών διότι ο συνδυασμός προσφέρει καλύτερα αποτελέσματα σε σύγκριση με την χρήση μεμονωμένων φαρμακευτικών μανιταριών δεδομένου ότι η συνεργιστική δράση τους ενισχύει την αποτελεσματικότητα τους, αν και η επιλογή χρειάζεται να εξατομικεύεται δεδομένου ότι κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός.
Κλείνοντας, μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που συνδυάζει τα φαρμακευτικά μανιτάρια με ορισμένες στοχευμένες διατροφικές βελτιώσεις φαίνεται απαραίτητη για να επιτύχουμε τα μέγιστα αποτελέσματα στην συμπληρωματική αντιμετώπιση της άνοιας.
Ε. ΜΙΚΡΟΒΙΩΜΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ
Η μικροχλωρίδα του εντέρου επηρεάζει την υγεία του εγκεφάλου;
Ναι, η μικροχλωρίδα του εντέρου επιδρά στον εγκέφαλο μας (65) και την Υγεία του παράγοντας μια ποικιλία μεταβολιτών (66). Το να βρίσκεται η μικροχλωρίδα μας σε κακή κατάσταση (εντερική δυσβίωση) αποτελεί παράγοντα που συμβάλλει στην ανάπτυξη και εξέλιξη της άνοιας, συμπεριλαμβανομένης της νόσου Αλτσχάιμερ.
Η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι μια ανισορροπία στα βακτήρια του εντέρου είναι σε θέση να προκαλέσει χρόνια, χαμηλού βαθμού συστημική φλεγμονή και να επηρεάσει την λειτουργία του εγκεφάλου.
Πολυάριθμες σχετικές έρευνες έχουν καταδείξει μια συσχέτιση μεταξύ της εντερικής μικροχλωρίδας και της εμφάνισης άνοιας και το 2024 μία μελέτη επιβεβαίωσε την αιτιώδη σχέση μεταξύ της εντερικής μικροχλωρίδας και της άνοιας, των υποτύπων της και της νόσου αλτσχάιμερ (67, 68). Μάλιστα, ένα χρόνο νωρίτερα, ανάρτηση από το King’s College London ανέφερε τα ευρήματα μελέτης, σύμφωνα με τα οποία, για πρώτη φορά, επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα συμπτώματα της νόσου Αλτσχάιμερ μπορούν να μεταφερθούν σε έναν υγιή άνθρωπο μέσω του εντερικού μικροβιώματος, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο του στη νόσο (69).
Η έρευνα δείχνει ότι τα επιβλαβή βακτήρια του εντέρου είναι σε θέση να πυροδοτήσουν πρώιμη έναρξη άνοιας καθώς και να επιταχύνουν την άνοια σε ασθενείς που ήδη παλεύουν με τη νευροεκφυλιστική νόσο, όπως αναφέρεται σε ανάρτηση από το Βασιλικό Κολλέγιο Γενικών Ιατρών της Αυστραλίας (70), ενώ ο επίσημος ιστότοπος της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών για τη νόσο Αλτσχάιμερ αναφέρει ότι ευρήματα μελέτης από το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας, η οποία διαπιστώνει ότι οι αλλαγές στο μικροβίωμα του εντέρου προηγούνται της γνωστικής παρακμής της νόσου Αλτσχάιμερ (71). Σε παρόμοιο μήκος κύματος και το Ίδρυμα Έρευνας για την Άνοια Αυστραλίας αναφέρει ότι υπάρχει "Μείωση του κινδύνου άνοιας διατηρώντας υγιές το μικροβίωμα του εντέρου μας" (72).
Τα φαρμακευτικά μανιτάρια ωφελούν σημαντικά την μικροχλωρίδα του εντέρου, οδηγώντας σε αναδιάρθρωση των μικροβιακών κοινοτήτων, λειτουργώντας ως ισχυρά πρεβιοτικά, θρέφοντας τα ευεργετικά βακτήρια. Πλούσια σε βιοενεργές ενώσεις, αυξάνουν την παραγωγή ευεργετικών λιπαρών οξέων βραχείας αλυσίδας, μειώνουν τους παθογόνους μικροοργανισμούς, βελτιώνουν την λειτουργία του εντερικού φραγμού και δρουν ως μεταβιοτικά. Μάλιστα, τα οφέλη λαμβάνουν χώρα ακόμα και σε μόλις 7 μέρες (73-81).
ΣΤ. "Ο ΦΟΒΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΑ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΣ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ" - ΕΡΕΥΝΕΣ
Οι ειδικοί λένε ότι έρχεται ένα «τσουνάμι άνοιας» (29).
Αυτό το «τσουνάμι στον εγκέφαλο» αυξάνει δραματικά τον αριθμό των ανθρώπων με νόσο Αλτσχάιμερ και άλλα είδη άνοιας, και αναμένεται να τριπλασιαστεί έως το 2050 (30).
Πολλοί άνθρωποι ώριμης ηλικίας φοβούνται την άνοια (31) με μια μελέτη να διαπιστώνει ότι το 60% των ερωτηθέντων ασθενών ανέφεραν φόβο να αναπτύξουν νόσο Αλτσχάιμερ (32). Ωστόσο, αυτός ο φόβος είναι μεγαλύτερος από όσο πιστεύαμε δεδομένου ότι έρευνες και μελέτες ανά τον κόσμο δείχνουν ότι οι άνθρωποι ώριμης ηλικίας φοβούνται την άνοια περισσότερο και από τον καρκίνο.
Ενδεικτικά αναφέρω τα ευρήματα από ορισμένες έρευνες.
- Μια έρευνα ρώτησε άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω: διαπιστώθηκε ότι το 35% των ερωτηθέντων φοβόταν περισσότερο την εμφάνιση νόσου Αλτσχάιμερ, παρά τον καρκίνο (25%), το εγκεφαλικό (15%), τον διαβήτη (3%) και την αρθρίτιδα (2%) (33).
- Έρευνα σε νοσοκομείο διαπίστωσε ότι οι 2 ασθένειες που φοβούνται περισσότερο οι ασθενείς είναι ο καρκίνος και η άνοια. Ωστόσο, για τους ανθρώπους ηλικίας 65 ετών και άνω, η άνοια ήταν ο νούμερο 1 φόβος (34).
- Μία ακόμα έρευνα δείχνει ότι περισσότεροι άνθρωποι νιώθουν τον πιο έντονο φόβο για τη νόσο Αλτσχάιμερ (39%), και όχι για τον καρκίνο (30%) (35).
- Σύμφωνα με άλλη δημοσκόπηση, τα 2/3 των ατόμων ηλικίας άνω των 50 φοβούνται ότι θα αναπτύξουν άνοια, ενώ μόνο 1 στα 10 άτομα είπε ότι φοβόταν μήπως προσβληθεί από καρκίνο. Συνολικά, το 9% απάντησε καρκίνο, ενώ το 68% απάντησε άνοια (36).
- Παρόμοια ευρήματα και από μία ακόμα έρευνα, η οποία έδειξε ότι η άνοια είναι η πιο τρομακτική κατάσταση υγείας. Μάλιστα, σχεδόν τα 2/3 των ερωτηθέντων (62%) θεώρησαν ότι η διάγνωση με άνοια θα σήμαινε ότι ήρθε το τέλος της ζωής τους (37).
Διάφοροι παράγοντες μπορούν πιθανώς να εξηγήσουν γιατί η νόσος Αλτσχάιμερ συνδέεται με τον περισσότερο φόβο. Ένας από τους σημαντικότερους είναι ότι η νόσος Αλτσχάιμερ είναι σε θέση να έχει σοβαρό συναισθηματικό αντίκτυπο, δεδομένου ότι ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα της είναι η προοδευτική μείωση των πνευματικών ικανοτήτων, η οποία συμπεριλαμβάνει ορισμένες τρομακτικές πτυχές όπως :
- «Θα ξεχάσω τους αγαπημένους μου ανθρώπους»,
- «Θα γίνω βάρος για την οικογένεια μου», και
- «Δεν θα μπορώ να φροντίσω τον εαυτό μου» (35).
Να σημειωθεί ότι οι άνθρωποι που φροντίζουν ασθενείς με άνοια διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο:
- άγχους,
- κατάθλιψης, και
- άλλων επιπλοκών υγείας (38).
Αυτό, ίσως να οφείλεται, τουλάχιστον εν μέρει, στο ότι σε στερούν από την προσωπική και επαγγελματική ζωή τους έναν σημαντικό αριθμό ωρών ώστε να παρέχουν φροντίδα στα αγαπημένα τους πρόσωπα, η οποία κάθε χρόνο ανέρχεται σε 1,1 δισεκατομμύρια ώρες (38).
Τελικά, οι άνθρωποι με άνοια προχωρημένου σταδίου θα χρειαστούν φροντίδα και υποστήριξη πλήρους απασχόλησης για την καθημερινότητα και την προσωπική φροντίδα τους, όπως είναι το φαγητό, το πλύσιμο και το ντύσιμο (39).
Τα προαναφερόμενα ευρήματα κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου και δείχνουν πόσο επιτακτικό είναι το να αναλάβουμε δράση τώρα, είτε πρόκειται για εμάς είτε για τους αγαπημένους μας ανθρώπους.
Τα φαρμακευτικά μανιτάρια, όπως είδαμε στην προηγούμενη παράγραφο, είναι σε θέση να προσφέρουν σημαντικά οφέλη, τόσο στην πρόληψη όσο και στην συμπληρωματική αντιμετώπιση.
Ζ. ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Τα ενδεικτικά δεδομένα που παρουσιάστηκαν στο παρόν άρθρο οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η χρήση των φαρμακευτικών μανιταριών ως συμπληρωματική αντιμετώπιση για την άνοια υποστηρίζεται από την σύγχρονη επιστημονική έρευνα.
Τα φαρμακευτικά μανιτάρια και η μυκοθεραπεία είναι σε θέση να ρυθμίζουν σημαντικά την γνωστική λειτουργία, προσφέροντας οφέλη στην πρόληψη αλλά και στην συμπληρωματική αντιμετώπιση ζητημάτων Υγείας που χαρακτηρίζονται από γνωστική δυσλειτουργία.
Ίσως να μην είναι τυχαίο ότι το Ίδρυμα Ανακάλυψης Φαρμάκων για τη Νόσο Αλτσχάιμερ κάνει εκτενή αναφορά στα φαρμακευτικά μανιτάρια, (64).
Τα φαρμακευτικά μανιτάρια, είτε καθεαυτά είτε οι ενώσεις που απομονώθηκαν από αυτά, με τις νευροπροστατευτικές ιδιότητες που διαθέτουν είναι σε θέση να ενισχύσουν την γνωστική λειτουργία αλλά και να επιβραδύνουν την εξέλιξη και επιδείνωση των νευροεκφυλιστικών ασθενειών.
Τα φαρμακευτικά μανιτάρια είναι σχετικά οικονομικά, και, όπως έδειξαν και οι ανθρώπινες μελέτες, είναι καλά ανεκτά χωρίς δυσμενείς επιπτώσεις και παρενέργειες. Επιπλέον, έχουν μακρά ιστορία χρήσης, ενισχύοντας ακόμα περισσότερο το προφίλ ασφάλειας τους για την μακροχρόνια κατανάλωση.
Επίσης, οι εν λόγω μελέτες ήταν τυχαιοποιημένες, διπλά-τυφλές, ελεγχόμενες με εικονικό φάρμακο, το οποίο προσδίδει υπεραξία σε σύγκριση με άλλες τροφές των οποίων οι μελέτες δεν ήταν τυφλές ή δεν υπήρχε ομάδα ελέγχου, πόσο μάλλον εικονικού φαρμάκου.
Σε κάθε περίπτωση, πριν ξεκινήσετε τα φαρμακευτικά μανιτάρια, λάβετε την σύμφωνη γνώμη του/της Ιατρού σας.
Όσον αφορά το πρακτικό σκέλος, η ποιότητα αποτελεί βασικό ζήτημα για την επίτευξη ουσιαστικών αποτελεσμάτων με κλινική αξία.
Για παράδειγμα, φαρμακευτικά μανιτάρια χαμηλής ποιότητας έχουν μειωμένη αποτελεσματικότητα (ή ακόμη και καθόλου), το οποίο σημαίνει ότι η αγορά τους να μην προσφέρει τα αναμενόμενα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις να αποτελεί ακόμα και σπατάλη χρημάτων.
Επομένως, φροντίζουμε να προμηθευόμαστε ποιοτικά φαρμακευτικά μανιτάρια ώστε να διασφαλίσουμε τόσο την ασφάλεια όσο και την αποτελεσματικότητα τους, ιδίως όταν τα προμηθευόμαστε για την συμπληρωματική αντιμετώπιση νευρογνωστικών διαταραχών.
Χρειάζεται να σημειωθεί ότι η ταχύτητα της αποτελεσματικότητας από την χρήση τους διαφέρει ανάλογα και με το στάδιο που βρίσκεται η νόσος.
Για παράδειγμα, όταν η νόσος βρίσκεται σε προχωρημένο και σοβαρό στάδιο θα χρειαστεί περισσότερος χρόνος για να δράσουν ουσιωδώς, σε σύγκριση με νόσο που βρίσκεται σε αρχικό και ήπιο στάδιο, αν και τα αποτελέσματα φαίνονται κατά κανόνα ακόμα και από τις πρώτες εβδομάδες λήψης. Μάλιστα, μία μελέτη διαπίστωσε σημαντική βελτίωση σε μνήμη, σύνθετη προσοχή και χρόνο αντίδρασης ακόμα και εντός 2 ωρών ! (40)
Επιπρόσθετα, η δοσολογία και ο τρόπος χρήσης είναι απαραίτητο να εξατομικεύονται ώστε να προσαρμόζονται στις διαφορετικές ανάγκες του κάθε ανθρώπου και τυχόν συννοσηρότητες.
Επίσης, στην αρχή - ιδίως κατά τον 1ο μήνα χρήσης - είναι πολύτιμο να υπάρχει όσο το δυνατόν συχνότερη επικοινωνία, ακόμα και καθημερινή. Η τακτική επικοινωνία και η συνεχής αξιολόγηση για προσαρμογή και τροποποιήσεις είναι ένας από τους βασικότερους πυλώνες για να επιτύχουμε τα βέλτιστα αποτελέσματα.
Για αυτόν τον λόγο, εκτός από την βασική συνεδρία, υπάρχει και δυνατότητα για μηνιαία υποστήριξη.
Κλείνοντας, δεν θα πρέπει να επικεντρωθούμε μόνο στην χρήση των φαρμακευτικών μανιταριών αλλά και στην επίλυση των συνηθισμένων διατροφικών λαθών που διαπιστωμένα εντοπίζονται σε έναν ιδιαίτερα μεγάλο αριθμό ανθρώπων με άνοια.
Μέσα, λοιπόν, από αυτήν την σύμπραξη - φαρμακευτικά μανιτάρια + μεμονωμένες διατροφικές βελτιώσεις - εφαρμόζουμε μία ισχυρή φυσική στρατηγική αντιμετώπισης της άνοιας.
Η υγεία του εγκεφάλου είναι ένα από τα πιο σημαντικά ζητήματα υγείας που απασχολεί τους ανθρώπους (1) αφενός διότι είναι απαραίτητη για την σωματική και ψυχική υγεία μας, την κοινωνική ευημερία, την παραγωγικότητα και την δημιουργικότητα μας (2) και αφετέρου διότι ο αριθμός των ατόμων με γνωστικές διαταραχές, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ, αυξάνεται ραγδαία (3), γεγονός που προκαλεί μεγάλη ανησυχία.
Η νόσος Αλτσχάιμερ και οι άλλες μορφές άνοιας συγκαταλέγονται πλέον στις πρώτες 10 αιτίες θανάτου παγκοσμίως, καταλαμβάνοντας την 3η θέση τόσο στην Αμερική όσο και στην Ευρώπη (4) με μόνο τον καρκίνο και τα καρδιαγγειακά νοσήματα να αποτελούν συχνότερες αιτίες θνησιμότητας (5).
Η νόσος Αλτσχάιμερ δεν είναι μόνο απώλεια μνήμης.
Μια νέα συγκλονιστική έκθεση από τον Σύλλογο Αλτσχάιμερ των Η.Π.Α. βρίσκει ότι 1 στους 3 ανθρώπους με ηλικία άνω των 65 ετών πεθαίνει με νόσο Αλτσχάιμερ ή άλλους τύπους άνοιας. Μάλιστα, σκοτώνει περισσότερους ανθρώπους από όσους σκοτώνει συνδυαστικά ο καρκίνος του μαστού και ο καρκίνος του προστάτη (3).
Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι επί του παρόντος η μόνη κύρια αιτία πρόωρου θανάτου και αναπηρίας που δεν έχει καμμία αποτελεσματική συμβατική θεραπεία. Το ζήτημα με την νόσο Αλτσχάιμερ σήμερα θυμίζει αυτό που ζήσαμε με τον HIV/AIDS στις αρχές της δεκαετίας του 1990, πριν από την ανακάλυψη της αντιρετροϊκής φαρμακευτικής αγωγής (6).
Τα τρέχοντα εγκεκριμένα φάρμακα για την άνοια ούτε θεραπεύουν ούτε σταματούν την γνωστική έκπτωση. Απλώς καθυστερούν την επιδείνωση της γνωστικής εξασθένησης (6). Επίσης, κανένα νέο φάρμακο δεν έχει εγκριθεί για την νόσο Αλτσχάιμερ εδώ και 2 δεκαετίες (από το 2003), παρά τις πολλές μακροχρόνιες και δαπανηρές μελέτες. Στην πραγματικότητα, περισσότερα από 200 ερευνητικά προγράμματα την τελευταία δεκαετία έχουν αποτύχει ή έχουν εγκαταλειφθεί (7).
Δεδομένης αυτής της κατάστασης, όσοι άνθρωποι επηρεάζονται από ασθένειες του εγκεφάλου (όχι μόνο οι ασθενείς αλλά και οι άνθρωποι που τους φροντίζουν) αναζητούν εναλλακτικές λύσεις.
Παράλληλα, η επιστήμης της διατροφής και η επίδραση της στην λειτουργία του εγκεφάλου, έχει γνωρίσει σημαντική ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια (8) τόσο για την πρόληψη όσο και για την αντιμετώπιση.
Ένας από τους βασικότερους πυλώνες αυτής της τάσης είναι τα φαρμακευτικά μανιτάρια (μυκοθεραπεία), ιδίως στο εξωτερικό όπου τα φαρμακευτικά μανιτάρια είναι ευρέως γνωστά εδώ και δεκαετίες. Το παρόν άρθρο παρουσιάζει τα ευρήματα μελετών για τις ευεργετικές επιδράσεις των φαρμακευτικών μανιταριών στην λειτουργία του εγκεφάλου.
Δεδομένης της ραγδαίας αύξησης των νευροεκφυλιστικών διαταραχών, το παρόν άρθρο ίσως φανεί χρήσιμο σε ασθενείς, σε ανθρώπους που έχουν αναλάβει την φροντίδα τους, σε ιατρούς αλλά και σε επιστήμονες που διενεργούν σχετική έρευνα διότι τα φαρμακευτικά μανιτάρια είναι σε θέση :
- να προσφέρουν σημαντικά οφέλη στην διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου,
- να αποτρέψουν περαιτέρω γνωστική επιδείνωση, και
- όπως έδειξαν ευρήματα ανθρώπινων μελετών, ακόμα και να αντιστρέψουν μερικώς την συμπτωματολογία.
Β. ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΜΑΝΙΤΑΡΙΑ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ
Μανιτάρια: Οφέλη στην άνοια
Οι πρόγονοι μας χρησιμοποιούσαν τα μανιτάρια ως φάρμακο επί χιλιάδες χρόνια. Ο Έλληνας ιατρός Ιπποκράτης, περίπου το 450 π.Χ., είχε αναγνωρίσει την αξία τους σε διάφορες εφαρμογές, όπως ισχυρά αντιφλεγμονώδη και για καυτηριασμό πληγών (9).
- σ. 197 για μυκήνες
Η σύγχρονη επιστημονική έρευνα επιβεβαιώνει αυτήν την αρχαία γνώση.
Ενδεικτικά, θα αναφέρω τα ευρήματα από μία μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2017 στο επιστημονικό περιοδικό της Αμερικανικής Γηριατρικής Εταιρείας, η οποία διαπίστωσε ότι η συχνή κατανάλωση μανιταριών συσχετίστηκε σημαντικά με την γνωστική λειτουργία (10). Αυτό το εύρημα οφείλεται, μεταξύ άλλων, στις φυσικές αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές επιδράσεις που εμφανίζουν τα μανιτάρια (11, 12). Πιο συγκεκριμένα, η εν λόγω μελέτη εξέτασε την σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση μανιταριών και την εμφάνισης άνοιας σε 13.230 άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω.
Τα ευρήματα έδειξαν ότι οι άνθρωποι που κατανάλωναν μανιτάρια λιγότερο από 1 φορά την εβδομάδα είχαν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο για εμφάνιση άνοιας. Οφέλη από την κατανάλωση μανιταριών παρατηρήθηκαν ακόμα και με 1-2 φορές ανά εβδομάδα, ενώ τα οφέλη ήταν σημαντικά μεγαλύτερα όταν η κατανάλωση ήταν 3 ή περισσότερες φορές ανά εβδομάδα.
Αυτή η μελέτη υποδηλώνει ότι η συχνή κατανάλωση μανιταριών σχετίζεται με σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας, ακόμη και μετά από έλεγχο για πιθανούς συγχυτικούς παράγοντες (10).
Φαρμακευτικά μανιτάρια: Επιστημονική έρευνα στην προστασία του εγκεφάλου
Πολύ ευχάριστο το ότι τα μανιτάρια συνδέονται με χαμηλότερο κίνδυνο για άνοια.
Τί ισχύει, όμως, για τα "φαρμακευτικά" μανιτάρια; Υπάρχουν μελέτες που να υποστηρίζουν τις ευεργετικές επιδράσεις τους στην λειτουργία του εγκεφάλου;
Αρχικά, ας δούμε τι είναι τα φαρμακευτικά μανιτάρια και η μυκοθεραπεία.
Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου των Η.Π.Α. "τα φαρμακευτικά μανιτάρια είναι μανιτάρια που χρησιμοποιούνται ως φάρμακο" (13).
Οι μελέτες που έγιναν από πολλούς/ες ερευνητές/τριες καθώς και οι συνεχείς τρέχουσες μελέτες (σχεδόν 5 νέες μελέτες κάθε ημέρα) δείχνουν ότι επιλεγμένα μανιτάρια έχουν πράγματι νευροτροφικές ιδιότητες, οι οποίες είναι σε θέση να δρουν ευεργετικά στον ανθρώπινο οργανισμό. Αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο κατά την διάρκεια ενός τραυματισμού (όπως σε ατυχήματα) ή καθώς γερνάμε (14).
Ο όρος «νευροτροφικός παράγοντας» αναφέρεται στην ικανότητα ενός παράγοντα να θρέφει ή να υποστηρίζει την ανάπτυξη νευρώνων και να προάγει την επιβίωση τους (15).
Πολυάριθμες μελέτες για εδώδιμα και φαρμακευτικά μανιτάρια έχουν αποδείξει :
- τις νευροπροστατευτικές τους επιδράσεις (16, 56-58),
- την ικανότητα τους να αποτρέπουν τον νευρωνικό θάνατο (16, 59),
- να ελέγχουν τις νευροεκφυλιστικές ασθένειες αλλά και το νευροτραύμα (16, 59, 60), και
- ιδιότητες νευρογένεσης, ενώ διαθέτουν νευροενεργές ενώσεις (61)
Επιπλέον, ερευνητική ομάδα από Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας ανακάλυψε δραστική ένωση από φαρμακευτικό μανιτάρι που ενισχύει την μνήμη (17).
Επιπρόσθετα, εκτός από τα οφέλη που παρέχουν στην υγεία των νευρώνων, για τα φαρμακευτικά μανιτάρια έχει αναφερθεί ότι διεγείρουν την ανάπτυξη νευριτών (14, 18).
Η ανάπτυξη νευριτών είναι ένα θεμελιώδες νευρωνικό χαρακτηριστικό (19) και αποτελεί την βάση της "καλωδίωσης" του νευρικού συστήματος τόσο κατά την ανάπτυξη όσο κατά την αναγέννηση (20).
Επίσης, τα φαρμακευτικά μανιτάρια έχουν δείξει ότι :
- δρουν ευεργετικά στην σύνθεση του Αυξητικού Παράγοντα Νεύρων (Nerve Growth Factor - NGF),
- αναστέλλουν την κυτταροτοξικότητα του β-αμυλοειδούς (Αβ), και
- προστατεύουν τα νευρικά κύτταρα από τον θάνατο που προκαλεί το οξειδωτικό στρες ή το στρες του ενδοπλασματικού δικτύου (21).
Αυξητικός Παράγοντας Νεύρων:
Νευροτροφικός παράγοντας που ανακαλύφθηκε το 1950 για τις ιδιότητες του να προάγει την ανάπτυξη και την επιβίωση των περιφερικών και των συμπαθητικών νευρικών κυττάρων (22). Ο Αυξητικός Παράγοντας Νεύρων αποτελεί μια κρίσιμη ένωση για την ανάπτυξη και την επιβίωση των νευρώνων που εμπλέκονται σε διάφορες νευροπροστατευτικές και αναγεννητικές διεργασίες. Για παράδειγμα, σε νευρολογικές διαταραχές, ο Αυξητικός Παράγοντας Νεύρων διαδραματίζει βασικό ρόλο στην διατήρηση της υγείας και της λειτουργίας των νευρώνων. Όταν υπάρχει τραυματική εγκεφαλική βλάβη, τα επίπεδα του Αυξητικού Παράγοντα Νεύρων αυξάνονται ως απόκριση στην βλάβη, διευκολύνοντας την αναγέννηση των νευρώνων και μειώνοντας την έκταση της εγκεφαλικής βλάβης (23).
Βήτα αμυλοειδές:
Το 1984, ερευνητική ομάδα ανακάλυψε ότι η πρωτεΐνη β-αμυλοειδούς (Αβ) είναι το βασικό συστατικό των εξωκυτταρικών αμυλοειδών πλακών στην νόσο Αλτσχάιμερ (24). Στις μέρες μας γνωρίζουμε ότι οι εναποθέσεις εξωκυτταρικής πλάκας του β-αμυλοειδούς πεπτιδίου (Αβ) είναι η μία από τις δύο χαρακτηριστικές παθολογίες που απαιτούνται για την διάγνωση της νόσου Αλτσχάιμερ (25).
Επομένως, το ότι τα φαρμακευτικά μανιτάρια δρουν ευεργετικά στην σύνθεση του Αυξητικού Παράγοντα Νεύρων και παράλληλα αναστέλλουν την κυτταροτοξικότητα του β-αμυλοειδούς (21) προσδίδει μεγαλύτερη αξία στην χρησιμοποίηση τους.
Γ. ΤΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ
Αρχαίο φάρμακο θα μπορούσε να κρατάει το κλειδί για την αντιμετώπιση της άνοιας - Μια απροσδόκητη ανακάλυψη άνοιξε νέους τομείς έρευνας στην επιστημονική κοινότητα για να διερευνήσουν την γνωστική έκπτωση στους ανθρώπους.
Αυτός ήταν ο τίτλος ανάρτησης του Ινστιτούτου για τον Εγκέφαλο από Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας (26), ο οποίος, όπως ήταν αναμενόμενο, προκάλεσε αίσθηση.
Όταν ο νευροεπιστήμονας Dr Ramon Martinez-Marmol έλαβε ένα δείγμα φαρμακευτικού μανιταριού για να το δοκιμάσει σε εγκεφαλικά κύτταρα, δεν είχε προβλέψει τα αποτελέσματα.
«Δούλευα στην ανάπτυξη των νευραξόνων (οι λεπτές ίνες που συνδέουν τα νευρικά κύτταρα) και δεν είχα ξαναδεί τέτοιου είδους αποτέλεσμα», θυμάται.
“Ήταν καταπληκτικό.”
«Ένας από τους μεταδιδακτορικούς μου ξέθαψε ένα πολύ αρχαίο κινέζικο χειρόγραφο, το οποίο λέει ότι εάν καταναλώνεις συγκεκριμένα φαρμακευτικά μανιτάρια, θα παραμείνεις νέος για πολύ καιρό», λέει ο Δρ Frederic Meunier, καθηγητής και υπεύθυνος της ομάδας του Εργαστηρίου Νευροεπιστήμης στο Ινστιτούτο για τον Εγκέφαλο του Πανεπιστημίου Κουίνσλαντ.
Τα ευρήματα έδειξαν ότι φαίνεται να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στα εγκεφαλικά κύτταρα και θα μπορούσαν να είναι ζωτικής σημασίας για την καταπολέμηση της γνωστικής έκπτωσης της γήρανσης και της άνοιας, όπως η νόσος του Αλτσχάιμερ.
Ο αριθμός των ανθρώπων που πάσχουν από άνοια συνεχίζει να αυξάνεται, επηρεάζοντας εκατομμύρια ανθρώπους. Υπολογίζεται ότι τις επόμενες 3 δεκαετίες θα τριπλασιαστούν.
Παρόλο που η άνοια θεωρείται ασθένεια που σχετίζεται με την ηλικία, δεν αποτελεί αναπόφευκτο μέρος της γήρανσης. Προκαλείται από βλάβη ή απώλεια στα νευρικά κύτταρα, γνωστά και ως νευρώνες, και στις συνδέσεις τους στον εγκέφαλο.
«Τα τελευταία 15 χρόνια, δεν μπορούσαμε να βρούμε κάτι που θα μπορούσε να βοηθήσει με την άνοια», λέει ο Δρ Meunier.
Οι επιστήμονες εντόπισαν ενώσεις που θα μπορούσαν να προάγουν την ανάπτυξη των νεύρων αλλά αυτές οι ενώσεις, γνωστές ως πεπτίδια, δεν μπορούσαν να διασχίσουν τον εγκέφαλο.
«Αυτό που πραγματικά θέλουμε, και το οποίο δεν είχαμε βρει μέχρι τώρα, είναι μια ένωση που μπορεί να διασχίσει τον εγκεφαλικό φραγμό και να διεγείρει τους δικούς μας παράγοντες ανάπτυξης των νεύρων», λέει.
«Και οι ενώσεις από επιλεγμένα φαρμακευτικά μανιτάρια έχουν την δύναμη να διεγείρουν αυτήν την δραστηριότητα στον εγκέφαλο».
Τα ευρήματα της μελέτης δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Νευροχημεία
Εντοπίζοντας τις δραστικές ενώσεις, οι επιστήμονες θα μπορούσαν να προσαρμόσουν ένα φάρμακο για την προαγωγή της νευρικής ανάπτυξης και την αντιμετώπιση της άνοιας, μειώνοντας την απαιτούμενη δόση και καθιστώντας το πιο αποτελεσματικό.
«Είναι τώρα ένας αγώνας δρόμου για να βρούμε τις ενώσεις από τα φαρμακευτικά μανιτάρια που θα είναι χρήσιμα» ώστε να σχεδιάσουμε φάρμακα με τις ίδιες ιδιότητες, λέει ο Δρ Meunier.
«Έχουν καλό προφίλ», λέει και συμπληρώνει «Και τώρα εναπόκειται στην χημεία ώστε να προσπαθήσουμε να κάνουμε τις ενώσεις τους καλύτερες και ενδεχομένως να δημιουργήσουμε ένα φάρμακο».
Και θέτω το ερώτημα :
τί γίνεται στο ενδιάμεσο χρονικό διάστημα ;
τί κάνουν οι άνθρωποι που ήδη αντιμετωπίζουν (αρχόμενη) άνοια ;
γιατί να περιμένουμε πότε θα ανακαλυφθεί το φάρμακο όταν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε απευθείας τα φαρμακευτικά μανιτάρια ;
Τα οφέλη στην λειτουργία του εγκεφάλου από τα φαρμακευτικά μανιτάρια δεν υποστηρίζονται μόνο από τις ενδεικτικές προαναφερόμενες προκαταρκτικές μελέτες αλλά και από τουλάχιστον 7 κλινικές δοκιμές (ανθρώπινες μελέτες).
Οι μελέτες έχουν δείξει βελτίωση της γνωστικής λειτουργίας τόσο σε μεσήλικες όσο και ενήλικες ώριμης ηλικίας (62) και επομένως συνιστώνται ιδιαίτερα στην ολοκληρωμένη αντιμετώπιση νευροεκφυλιστικών ασθενειών (63).
Τώρα, ας δούμε ορισμένες εξ αυτών.
Δ. ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ ΜΑΝΙΤΑΡΙΑ ΚΑΙ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ - ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ
- η 1η μελέτη δημοσιεύθηκε το 2009 στο επιστημονικό περιοδικό Έρευνα στην Φυτοθεραπεία.
Ήταν διπλά-τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο δοκιμή και συμμετείχαν άνδρες και γυναίκες 50 έως 80 ετών που είχαν διαγνωστεί με ήπια γνωστική εξασθένηση. Σκοπός της μελέτης ήταν να εξεταστεί η αποτελεσματικότητα της από του στόματος χορήγησης φαρμακευτικών μανιταριών για την βελτίωση της γνωστικής εξασθένησης, χρησιμοποιώντας μια κλίμακα γνωστικών λειτουργιών που βασίζεται στην Αναθεωρημένη Κλίμακα Άνοιας Hasegawa (Revised Hasegawa Dementia Scale - HDS-R).
Μετά από 2 εβδομάδες προκαταρκτικής εξέτασης, 30 άτομα τυχαιοποιήθηκαν σε δύο ομάδες των 15 ατόμων η κάθε μία:
α. στην μία ομάδα χορηγήθηκαν φαρμακευτικά μανιτάρια, και
β. στην άλλη ομάδα χορηγήθηκε εικονικό φάρμακο.
Η διάρκεια της μελέτης ήταν μικρή, δεδομένου ότι ολοκληρώθηκε μετά από μόλις 4 μήνες. Μετά τον τερματισμό της μελέτης, τα άτομα παρακολουθήθηκαν για ακόμα 4 εβδομάδες.
ΕΥΡΗΜΑΤΑ:
Τα ευρήματα της μελέτης έδειξαν ότι - σε σύγκριση με την ομάδα του εικονικού φαρμάκου - η ομάδα που έλαβε τα φαρμακευτικά μανιτάρια έδειξε σημαντικά αυξημένες βαθμολογίες στην κλίμακα της γνωστικής λειτουργίας.
Μάλιστα, τα οφέλη άρχισαν να παρουσιάζονται ήδη από τον 2ο μήνα και όσο πέρναγαν οι εβδομάδες και τα φαρμακευτικά μανιτάρια συνέχιζαν να δρουν ευεργετικά στον οργανισμό, τόσο αυτά τα οφέλη αυξάνονταν ακόμα περισσότερο. Ωστόσο, 4 εβδομάδες μετά τον τερματισμό της μελέτης, υπήρξε επιδείνωση και τα συμπτώματα άρχισαν σταδιακά να επιστρέφουν, το οποίο υποδηλώνει ότι - για να διατηρηθούν τα οφέλη από τα φαρμακευτικά μανιτάρια - χρειάζεται να λαμβάνεται μία δοσολογία συντήρησης.
Οι εργαστηριακές εξετάσεις έδειξαν ότι δεν υπήρξαν παρενέργειες από την λήψη των φαρμακευτικών μανιταριών, το οποίο υποδηλώνει και την ασφάλεια τους.
Η δημοσίευση κλείνει αναφέροντας ότι:
"τα ευρήματα που ελήφθησαν σε αυτήν τη μελέτη υποδηλώνουν ότι τα φαρμακευτικά μανιτάρια είναι αποτελεσματικά στην βελτίωση της ήπιας γνωστικής έκπτωσης" (27).
- η 2η μελέτη δημοσιεύθηκε 10 χρόνια μετά, το 2019, στο επιστημονικό περιοδικό Βιοϊατρική έρευνα.
Σε αυτήν την τυχαιοποιημένη, διπλά-τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο μελέτη αξιολογήθηκε η βελτίωση των γνωστικών λειτουργιών με την λήψη συμπληρωμάτων που περιέχουν φαρμακευτικά μανιτάρια.
Είναι αξιοσημείωτο ότι η διάρκεια αυτής της μελέτης ήταν μικρότερη κατά 1 μήνα σε σύγκριση από την προηγούμενη, δεδομένου ότι είχε συνολική διάρκεια μόνο 3 μήνες.
ΕΥΡΗΜΑΤΑ:
Τα ευρήματα της μελέτης έδειξαν ότι η από του στόματος πρόσληψη φαρμακευτικών μανιταριών βελτίωσε σημαντικά τις γνωστικές λειτουργίες και απέτρεψε την επιδείνωση τους, όπως διαπιστώθηκε με την εξέταση Mini Mental State Examination [MMSE].
Η επιστημονική ομάδα αναφέρει ότι οι διάφορες ενώσεις στα φαρμακευτικά μανιτάρια έχουν πολλαπλές επιδράσεις στα νευρωνικά δίκτυα του εγκεφάλου και βελτιώνουν τις γνωστικές λειτουργίες, ενώ κλείνει την δημοσίευση της με μία εντυπωσιακή δήλωση:
"η από του στόματος πρόσληψη φαρμακευτικών μανιταριών είναι μέχρι στιγμής ασφαλής και βολική μέθοδος για την πρόληψη της άνοιας" (28, 55).
- η 3η μελέτη δημοσιεύθηκε τον ακριβώς επόμενο χρόνο, το 2020, στο επιστημονικό περιοδικό Σύνορα στην Γήρανση της Νευροεπιστήμης (41).
Στόχος της ήταν η διερεύνηση της αποτελεσματικότητας και της ασφάλειας των φαρμακευτικών μανιταριών στην αντιμετώπιση ασθενών με ήπια νόσο Αλτσχάιμερ.
Η μελέτη ήταν τυχαιοποιημένη, διπλά-τυφλή, ελεγχόμενη με εικονικό φάρμακο, και ήταν η μεγαλύτερη μελέτη του είδους με χρονική διάρκεια σχεδόν 1 χρόνο. Οι ασθενείς χωρίστηκαν τυχαία σε 2 ομάδες:
- η 1η ομάδα έλαβε κάψουλες φαρμακευτικών μανιταριών
- η 2η ομάδα έλαβε πανομοιότυπες κάψουλες εικονικού φαρμάκου.
Οι γνωστικές αξιολογήσεις, οι οφθαλμικές εξετάσεις, η συλλογή βιοδεικτών και η νευροαπεικόνιση παρακολουθήθηκαν σε ολόκληρη την περίοδο της μελέτης.
ΕΥΡΗΜΑΤΑ:
Τα ευρήματα έδειξαν ότι στην ομάδα εικονικού φαρμάκου σημειώθηκε σημαντική μείωση στην βαθμολογία του ελέγχου των γνωστικών ικανοτήτων [Cognitive Abilities Screening Instrument].
Αυτή η κλίμακα παρέχει ποσοτική αξιολόγηση σχετικά με την προσοχή, την συγκέντρωση, τον προσανατολισμό, την βραχυπρόθεσμη μνήμη, την μακροπρόθεσμη μνήμη, τις γλωσσικές ικανότητες, ευχέρεια λόγου σε συγκεκριμένο τομέα, κριτική σκέψη κ.ά. (42)
Στον αντίποδα, η ομάδα που έλαβε τα φαρμακευτικά μανιτάρια είχε σημαντική βελτίωση στην βαθμολογία βραχείας αξιολόγησης των νοητικών λειτουργιών [Mini-Mental State Examination].
Είναι ένα διαγνωστικό εργαλείο για τον έλεγχο της γνωστικής εξασθένησης ενός ατόμου και προσφέρει μία εκτίμηση της σοβαρότητας από ιατρούς και επαγγελματίες υγείας (43).
Επίσης, μεταξύ των δύο ομάδων διαπιστώθηκε σημαντική διαφορά στην βαθμολογία για τις "Οργανικές Δραστηριότητες της Καθημερινής Ζωής" [Instrumental Activities of Daily Living].
Οι Οργανικές Δραστηριότητες της Καθημερινής Ζωής είναι εκείνες οι δραστηριότητες που επιτρέπουν σε ένα άτομο να ζει ανεξάρτητα σε μια κοινότητα. Αν και δεν είναι απαραίτητες για την λειτουργική ζωή, η ικανότητα εκτέλεσης των Οργανικών Δραστηριοτήτων της Καθημερινής Ζωής βελτιώνει σημαντικά την ποιότητα ζωής. Οι κύριοι τομείς περιλαμβάνουν το μαγείρεμα, το καθάρισμα, την μετακίνηση, το πλύσιμο ρούχων και την διαχείριση των οικονομικών.
Οι Οργανικές Δραστηριότητες της Καθημερινής Ζωής συνήθως συγχέονται με τις Βασικές Δραστηριότητες της Καθημερινής Ζωής, των οποίων οι κύριοι τομείς είναι η σίτιση, το ντύσιμο, το μπάνιο και το περπάτημα (44).
Επιπλέον, σε σύγκριση με την ομάδα εικονικού φαρμάκου, στην ομάδα των φαρμακευτικών μανιταριών βελτιώθηκε και η όραση της, δεδομένου ότι πέτυχε σημαντικά καλύτερη "ευαισθησία αντίθεσης" [contrast sensitivity].
Η "Ευαισθησία Αντίθεσης" είναι μια κρίσιμη πτυχή της οπτικής λειτουργίας μας διότι είναι απαραίτητη για καθημερινές εργασίες όπως η ανάγνωση, η οδήγηση, αναγνώριση προσώπων και αντικειμένων, καθώς και το να μην παραπατάμε σε κράσπεδα και σκαλοπάτια (45).
Συνεχίζοντας, κατά την περίοδο της μελέτης, υπήρξαν σημαντικές αλλαγές και σε ορισμένους βιοδείκτες που αξιολογήθηκαν μέσω αιμοληψία :
- Λευκωματίνη,
Η λευκωματίνη βοηθάει στην μεταφορά σημαντικών ουσιών σε ολόκληρο το σώμα μας, όπως ορμόνες, βιταμίνες και ένζυμα.
Χαμηλά επίπεδα λευκωματίνης μπορεί να είναι σημάδι ηπατικής ή νεφρικής νόσου ή άλλης ιατρικής κατάστασης (46).
Μόνο στην ομάδα εικονικού φαρμάκου μειώθηκαν σημαντικά τα επίπεδα λευκωματίνης. Στον αντίποδα, δεν υπήρξαν σημαντικές αλλαγές στην λευκωματίνη στην ομάδα με τα φαρμακευτικά μανιτάρια
- Αιμοσφαιρίνη,
Μελέτες έχουν δείξει ότι τα επίπεδα αιμοσφαιρίνης σχετίζονται με αύξηση του μακροπρόθεσμου κινδύνου άνοιας, συμπεριλαμβανομένης της νόσου Αλτσχάιμερ (47, 48).
Μόνο στην ομάδα του εικονικού φαρμάκου παρατηρήθηκαν σημαντικά αρνητικές επιδράσεις στην αιμοσφαιρίνη. Ωστόσο, δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές αλλαγές στην αιμοσφαιρίνη σε σύγκριση με την έναρξη της μελέτης στην ομάδα με τα φαρμακευτικά μανιτάρια
- Ομοκυστεΐνη,
Η αυξημένη ολική ομοκυστεΐνη είναι ένας τροποποιήσιμος παράγοντας κινδύνου για την ανάπτυξη γνωστικής έκπτωσης, άνοιας και νόσου Αλτσχάιμερ σε ηλικιωμένα άτομα (49)
Από το 2002 γνωρίζουμε ότι τα αυξημένα επίπεδο ομοκυστεΐνης είναι ένας ισχυρός, ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου για την ανάπτυξη άνοιας και νόσου Αλτσχάιμερ (50)
Σημαντικές βελτιώσεις στην ομοκυστεΐνη παρατηρήθηκαν στην ομάδα με τα φαρμακευτικά μανιτάρια, ενώ στην ομάδα με το εικονικό φάρμακο δεν υπήρξε καμμία βελτίωση.
- Εγκεφαλικός νευροτροφικός παράγοντας [Brain Derived Neurotrophic Factor - BDNF]
Τα μειωμένα επίπεδα BDNF σχετίζονται ειδικά με γρήγορη γνωστική έκπτωση σε ασθενείς με Αλτσχάιμερ (51)
Παρόλο που δεν υπήρχαν σημαντικές αλλαγές και στις 2 ομάδες, στην ομάδα με το εικονικό φάρμακο υπήρξε μία τάση για επιδείνωση, ενώ στην ομάδα με τα φαρμακευτικά μανιτάρια υπήρξε μία τάση για βελτίωση.
Εδώ να σημειώσω ότι σε αυτήν την μελέτη χορηγήθηκε μικρή δοσολογία φαρμακευτικών μανιταριών. Είναι ανοιχτό το ενδεχόμενο τα οφέλη στην απολιποπρωτεΐνη Ε4 να ήταν ακόμα μεγαλύτερη εάν είχε χορηγηθεί η δοσολογία που χρησιμοποιήθηκε στις 2 προηγούμενες μελέτες.
Επιπρόσθετα, χρησιμοποιώντας απεικόνιση τανυστή διάχυσης, διαπιστώθηκε :
- σημαντική επιδείνωση στην ομάδα εικονικού φαρμάκου, ενώ
- δεν βρέθηκε σημαντική διαφορά στην ομάδα με τα φαρμακευτικά μανιτάρια.
οι μέσες τιμές του συντελεστή φαινομενικής διάχυσης (ADC) από την τοξοειδή περιοχή του τοξοειδούς περιτονίου στο κυρίαρχο ημισφαίριο αυξήθηκαν σημαντικά στην ομάδα εικονικού φαρμάκου, ενώ δεν βρέθηκε σημαντική διαφορά στην ομάδα EAHE σε σύγκριση με τις βασικές τους γραμμές.
Επιπρόσθετα, από την ερευνητική ομάδα χρησιμοποιήθηκε και Απεικόνιση του Τανυστή Διαχύσεως (Diffusion Tensor Imaging - DTI), η οποία είναι νευροαπεικονιστική τεχνική του μαγνητικού συντονισμού, που επιτρέπουν τις αξιολογήσεις στον εγκέφαλο (52).
Τα ευρήματα έδειξαν ότι η τοξοειδής δεσμίδα [arcuate fasciculus] στο κυρίαρχο ημισφαίριο:
- επιδεινώθηκε σημαντικά στην ομάδα εικονικού φαρμάκου, ενώ
- διατηρήθηκε σταθερή χωρίς σημαντική αλλαγή στην ομάδα με τα φαρμακευτικά μανιτάρια.
Τα τρέχοντα στοιχεία υποδηλώνουν σθεναρά ότι η τοξοειδής δεσμίδα είναι κρίσιμης σημασίας για την γλώσσα, από την αυθόρμητη ομιλία και την ανάκτηση λέξεων έως τις ικανότητες επανάληψης και κατανόησης (53).
Επιπλέον, με την Απεικόνιση του Τανυστή Διαχύσεως διαπιστώθηκε ότι σε μία άλλη περιοχή του εγκεφάλου, το παραϊπποκάμπειο προσαγώγιο [parahippocampal cingulum] στο κυρίαρχο ημισφαίριο :
- υπήρξε σημαντική βελτίωση στην ομάδα με τα φαρμακευτικά μανιτάρια, ενώ
- παρέμεινε αμετάβλητη χωρίς σημαντική αλλαγή στην ομάδα εικονικού φαρμάκου.
Αυτή η περιοχή του εγκεφάλου προσφέρει ακρίβεια 93% για την διάκριση ανάμεσα σε ασθενείς με νόσο Αλτσχάιμερ και υγιών ανθρώπων (54).
Η ερευνητική ομάδα αναφέρει ότι τα ευρήματα τους υποδηλώνουν ότι:
- τα φαρμακευτικά μανιτάρια διεγείρουν την σύνθεση NGF και την πρόκληση νευρογένεσης,
- υπήρξε μεγαλύτερη αποδιοργάνωση στην δομή των νεύρων στην ομάδα του εικονικού φαρμάκου, ενώ σημειώθηκε μια πιο καλά οργανωμένη δομή των νεύρων στην ομάδα φαρμακευτικά μανιτάρια,
- τα φαρμακευτικά μανιτάρια θα μπορούσαν να βελτιώσουν με την δομική επιδείνωση σε ασθενείς με ήπια νόσο Αλτσχάιμερ.
Τέλος, εκτός από 4 άτομα που αποχώρησαν από την μελέτη λόγω κοιλιακής δυσφορίας, ναυτίας και δερματικού εξανθήματος, δεν αναφέρθηκαν άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ:
Η λήψη φαρμακευτικών μανιταριών επί 49 εβδομάδες έδειξε :
- βελτιωμένες βαθμολογίες σε 3 κλίμακες [Cognitive Abilities Screening Instrument, Mini Mental State Examination και Instrumental Activities of Daily Living,
- βελτιωμένη όραση διότι επιτεύχθηκε καλύτερη ευαισθησία αντίθεσης,
- βελτιώθηκαν συγκεκριμένοι αιματολογικοί δείκτες, και
- η απεικόνιση τανυστή διάχυσης έδειξε καλύτερη εικόνα
σε ασθενείς με ήπια νόσο Αλτσχάιμερ, σε σύγκριση με την ομάδα εικονικού φαρμάκου.
Αυτά τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι τα φαρμακευτικά μανιτάρια είναι ασφαλή, καλά ανεκτά και ίσως είναι σημαντικά για την επίτευξη νευρογνωστικών οφελών (41).
Τρεις ακόμα μελέτες έχουν δείξει ότι τα φαρμακευτικά μανιτάρια δρουν ευεργετικά σε ανθρώπους με γνωστική δυσλειτουργία, άνοια και Αλτσχάιμερ (82)
Όπως αναφέρει μία ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε το επιστημονικό περιοδικό Βιοϊατρική & Φαρμακοθεραπεία τα μανιτάρια είναι απαραίτητα για την πρόληψη πολλών δυσλειτουργιών των νευρώνων που οφείλονται στην γήρανση, όπως η νόσος Πάρκινσον και Αλτσχάιμερ (58).
Από την προσωπική εμπειρία μου, το βέλτιστο δεν είναι να δώσουμε προτεραιότητα μόνο σε μεμονωμένα φαρμακευτικά μανιτάρια αλλά στον συνδυασμό 2 ή ακόμα και 3 φαρμακευτικών μανιταριών διότι ο συνδυασμός προσφέρει καλύτερα αποτελέσματα σε σύγκριση με την χρήση μεμονωμένων φαρμακευτικών μανιταριών δεδομένου ότι η συνεργιστική δράση τους ενισχύει την αποτελεσματικότητα τους, αν και η επιλογή χρειάζεται να εξατομικεύεται δεδομένου ότι κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός.
Κλείνοντας, μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που συνδυάζει τα φαρμακευτικά μανιτάρια με ορισμένες στοχευμένες διατροφικές βελτιώσεις φαίνεται απαραίτητη για να επιτύχουμε τα μέγιστα αποτελέσματα στην συμπληρωματική αντιμετώπιση της άνοιας.
Ε. ΜΙΚΡΟΒΙΩΜΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ
Η μικροχλωρίδα του εντέρου επηρεάζει την υγεία του εγκεφάλου;
Ναι, η μικροχλωρίδα του εντέρου επιδρά στον εγκέφαλο μας (65) και την Υγεία του παράγοντας μια ποικιλία μεταβολιτών (66). Το να βρίσκεται η μικροχλωρίδα μας σε κακή κατάσταση (εντερική δυσβίωση) αποτελεί παράγοντα που συμβάλλει στην ανάπτυξη και εξέλιξη της άνοιας, συμπεριλαμβανομένης της νόσου Αλτσχάιμερ.
Η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι μια ανισορροπία στα βακτήρια του εντέρου είναι σε θέση να προκαλέσει χρόνια, χαμηλού βαθμού συστημική φλεγμονή και να επηρεάσει την λειτουργία του εγκεφάλου.
Πολυάριθμες σχετικές έρευνες έχουν καταδείξει μια συσχέτιση μεταξύ της εντερικής μικροχλωρίδας και της εμφάνισης άνοιας και το 2024 μία μελέτη επιβεβαίωσε την αιτιώδη σχέση μεταξύ της εντερικής μικροχλωρίδας και της άνοιας, των υποτύπων της και της νόσου αλτσχάιμερ (67, 68). Μάλιστα, ένα χρόνο νωρίτερα, ανάρτηση από το King’s College London ανέφερε τα ευρήματα μελέτης, σύμφωνα με τα οποία, για πρώτη φορά, επιστήμονες διαπίστωσαν ότι τα συμπτώματα της νόσου Αλτσχάιμερ μπορούν να μεταφερθούν σε έναν υγιή άνθρωπο μέσω του εντερικού μικροβιώματος, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο του στη νόσο (69).
Η έρευνα δείχνει ότι τα επιβλαβή βακτήρια του εντέρου είναι σε θέση να πυροδοτήσουν πρώιμη έναρξη άνοιας καθώς και να επιταχύνουν την άνοια σε ασθενείς που ήδη παλεύουν με τη νευροεκφυλιστική νόσο, όπως αναφέρεται σε ανάρτηση από το Βασιλικό Κολλέγιο Γενικών Ιατρών της Αυστραλίας (70), ενώ ο επίσημος ιστότοπος της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών για τη νόσο Αλτσχάιμερ αναφέρει ότι ευρήματα μελέτης από το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας, η οποία διαπιστώνει ότι οι αλλαγές στο μικροβίωμα του εντέρου προηγούνται της γνωστικής παρακμής της νόσου Αλτσχάιμερ (71). Σε παρόμοιο μήκος κύματος και το Ίδρυμα Έρευνας για την Άνοια Αυστραλίας αναφέρει ότι υπάρχει "Μείωση του κινδύνου άνοιας διατηρώντας υγιές το μικροβίωμα του εντέρου μας" (72).
Τα φαρμακευτικά μανιτάρια ωφελούν σημαντικά την μικροχλωρίδα του εντέρου, οδηγώντας σε αναδιάρθρωση των μικροβιακών κοινοτήτων, λειτουργώντας ως ισχυρά πρεβιοτικά, θρέφοντας τα ευεργετικά βακτήρια. Πλούσια σε βιοενεργές ενώσεις, αυξάνουν την παραγωγή ευεργετικών λιπαρών οξέων βραχείας αλυσίδας, μειώνουν τους παθογόνους μικροοργανισμούς, βελτιώνουν την λειτουργία του εντερικού φραγμού και δρουν ως μεταβιοτικά. Μάλιστα, τα οφέλη λαμβάνουν χώρα ακόμα και σε μόλις 7 μέρες (73-81).
ΣΤ. "Ο ΦΟΒΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΑ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΣ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ" - ΕΡΕΥΝΕΣ
Οι ειδικοί λένε ότι έρχεται ένα «τσουνάμι άνοιας» (29).
Αυτό το «τσουνάμι στον εγκέφαλο» αυξάνει δραματικά τον αριθμό των ανθρώπων με νόσο Αλτσχάιμερ και άλλα είδη άνοιας, και αναμένεται να τριπλασιαστεί έως το 2050 (30).
Πολλοί άνθρωποι ώριμης ηλικίας φοβούνται την άνοια (31) με μια μελέτη να διαπιστώνει ότι το 60% των ερωτηθέντων ασθενών ανέφεραν φόβο να αναπτύξουν νόσο Αλτσχάιμερ (32). Ωστόσο, αυτός ο φόβος είναι μεγαλύτερος από όσο πιστεύαμε δεδομένου ότι έρευνες και μελέτες ανά τον κόσμο δείχνουν ότι οι άνθρωποι ώριμης ηλικίας φοβούνται την άνοια περισσότερο και από τον καρκίνο.
Ενδεικτικά αναφέρω τα ευρήματα από ορισμένες έρευνες.
- Μια έρευνα ρώτησε άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω: διαπιστώθηκε ότι το 35% των ερωτηθέντων φοβόταν περισσότερο την εμφάνιση νόσου Αλτσχάιμερ, παρά τον καρκίνο (25%), το εγκεφαλικό (15%), τον διαβήτη (3%) και την αρθρίτιδα (2%) (33).
- Έρευνα σε νοσοκομείο διαπίστωσε ότι οι 2 ασθένειες που φοβούνται περισσότερο οι ασθενείς είναι ο καρκίνος και η άνοια. Ωστόσο, για τους ανθρώπους ηλικίας 65 ετών και άνω, η άνοια ήταν ο νούμερο 1 φόβος (34).
- Μία ακόμα έρευνα δείχνει ότι περισσότεροι άνθρωποι νιώθουν τον πιο έντονο φόβο για τη νόσο Αλτσχάιμερ (39%), και όχι για τον καρκίνο (30%) (35).
- Σύμφωνα με άλλη δημοσκόπηση, τα 2/3 των ατόμων ηλικίας άνω των 50 φοβούνται ότι θα αναπτύξουν άνοια, ενώ μόνο 1 στα 10 άτομα είπε ότι φοβόταν μήπως προσβληθεί από καρκίνο. Συνολικά, το 9% απάντησε καρκίνο, ενώ το 68% απάντησε άνοια (36).
- Παρόμοια ευρήματα και από μία ακόμα έρευνα, η οποία έδειξε ότι η άνοια είναι η πιο τρομακτική κατάσταση υγείας. Μάλιστα, σχεδόν τα 2/3 των ερωτηθέντων (62%) θεώρησαν ότι η διάγνωση με άνοια θα σήμαινε ότι ήρθε το τέλος της ζωής τους (37).
Διάφοροι παράγοντες μπορούν πιθανώς να εξηγήσουν γιατί η νόσος Αλτσχάιμερ συνδέεται με τον περισσότερο φόβο. Ένας από τους σημαντικότερους είναι ότι η νόσος Αλτσχάιμερ είναι σε θέση να έχει σοβαρό συναισθηματικό αντίκτυπο, δεδομένου ότι ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα της είναι η προοδευτική μείωση των πνευματικών ικανοτήτων, η οποία συμπεριλαμβάνει ορισμένες τρομακτικές πτυχές όπως :
- «Θα ξεχάσω τους αγαπημένους μου ανθρώπους»,
- «Θα γίνω βάρος για την οικογένεια μου», και
- «Δεν θα μπορώ να φροντίσω τον εαυτό μου» (35).
Να σημειωθεί ότι οι άνθρωποι που φροντίζουν ασθενείς με άνοια διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο:
- άγχους,
- κατάθλιψης, και
- άλλων επιπλοκών υγείας (38).
Αυτό, ίσως να οφείλεται, τουλάχιστον εν μέρει, στο ότι σε στερούν από την προσωπική και επαγγελματική ζωή τους έναν σημαντικό αριθμό ωρών ώστε να παρέχουν φροντίδα στα αγαπημένα τους πρόσωπα, η οποία κάθε χρόνο ανέρχεται σε 1,1 δισεκατομμύρια ώρες (38).
Τελικά, οι άνθρωποι με άνοια προχωρημένου σταδίου θα χρειαστούν φροντίδα και υποστήριξη πλήρους απασχόλησης για την καθημερινότητα και την προσωπική φροντίδα τους, όπως είναι το φαγητό, το πλύσιμο και το ντύσιμο (39).
Τα προαναφερόμενα ευρήματα κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου και δείχνουν πόσο επιτακτικό είναι το να αναλάβουμε δράση τώρα, είτε πρόκειται για εμάς είτε για τους αγαπημένους μας ανθρώπους.
Τα φαρμακευτικά μανιτάρια, όπως είδαμε στην προηγούμενη παράγραφο, είναι σε θέση να προσφέρουν σημαντικά οφέλη, τόσο στην πρόληψη όσο και στην συμπληρωματική αντιμετώπιση.
Ζ. ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Τα ενδεικτικά δεδομένα που παρουσιάστηκαν στο παρόν άρθρο οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η χρήση των φαρμακευτικών μανιταριών ως συμπληρωματική αντιμετώπιση για την άνοια υποστηρίζεται από την σύγχρονη επιστημονική έρευνα.
Τα φαρμακευτικά μανιτάρια και η μυκοθεραπεία είναι σε θέση να ρυθμίζουν σημαντικά την γνωστική λειτουργία, προσφέροντας οφέλη στην πρόληψη αλλά και στην συμπληρωματική αντιμετώπιση ζητημάτων Υγείας που χαρακτηρίζονται από γνωστική δυσλειτουργία.
Ίσως να μην είναι τυχαίο ότι το Ίδρυμα Ανακάλυψης Φαρμάκων για τη Νόσο Αλτσχάιμερ κάνει εκτενή αναφορά στα φαρμακευτικά μανιτάρια, (64).
Τα φαρμακευτικά μανιτάρια, είτε καθεαυτά είτε οι ενώσεις που απομονώθηκαν από αυτά, με τις νευροπροστατευτικές ιδιότητες που διαθέτουν είναι σε θέση να ενισχύσουν την γνωστική λειτουργία αλλά και να επιβραδύνουν την εξέλιξη και επιδείνωση των νευροεκφυλιστικών ασθενειών.
Τα φαρμακευτικά μανιτάρια είναι σχετικά οικονομικά, και, όπως έδειξαν και οι ανθρώπινες μελέτες, είναι καλά ανεκτά χωρίς δυσμενείς επιπτώσεις και παρενέργειες. Επιπλέον, έχουν μακρά ιστορία χρήσης, ενισχύοντας ακόμα περισσότερο το προφίλ ασφάλειας τους για την μακροχρόνια κατανάλωση.
Επίσης, οι εν λόγω μελέτες ήταν τυχαιοποιημένες, διπλά-τυφλές, ελεγχόμενες με εικονικό φάρμακο, το οποίο προσδίδει υπεραξία σε σύγκριση με άλλες τροφές των οποίων οι μελέτες δεν ήταν τυφλές ή δεν υπήρχε ομάδα ελέγχου, πόσο μάλλον εικονικού φαρμάκου.
Σε κάθε περίπτωση, πριν ξεκινήσετε τα φαρμακευτικά μανιτάρια, λάβετε την σύμφωνη γνώμη του/της Ιατρού σας.
Όσον αφορά το πρακτικό σκέλος, η ποιότητα αποτελεί βασικό ζήτημα για την επίτευξη ουσιαστικών αποτελεσμάτων με κλινική αξία.
Για παράδειγμα, φαρμακευτικά μανιτάρια χαμηλής ποιότητας έχουν μειωμένη αποτελεσματικότητα (ή ακόμη και καθόλου), το οποίο σημαίνει ότι η αγορά τους να μην προσφέρει τα αναμενόμενα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις να αποτελεί ακόμα και σπατάλη χρημάτων.
Επομένως, φροντίζουμε να προμηθευόμαστε ποιοτικά φαρμακευτικά μανιτάρια ώστε να διασφαλίσουμε τόσο την ασφάλεια όσο και την αποτελεσματικότητα τους, ιδίως όταν τα προμηθευόμαστε για την συμπληρωματική αντιμετώπιση νευρογνωστικών διαταραχών.
Χρειάζεται να σημειωθεί ότι η ταχύτητα της αποτελεσματικότητας από την χρήση τους διαφέρει ανάλογα και με το στάδιο που βρίσκεται η νόσος.
Για παράδειγμα, όταν η νόσος βρίσκεται σε προχωρημένο και σοβαρό στάδιο θα χρειαστεί περισσότερος χρόνος για να δράσουν ουσιωδώς, σε σύγκριση με νόσο που βρίσκεται σε αρχικό και ήπιο στάδιο, αν και τα αποτελέσματα φαίνονται κατά κανόνα ακόμα και από τις πρώτες εβδομάδες λήψης. Μάλιστα, μία μελέτη διαπίστωσε σημαντική βελτίωση σε μνήμη, σύνθετη προσοχή και χρόνο αντίδρασης ακόμα και εντός 2 ωρών ! (40)
Επιπρόσθετα, η δοσολογία και ο τρόπος χρήσης είναι απαραίτητο να εξατομικεύονται ώστε να προσαρμόζονται στις διαφορετικές ανάγκες του κάθε ανθρώπου και τυχόν συννοσηρότητες.
Επίσης, στην αρχή - ιδίως κατά τον 1ο μήνα χρήσης - είναι πολύτιμο να υπάρχει όσο το δυνατόν συχνότερη επικοινωνία, ακόμα και καθημερινή. Η τακτική επικοινωνία και η συνεχής αξιολόγηση για προσαρμογή και τροποποιήσεις είναι ένας από τους βασικότερους πυλώνες για να επιτύχουμε τα βέλτιστα αποτελέσματα.
Για αυτόν τον λόγο, εκτός από την βασική συνεδρία, υπάρχει και δυνατότητα για μηνιαία υποστήριξη.
Κλείνοντας, δεν θα πρέπει να επικεντρωθούμε μόνο στην χρήση των φαρμακευτικών μανιταριών αλλά και στην επίλυση των συνηθισμένων διατροφικών λαθών που διαπιστωμένα εντοπίζονται σε έναν ιδιαίτερα μεγάλο αριθμό ανθρώπων με άνοια.
Μέσα, λοιπόν, από αυτήν την σύμπραξη - φαρμακευτικά μανιτάρια + μεμονωμένες διατροφικές βελτιώσεις - εφαρμόζουμε μία ισχυρή φυσική στρατηγική αντιμετώπισης της άνοιας.
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ - ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ - ΕΡΕΥΝΕΣ
Ανάρτηση χωρίς παραπομπές δεν είναι επιστήμη αλλά λογοτεχνία.
Δικαιούσαι να γνωρίζεις από που αντλώ τις πληροφορίες αφενός για να ελέγχεις την αξιοπιστία των πηγών και αφετέρου για να επιβεβαιώνεις την αληθότητα τους.
Όχι λόγια του αέρα και αβάσιμοι ισχυρισμοί χωρίς τεκμηρίωση.
Για να διασφαλιστεί η εγκυρότητα των άρθρων, το 100% των πηγών είναι επιστημονικά περιοδικά, νοσοκομεία, πανεπιστήμια, επαγγελματίες υγείας κ.ο.κ.
1. Survey Finds Brain Health is a Top Priority for Americans a woman smiling at the camera By Paula Croxson, Ph.D. Dana Foundation
https://dana.org/article/survey-finds-brain-health-is-a-top-priority-for-americans/
2. Avan A, Hachinski V, the Brain Health Learn, Act Group. Brain health: Key to health, productivity, and well-being. Alzheimer's Dement. 2022; 18: 1396–1407. https://doi.org/10.1002/alz.12478
https://alz-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/alz.12478
3. Alzheimer's Disease Facts and Figures, Alzheimer's Association
https://www.alz.org/alzheimers-dementia/facts-figures
4. World Health Organisation’s Global Health Estimates reveal dementia as a top three cause of death in Europe, Alzheimer Europe, 09/12/2020
https://www.alzheimer-europe.org/news/world-health-organisations-global-health-estimates-reveal-dementia-top-three-cause-death?language_content_entity=en
5. ReFaey K, Tripathi S, Grewal SS, Bhargav AG, Quinones DJ, Chaichana KL, Antwi SO, Cooper LT, Meyer FB, Dronca RS, Diasio RB, Quinones-Hinojosa A. Cancer Mortality Rates Increasing vs Cardiovascular Disease Mortality Decreasing in the World: Future Implications. Mayo Clin Proc Innov Qual Outcomes. 2021 Jun 8;5(3):645-653. doi: 10.1016/j.mayocpiqo.2021.05.005. PMID: 34195556; PMCID: PMC8240359.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8240359/
6. Lewis JE, Poles J, Shaw DP, et al. The effects of twenty-one nutrients and phytonutrients on cognitive function: A narrative review. Journal of Clinical and Translational Research. 2021 Aug;7(4):575-620. PMID: 34541370; PMCID: PMC8445631.
https://europepmc.org/article/MED/34541370
7. Yiannopoulou KG, Papageorgiou SG. Current and Future Treatments in Alzheimer Disease: An Update. J Cent Nerv Syst Dis. 2020 Feb 29;12:1179573520907397. doi: 10.1177/1179573520907397. PMID: 32165850; PMCID: PMC7050025.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7050025/
8. Neuroscience, Brain Health and Nutrients, Clinical Education
https://www.clinicaleducation.org/brain-health/neuroscience-brain-health-and-nutrients/
9. Stamets P, Zwickey H. Medicinal Mushrooms: Ancient Remedies Meet Modern Science. Integr Med (Encinitas). 2014 Feb;13(1):46-7. PMID: 26770081; PMCID: PMC4684114.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4684114/
10. Zhang S, Zhang S, Tomata Y, et al. Mushroom Consumption and Incident Dementia in Elderly Japanese: The Ohsaki Cohort 2006 Study. Journal of the American Geriatrics Society. 2017 Jul;65(7):1462-1469. DOI: 10.1111/jgs.14812. PMID: 28295137.
https://europepmc.org/article/MED/28295137
11. Yin Z, Chen J, Zhang J, et al. Dietary Patterns Associated with Cognitive Function among the Older People in Underdeveloped Regions: Finding from the NCDFaC Study. Nutrients. 2018 Apr;10(4):E464. DOI: 10.3390/nu10040464. PMID: 29642510; PMCID: PMC5946249.
https://europepmc.org/article/MED/29642510
12. Shang X, Hodge AM, Hill E, Zhu Z, He M. Associations of Dietary Pattern and Sleep Duration with Cognitive Decline in Community-Dwelling Older Adults: A Seven-Year Follow-Up Cohort Study. J Alzheimers Dis. 2021;82(4):1559-1571. doi: 10.3233/JAD-201329. PMID: 34180411.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34180411/
13. Medicinal Mushrooms (PDQ®)–Patient Version, July 11, 2024, National Cancer Institute at the National Institutes of Health
https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/cam/patient/mushrooms-pdq
14. Sabaratnam V, Kah-Hui W, Naidu M, Rosie David P. Neuronal health - can culinary and medicinal mushrooms help? J Tradit Complement Med. 2013 Jan;3(1):62-8. doi: 10.4103/2225-4110.106549. PMID: 24716157; PMCID: PMC3924982.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3924982/
15. Stephen McMahon, Beth Murinson, CHAPTER 25 - Therapeutic Potential of Neurotrophic Factors, Editor(s): Stephen Waxman, From Neuroscience To Neurology, Academic Press, 2005, Pages 419-431, ISBN 9780127389035, https://doi.org/10.1016/B978-012738903-5/50026-6.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B9780127389035500266
16. Ganesan, Anusiya & Udayakumar, Gowthama Prabu & Yamini, N & Sivarajasekar, N. & K, Rambabu & Govindan, Bharath & Banat, Fawzi. (2021). A review of the therapeutic and biological effects of edible and wild mushrooms. Bioengineered. 12. 10.1080/21655979.2021.2001183.
https://www.researchgate.net/publication/355953195_A_review_of_the_therapeutic_and_biological_effects_of_edible_and_wild_mushrooms
17. Mushrooms magnify memory by boosting nerve growth, 10 February 2023, The University of Queensland
https://www.uq.edu.au/news/article/2023/02/mushrooms-magnify-memory-boosting-nerve-growth-0
18. Eik LF, Naidu M, David P, Wong KH, Tan YS, Sabaratnam V. Lignosus rhinocerus (Cooke) Ryvarden: A Medicinal Mushroom That Stimulates Neurite Outgrowth in PC-12 Cells. Evid Based Complement Alternat Med. 2012;2012:320308. doi: 10.1155/2012/320308. Epub 2011 Dec 6. PMID: 22203867; PMCID: PMC3235797.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3235797/
19. Khodosevich, K., Monyer, H. Signaling involved in neurite outgrowth of postnatally born subventricular zone neurons in vitro. BMC Neurosci 11, 18 (2010). https://doi.org/10.1186/1471-2202-11-18
https://bmcneurosci.biomedcentral.com/articles/10.1186/1471-2202-11-18
20. Miller KE and Suter DM (2018) An Integrated Cytoskeletal Model of Neurite Outgrowth. Front. Cell. Neurosci. 12:447. doi: 10.3389/fncel.2018.00447
https://www.frontiersin.org/journals/cellular-neuroscience/articles/10.3389/fncel.2018.00447/full
21. Szućko-Kociuba I, Trzeciak-Ryczek A, Kupnicka P, Chlubek D. Neurotrophic and Neuroprotective Effects of Hericium erinaceus. Int J Mol Sci. 2023 Nov 3;24(21):15960. doi: 10.3390/ijms242115960. PMID: 37958943; PMCID: PMC10650066.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10650066/
22. Aloe L, Rocco ML, Balzamino BO, Micera A. Nerve Growth Factor: A Focus on Neuroscience and Therapy. Curr Neuropharmacol. 2015;13(3):294-303. doi: 10.2174/1570159x13666150403231920. PMID: 26411962; PMCID: PMC4812798.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4812798/
23. Capossela, L.; Gatto, A.; Ferretti, S.; Di Sarno, L.; Graglia, B.; Massese, M.; Soligo, M.; Chiaretti, A. Multifaceted Roles of Nerve Growth Factor: A Comprehensive Review with a Special Insight into Pediatric Perspectives. Biology 2024, 13, 546. https://doi.org/10.3390/biology13070546
https://www.mdpi.com/2079-7737/13/7/546
24. Zhang, Y., Chen, H., Li, R. et al. Amyloid β-based therapy for Alzheimer’s disease: challenges, successes and future. Sig Transduct Target Ther 8, 248 (2023). https://doi.org/10.1038/s41392-023-01484-7
https://www.nature.com/articles/s41392-023-01484-7
25. Murphy MP, LeVine H 3rd. Alzheimer's disease and the amyloid-beta peptide. J Alzheimers Dis. 2010;19(1):311-23. doi: 10.3233/JAD-2010-1221. PMID: 20061647; PMCID: PMC2813509.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2813509/
26. Ancient medicine could hold the key to dementia treatment, The University of Queensland
https://stories.uq.edu.au/research/2023/ancient-medicine-could-hold-key-to-dementia-treatment/index.html
27. Mori K, Inatomi S, Ouchi K, Azumi Y, Tuchida T. Improving effects of the mushroom Yamabushitake (Hericium erinaceus) on mild cognitive impairment: a double-blind placebo-controlled clinical trial. Phytotherapy Research : PTR. 2009 Mar;23(3):367-372. DOI: 10.1002/ptr.2634. PMID: 18844328.
https://europepmc.org/article/MED/18844328
28. Saitsu Y, Nishide A, Kikushima K, Shimizu K, Ohnuki K. Improvement of cognitive functions by oral intake of Hericium erinaceus. Biomedical Research (Tokyo, Japan). 2019 ;40(4):125-131. DOI: 10.2220/biomedres.40.125. PMID: 31413233.
https://europepmc.org/article/MED/31413233
29. Fear of dementia overtakes cancer for older Australians, as new study looks at lifestyle and diet options By medical reporter Sophie Scott and the Specialist Reporting Team's Brooke Wylie, Mon 25 Nov 2019, ABC News
https://www.abc.net.au/news/2019-11-26/dementia-lifestyle-exercise-diet-options-give-hint-at-prevention/11722796
30. Dementia tsunami: Alzheimer's and other dementias to triple by 2050 3 September 2015, University of Sydney
https://www.sydney.edu.au/news-opinion/news/2015/09/03/the-dementia-tsunami--alzheimer-s-disease-and-other-dementias-ex.html
31. Riley RJ, Burgener S, Buckwalter KC. Anxiety and stigma in dementia: a threat to aging in place. Nurs Clin North Am. 2014 Jun;49(2):213-31. doi: 10.1016/j.cnur.2014.02.008. PMID: 24846469; PMCID: PMC4032087.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4032087/
32. Fear of Alzheimer's disease in the French population: impact of age and proximity to the disease Cantegreil-Kallen, Inge et al. International Psychogeriatrics, Volume 24, Issue 1, 108 - 116
https://www.intpsychogeriatrics.org/article/S1041-6102(24)02120-3/fulltext
33. (2014), 2014 Alzheimer's disease facts and figures. Alzheimer's & Dementia, 10: e47-e92. https://doi.org/10.1016/j.jalz.2014.02.001
https://alz-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1016/j.jalz.2014.02.001
34. Watson R, Sanson-Fisher R, Bryant J, Mansfield E. Dementia is the second most feared condition among Australian health service consumers: results of a cross-sectional survey. BMC Public Health. 2023 May 12;23(1):876. doi: 10.1186/s12889-023-15772-y. PMID: 37173717; PMCID: PMC10176813.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10176813/
35. Fear of diseases among people over 50 years of age: A survey, Martin Bystad, Ole Grønli, Camilla Lilleeggen & Per M. Aslaksen Last updated: 16.11.19 Published: 11.12.16, Psykologisk.no
https://psykologisk.no/sp/2016/12/e19/
36. Dementia ‘more feared than cancer’ by older patients 04 August, 2014 By The Press Association, Nursing Times
https://www.nursingtimes.net/older-peoples-nursing/dementia-more-feared-than-cancer-by-older-patients-04-08-2014/
37. Over half of people fear dementia diagnosis, 62 per cent think it means 'life is over' Friday 13 May 2016, Alzheimer's Society
https://www.alzheimers.org.uk/news/2024-11-22/over-half-people-fear-dementia-diagnosis-62-cent-think-it-means-life-over
38. 22 August, 2024, RightCare dementia scenario, NHS England
https://www.england.nhs.uk/long-read/rightcare-dementia-scenario/
39. The later stage of dementia, Alzheimer's Society,
https://www.alzheimers.org.uk/about-dementia/symptoms-and-diagnosis/how-dementia-progresses/later-stages-dementia
40. La Monica MB, Raub B, Ziegenfuss EJ, Hartshorn S, Grdic J, Gustat A, Sandrock J, Ziegenfuss TN. Acute Effects of Naturally Occurring Guayusa Tea and Nordic Lion's Mane Extracts on Cognitive Performance. Nutrients. 2023 Dec 6;15(24):5018. doi: 10.3390/nu15245018. PMID: 38140277; PMCID: PMC10745489.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38140277/
41. Li IC, Chang HH, Lin CH, Chen WP, Lu TH, Lee LY, Chen YW, Chen YP, Chen CC, Lin DP. Prevention of Early Alzheimer's Disease by Erinacine A-Enriched Hericium erinaceus Mycelia Pilot Double-Blind Placebo-Controlled Study. Front Aging Neurosci. 2020 Jun 3;12:155. doi: 10.3389/fnagi.2020.00155. PMID: 32581767; PMCID: PMC7283924.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32581767/
42. Teng EL, Hasegawa K, Homma A, Imai Y, Larson E, Graves A, Sugimoto K, Yamaguchi T, Sasaki H, Chiu D, et al. The Cognitive Abilities Screening Instrument (CASI): a practical test for cross-cultural epidemiological studies of dementia. Int Psychogeriatr. 1994 Spring;6(1):45-58; discussion 62. doi: 10.1017/s1041610294001602. PMID: 8054493.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8054493/
43. Mini-Mental State Examination (MMSE), March 2024, Healthdirect Australia
https://www.healthdirect.gov.au/mini-mental-state-examination-mmse
44. Guo HJ, Sapra A. Instrumental Activity of Daily Living. [Updated 2022 Nov 14]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK553126/
45. 4 Signs You Have a Visual Contrast Sensitivity Problem, International Academy of Low Vision Specialists, | February 27, 2022,
https://ialvs.com/4-signs-you-have-a-visual-contrast-sensitivity-problem/
46. Albumin Blood Test, MedlinePlus
https://medlineplus.gov/lab-tests/albumin-blood-test/
47. Wolters FJ, Zonneveld HI, Licher S, Cremers LGM; Heart Brain Connection Collaborative Research Group; Ikram MK, Koudstaal PJ, Vernooij MW, Ikram MA. Hemoglobin and anemia in relation to dementia risk and accompanying changes on brain MRI. Neurology. 2019 Aug 27;93(9):e917-e926. doi: 10.1212/WNL.0000000000008003. Epub 2019 Jul 31. PMID: 31366722; PMCID: PMC6745727.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6745727/
48. Faux NG, Rembach A, Wiley J, Ellis KA, Ames D, Fowler CJ, Martins RN, Pertile KK, Rumble RL, Trounson B, Masters CL; AIBL Research Group; Bush AI. An anemia of Alzheimer's disease. Mol Psychiatry. 2014 Nov;19(11):1227-34. doi: 10.1038/mp.2013.178. Epub 2014 Jan 14. PMID: 24419041.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24419041/
49. Smith AD, Refsum H, Bottiglieri T, Fenech M, Hooshmand B, McCaddon A, Miller JW, Rosenberg IH, Obeid R. Homocysteine and Dementia: An International Consensus Statement. J Alzheimers Dis. 2018;62(2):561-570. doi: 10.3233/JAD-171042. PMID: 29480200; PMCID: PMC5836397.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5836397/
50. Seshadri S, Beiser A, Selhub J, Jacques PF, Rosenberg IH, D'Agostino RB, Wilson PW, Wolf PA. Plasma homocysteine as a risk factor for dementia and Alzheimer's disease. N Engl J Med. 2002 Feb 14;346(7):476-83. doi: 10.1056/NEJMoa011613. PMID: 11844848.
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa011613
51. Gao, L., Zhang, Y., Sterling, K. et al. Brain-derived neurotrophic factor in Alzheimer’s disease and its pharmaceutical potential. Transl Neurodegener 11, 4 (2022). https://doi.org/10.1186/s40035-022-00279-0
https://translationalneurodegeneration.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40035-022-00279-0
52. Απεικόνιση του Τανυστή της Διάχυσης (DTI) και Δεσμιδογραφία (Tractography), Α. Μπέκα, Δ. Βεργανελάκης, Π. Τούλας, ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑ Τόμος 43, (2):105-115, 2012
https://www.helrad.org/flippingbook/02-12/files/assets/downloads/page0019.pdf
53. Ivanova MV, Zhong A, Turken A, Baldo JV and Dronkers NF (2021) Functional Contributions of the Arcuate Fasciculus to Language Processing. Front. Hum. Neurosci. 15:672665. doi: 10.3389/fnhum.2021.672665
https://www.frontiersin.org/journals/human-neuroscience/articles/10.3389/fnhum.2021.672665/full
54. Dalboni da Rocha JL, Bramati I, Coutinho G, Tovar Moll F, Sitaram R. Fractional Anisotropy changes in Parahippocampal Cingulum due to Alzheimer's Disease. Sci Rep. 2020 Feb 14;10(1):2660. doi: 10.1038/s41598-020-59327-2. PMID: 32060334; PMCID: PMC7021702.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7021702/
55. Brandalise F, Roda E, Ratto D, Goppa L, Gargano ML, Cirlincione F, Priori EC, Venuti MT, Pastorelli E, Savino E, Rossi P. Hericium erinaceus in Neurodegenerative Diseases: From Bench to Bedside and Beyond, How Far from the Shoreline? J Fungi (Basel). 2023 May 10;9(5):551. doi: 10.3390/jof9050551. PMID: 37233262; PMCID: PMC10218917.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10218917/
56. Abdelmoaty, Mai M., Kadry, Rana, Mosley, R. Lee and Gendelman, Howard E.. "Neuroprotective mushrooms" NeuroImmune Pharmacology and Therapeutics, vol. 3, no. 2, 2024, pp. 129-137. https://doi.org/10.1515/nipt-2024-0004
https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/nipt-2024-0004/html
57. Venturella G, Ferraro V, Cirlincione F, Gargano ML. Medicinal Mushrooms: Bioactive Compounds, Use, and Clinical Trials. Int J Mol Sci. 2021 Jan 10;22(2):634. doi: 10.3390/ijms22020634. PMID: 33435246; PMCID: PMC7826851.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7826851
58. Sachchida Nand Rai, Divya Mishra, Payal Singh, Emanuel Vamanu, M.P. Singh, Therapeutic applications of mushrooms and their biomolecules along with a glimpse of in silico approach in neurodegenerative diseases, Biomedicine & Pharmacotherapy, Volume 137, 2021, 111377, ISSN 0753-3322, https://doi.org/10.1016/j.biopha.2021.111377.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0753332221001621
59. Li, N.; Li, H.; Liu, Z.; Feng, G.; Shi, C.; Wu, Y. Unveiling the Therapeutic Potentials of Mushroom Bioactive Compounds in Alzheimer’s Disease. Foods 2023, 12, 2972. https://doi.org/10.3390/foods12152972
https://www.mdpi.com/2304-8158/12/15/2972
60. Yanshree; Yu, W.S.; Fung, M.L.; Lee, C.W.; Lim, L.W.; Wong, K.H. The Monkey Head Mushroom and Memory Enhancement in Alzheimer’s Disease. Cells 2022, 11, 2284. https://doi.org/10.3390/cells11152284
https://www.mdpi.com/2073-4409/11/15/2284
61. Vikineswary Sabaratnam, Chia-Wei Phan, Chapter 10 - Neuroactive Components of Culinary and Medicinal Mushrooms With Potential to Mitigate Age-Related Neurodegenerative Diseases, Editor(s): Goutam Brahmachari, In Natural Product Drug Discovery, Discovery and Development of Neuroprotective Agents from Natural Products, Elsevier, 2018, Pages 401-413, ISBN 9780128095935, https://doi.org/10.1016/B978-0-12-809593-5.00010-0.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B9780128095935000100
62. Sara Cha, Lynne Bell, Barbara Shukitt-Hale, Claire M. Williams, A review of the effects of mushrooms on mood and neurocognitive health across the lifespan, Neuroscience & Biobehavioral Reviews, Volume 158, 2024, 105548, ISSN 0149-7634, https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2024.105548.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0149763424000162
63. Medicinal Mushrooms Help Fight Cognitive Decline & Protect Your Brain, By Sophie Barret – Hifas da Terra & Patrick Holford, Food for the Brain
https://foodforthebrain.org/medicinal-mushrooms-help-fight-cognitive-decline-protect-your-brain/
64. Lion’s Mane Mushroom, Last updated on July 14, 2025, Alzheimer's Drug Discovery Foundation
https://www.alzdiscovery.org/uploads/cognitive_vitality_media/Lions-Mane-Cognitive-Vitality-For-Researchers.pdf
65. Kim GH, Shim JO. Gut microbiota affects brain development and behavior. Clin Exp Pediatr. 2023 Jul;66(7):274-280. doi: 10.3345/cep.2021.01550. Epub 2022 Nov 8. PMID: 36397259; PMCID: PMC10331547.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10331547/
66. Loh, J.S., Mak, W.Q., Tan, L.K.S. et al. Microbiota–gut–brain axis and its therapeutic applications in neurodegenerative diseases. Sig Transduct Target Ther 9, 37 (2024). https://doi.org/10.1038/s41392-024-01743-1
https://www.nature.com/articles/s41392-024-01743-1
67. Fu J, Qin Y, Xiao L and Dai X (2024) Causal relationship between gut microflora and dementia: a Mendelian randomization study. Front. Microbiol. 14:1306048. doi: 10.3389/fmicb.2023.1306048
https://www.frontiersin.org/journals/microbiology/articles/10.3389/fmicb.2023.1306048/full
68. Seo, Do., Holtzman, D.M. Current understanding of the Alzheimer’s disease-associated microbiome and therapeutic strategies. Exp Mol Med 56, 86–94 (2024). https://doi.org/10.1038/s12276-023-01146-2
https://www.nature.com/articles/s12276-023-01146-2
69. Professor Sandrine Thuret Dr. rer. nat. FHEA Professor of Neuroscience, King’s College London, 18 October 2023 Scientists discover links between Alzheimer's disease and gut microbiota
https://www.kcl.ac.uk/news/links-between-alzheimers-and-gut-microbiota
70. Bid to prevent gut bacteria triggering Alzheimer’s, Michelle Wisbey 21 May 2024, The Royal Australian College of General Practitioners
https://www1.racgp.org.au/newsgp/clinical/bid-to-prevent-gut-bacteria-triggering-alzheimer-s
71. Changes in human microbiome precede Alzheimer’s cognitive declines From NIH Director’s Blog
https://www.alzheimers.gov/news/changes-human-microbiome-precede-alzheimers-cognitive-declines
72. Dementia Australia TM Research Foundation, Research Project By Dr Andrew Shoubridge, Reducing the risk of dementia by keeping gut microbiome healthy
https://www.dementia.org.au/sites/default/files/2024-04/ResearchSheet_DrAndrewShoubridge-2021.pdf
73. Jin, Y., He, J., Fan, D. et al. Application of edible fungi in gut microbiota regulation. npj Sci Food 10, 24 (2026). https://doi.org/10.1038/s41538-025-00671-w
https://www.nature.com/articles/s41538-025-00671-w
74. Zhao J, Hu Y, Qian C, Hussain M, Liu S, Zhang A, He R, Sun P. The Interaction between Mushroom Polysaccharides and Gut Microbiota and Their Effect on Human Health: A Review. Biology (Basel). 2023 Jan 12;12(1):122. doi: 10.3390/biology12010122. PMID: 36671814; PMCID: PMC9856211.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9856211/
75. Yu, C.; Dong, Q.; Chen, M.; Zhao, R.; Zha, L.; Zhao, Y.; Zhang, M.; Zhang, B.; Ma, A. The Effect of Mushroom Dietary Fiber on the Gut Microbiota and Related Health Benefits: A Review. J. Fungi 2023, 9, 1028. https://doi.org/10.3390/jof9101028
https://www.mdpi.com/2309-608X/9/10/1028
76. Zhao Q, Jiang Y, Zhao Q, Patrick Manzi H, Su L, Liu D, Huang X, Long D, Tang Z and Zhang Y (2023) The benefits of edible mushroom polysaccharides for health and their influence on gut microbiota: a review. Front. Nutr. 10:1213010. doi: 10.3389/fnut.2023.1213010
https://www.frontiersin.org/journals/nutrition/articles/10.3389/fnut.2023.1213010/full
77. Francis Ayimbila, Suttipun Keawsompong, Unveiling the prebiotic properties of mushrooms in improving gut health and related diseases, Food Bioscience, Volume 70, 2025, 107040, ISSN 2212-4292, https://doi.org/10.1016/j.fbio.2025.107040.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2212429225012167
78. Emerging Role of Mushrooms in Gut Microbiome Revolution September 2024 Authors: Aditya Bhatia
https://www.researchgate.net/publication/384609876_Emerging_Role_of_Mushrooms_in_Gut_Microbiome_Revolution
79. Miaoyu Li, Leilei Yu, Jianxin Zhao, Hao Zhang, Wei Chen, Qixiao Zhai, Fengwei Tian, Role of dietary edible mushrooms in the modulation of gut microbiota, Journal of Functional Foods, Volume 83, 2021, 104538, ISSN 1756-4646, https://doi.org/10.1016/j.jff.2021.104538.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1756464621001870
80. Jayachandran M, Xiao J, Xu B. A Critical Review on Health Promoting Benefits of Edible Mushrooms through Gut Microbiota. Int J Mol Sci. 2017 Sep 8;18(9):1934. doi: 10.3390/ijms18091934. PMID: 28885559; PMCID: PMC5618583.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5618583/
81. Xie XQ, Geng Y, Guan Q, Ren Y, Guo L, Lv Q, Lu ZM, Shi JS, Xu ZH. Influence of Short-Term Consumption of Hericium erinaceus on Serum Biochemical Markers and the Changes of the Gut Microbiota: A Pilot Study. Nutrients. 2021 Mar 21;13(3):1008. doi: 10.3390/nu13031008. PMID: 33800983; PMCID: PMC8004025.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33800983/
82. Compounds for dementia from Hericium erinaceum, Drugs of the Future 2008, 33(2): 149-155 © 2008 Prous Science, S.A.U. or its licensors. All rights reserved. CCC: 0377-8282/2008 DOI: 10.1358/dof.2008.033.02.1173290 Review Article, Hirokazu Kawagishi1,2,* , Cun Zhuang
https://www.creopharm.com.ua/articles_cebrofit/articles_cebrofit_3.pdf
Ανάρτηση χωρίς παραπομπές δεν είναι επιστήμη αλλά λογοτεχνία.
Δικαιούσαι να γνωρίζεις από που αντλώ τις πληροφορίες αφενός για να ελέγχεις την αξιοπιστία των πηγών και αφετέρου για να επιβεβαιώνεις την αληθότητα τους.
Όχι λόγια του αέρα και αβάσιμοι ισχυρισμοί χωρίς τεκμηρίωση.
Για να διασφαλιστεί η εγκυρότητα των άρθρων, το 100% των πηγών είναι επιστημονικά περιοδικά, νοσοκομεία, πανεπιστήμια, επαγγελματίες υγείας κ.ο.κ.
1. Survey Finds Brain Health is a Top Priority for Americans a woman smiling at the camera By Paula Croxson, Ph.D. Dana Foundation
https://dana.org/article/survey-finds-brain-health-is-a-top-priority-for-americans/
2. Avan A, Hachinski V, the Brain Health Learn, Act Group. Brain health: Key to health, productivity, and well-being. Alzheimer's Dement. 2022; 18: 1396–1407. https://doi.org/10.1002/alz.12478
https://alz-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/alz.12478
3. Alzheimer's Disease Facts and Figures, Alzheimer's Association
https://www.alz.org/alzheimers-dementia/facts-figures
4. World Health Organisation’s Global Health Estimates reveal dementia as a top three cause of death in Europe, Alzheimer Europe, 09/12/2020
https://www.alzheimer-europe.org/news/world-health-organisations-global-health-estimates-reveal-dementia-top-three-cause-death?language_content_entity=en
5. ReFaey K, Tripathi S, Grewal SS, Bhargav AG, Quinones DJ, Chaichana KL, Antwi SO, Cooper LT, Meyer FB, Dronca RS, Diasio RB, Quinones-Hinojosa A. Cancer Mortality Rates Increasing vs Cardiovascular Disease Mortality Decreasing in the World: Future Implications. Mayo Clin Proc Innov Qual Outcomes. 2021 Jun 8;5(3):645-653. doi: 10.1016/j.mayocpiqo.2021.05.005. PMID: 34195556; PMCID: PMC8240359.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8240359/
6. Lewis JE, Poles J, Shaw DP, et al. The effects of twenty-one nutrients and phytonutrients on cognitive function: A narrative review. Journal of Clinical and Translational Research. 2021 Aug;7(4):575-620. PMID: 34541370; PMCID: PMC8445631.
https://europepmc.org/article/MED/34541370
7. Yiannopoulou KG, Papageorgiou SG. Current and Future Treatments in Alzheimer Disease: An Update. J Cent Nerv Syst Dis. 2020 Feb 29;12:1179573520907397. doi: 10.1177/1179573520907397. PMID: 32165850; PMCID: PMC7050025.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7050025/
8. Neuroscience, Brain Health and Nutrients, Clinical Education
https://www.clinicaleducation.org/brain-health/neuroscience-brain-health-and-nutrients/
9. Stamets P, Zwickey H. Medicinal Mushrooms: Ancient Remedies Meet Modern Science. Integr Med (Encinitas). 2014 Feb;13(1):46-7. PMID: 26770081; PMCID: PMC4684114.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4684114/
10. Zhang S, Zhang S, Tomata Y, et al. Mushroom Consumption and Incident Dementia in Elderly Japanese: The Ohsaki Cohort 2006 Study. Journal of the American Geriatrics Society. 2017 Jul;65(7):1462-1469. DOI: 10.1111/jgs.14812. PMID: 28295137.
https://europepmc.org/article/MED/28295137
11. Yin Z, Chen J, Zhang J, et al. Dietary Patterns Associated with Cognitive Function among the Older People in Underdeveloped Regions: Finding from the NCDFaC Study. Nutrients. 2018 Apr;10(4):E464. DOI: 10.3390/nu10040464. PMID: 29642510; PMCID: PMC5946249.
https://europepmc.org/article/MED/29642510
12. Shang X, Hodge AM, Hill E, Zhu Z, He M. Associations of Dietary Pattern and Sleep Duration with Cognitive Decline in Community-Dwelling Older Adults: A Seven-Year Follow-Up Cohort Study. J Alzheimers Dis. 2021;82(4):1559-1571. doi: 10.3233/JAD-201329. PMID: 34180411.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34180411/
13. Medicinal Mushrooms (PDQ®)–Patient Version, July 11, 2024, National Cancer Institute at the National Institutes of Health
https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/cam/patient/mushrooms-pdq
14. Sabaratnam V, Kah-Hui W, Naidu M, Rosie David P. Neuronal health - can culinary and medicinal mushrooms help? J Tradit Complement Med. 2013 Jan;3(1):62-8. doi: 10.4103/2225-4110.106549. PMID: 24716157; PMCID: PMC3924982.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3924982/
15. Stephen McMahon, Beth Murinson, CHAPTER 25 - Therapeutic Potential of Neurotrophic Factors, Editor(s): Stephen Waxman, From Neuroscience To Neurology, Academic Press, 2005, Pages 419-431, ISBN 9780127389035, https://doi.org/10.1016/B978-012738903-5/50026-6.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B9780127389035500266
16. Ganesan, Anusiya & Udayakumar, Gowthama Prabu & Yamini, N & Sivarajasekar, N. & K, Rambabu & Govindan, Bharath & Banat, Fawzi. (2021). A review of the therapeutic and biological effects of edible and wild mushrooms. Bioengineered. 12. 10.1080/21655979.2021.2001183.
https://www.researchgate.net/publication/355953195_A_review_of_the_therapeutic_and_biological_effects_of_edible_and_wild_mushrooms
17. Mushrooms magnify memory by boosting nerve growth, 10 February 2023, The University of Queensland
https://www.uq.edu.au/news/article/2023/02/mushrooms-magnify-memory-boosting-nerve-growth-0
18. Eik LF, Naidu M, David P, Wong KH, Tan YS, Sabaratnam V. Lignosus rhinocerus (Cooke) Ryvarden: A Medicinal Mushroom That Stimulates Neurite Outgrowth in PC-12 Cells. Evid Based Complement Alternat Med. 2012;2012:320308. doi: 10.1155/2012/320308. Epub 2011 Dec 6. PMID: 22203867; PMCID: PMC3235797.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3235797/
19. Khodosevich, K., Monyer, H. Signaling involved in neurite outgrowth of postnatally born subventricular zone neurons in vitro. BMC Neurosci 11, 18 (2010). https://doi.org/10.1186/1471-2202-11-18
https://bmcneurosci.biomedcentral.com/articles/10.1186/1471-2202-11-18
20. Miller KE and Suter DM (2018) An Integrated Cytoskeletal Model of Neurite Outgrowth. Front. Cell. Neurosci. 12:447. doi: 10.3389/fncel.2018.00447
https://www.frontiersin.org/journals/cellular-neuroscience/articles/10.3389/fncel.2018.00447/full
21. Szućko-Kociuba I, Trzeciak-Ryczek A, Kupnicka P, Chlubek D. Neurotrophic and Neuroprotective Effects of Hericium erinaceus. Int J Mol Sci. 2023 Nov 3;24(21):15960. doi: 10.3390/ijms242115960. PMID: 37958943; PMCID: PMC10650066.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10650066/
22. Aloe L, Rocco ML, Balzamino BO, Micera A. Nerve Growth Factor: A Focus on Neuroscience and Therapy. Curr Neuropharmacol. 2015;13(3):294-303. doi: 10.2174/1570159x13666150403231920. PMID: 26411962; PMCID: PMC4812798.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4812798/
23. Capossela, L.; Gatto, A.; Ferretti, S.; Di Sarno, L.; Graglia, B.; Massese, M.; Soligo, M.; Chiaretti, A. Multifaceted Roles of Nerve Growth Factor: A Comprehensive Review with a Special Insight into Pediatric Perspectives. Biology 2024, 13, 546. https://doi.org/10.3390/biology13070546
https://www.mdpi.com/2079-7737/13/7/546
24. Zhang, Y., Chen, H., Li, R. et al. Amyloid β-based therapy for Alzheimer’s disease: challenges, successes and future. Sig Transduct Target Ther 8, 248 (2023). https://doi.org/10.1038/s41392-023-01484-7
https://www.nature.com/articles/s41392-023-01484-7
25. Murphy MP, LeVine H 3rd. Alzheimer's disease and the amyloid-beta peptide. J Alzheimers Dis. 2010;19(1):311-23. doi: 10.3233/JAD-2010-1221. PMID: 20061647; PMCID: PMC2813509.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2813509/
26. Ancient medicine could hold the key to dementia treatment, The University of Queensland
https://stories.uq.edu.au/research/2023/ancient-medicine-could-hold-key-to-dementia-treatment/index.html
27. Mori K, Inatomi S, Ouchi K, Azumi Y, Tuchida T. Improving effects of the mushroom Yamabushitake (Hericium erinaceus) on mild cognitive impairment: a double-blind placebo-controlled clinical trial. Phytotherapy Research : PTR. 2009 Mar;23(3):367-372. DOI: 10.1002/ptr.2634. PMID: 18844328.
https://europepmc.org/article/MED/18844328
28. Saitsu Y, Nishide A, Kikushima K, Shimizu K, Ohnuki K. Improvement of cognitive functions by oral intake of Hericium erinaceus. Biomedical Research (Tokyo, Japan). 2019 ;40(4):125-131. DOI: 10.2220/biomedres.40.125. PMID: 31413233.
https://europepmc.org/article/MED/31413233
29. Fear of dementia overtakes cancer for older Australians, as new study looks at lifestyle and diet options By medical reporter Sophie Scott and the Specialist Reporting Team's Brooke Wylie, Mon 25 Nov 2019, ABC News
https://www.abc.net.au/news/2019-11-26/dementia-lifestyle-exercise-diet-options-give-hint-at-prevention/11722796
30. Dementia tsunami: Alzheimer's and other dementias to triple by 2050 3 September 2015, University of Sydney
https://www.sydney.edu.au/news-opinion/news/2015/09/03/the-dementia-tsunami--alzheimer-s-disease-and-other-dementias-ex.html
31. Riley RJ, Burgener S, Buckwalter KC. Anxiety and stigma in dementia: a threat to aging in place. Nurs Clin North Am. 2014 Jun;49(2):213-31. doi: 10.1016/j.cnur.2014.02.008. PMID: 24846469; PMCID: PMC4032087.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4032087/
32. Fear of Alzheimer's disease in the French population: impact of age and proximity to the disease Cantegreil-Kallen, Inge et al. International Psychogeriatrics, Volume 24, Issue 1, 108 - 116
https://www.intpsychogeriatrics.org/article/S1041-6102(24)02120-3/fulltext
33. (2014), 2014 Alzheimer's disease facts and figures. Alzheimer's & Dementia, 10: e47-e92. https://doi.org/10.1016/j.jalz.2014.02.001
https://alz-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1016/j.jalz.2014.02.001
34. Watson R, Sanson-Fisher R, Bryant J, Mansfield E. Dementia is the second most feared condition among Australian health service consumers: results of a cross-sectional survey. BMC Public Health. 2023 May 12;23(1):876. doi: 10.1186/s12889-023-15772-y. PMID: 37173717; PMCID: PMC10176813.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10176813/
35. Fear of diseases among people over 50 years of age: A survey, Martin Bystad, Ole Grønli, Camilla Lilleeggen & Per M. Aslaksen Last updated: 16.11.19 Published: 11.12.16, Psykologisk.no
https://psykologisk.no/sp/2016/12/e19/
36. Dementia ‘more feared than cancer’ by older patients 04 August, 2014 By The Press Association, Nursing Times
https://www.nursingtimes.net/older-peoples-nursing/dementia-more-feared-than-cancer-by-older-patients-04-08-2014/
37. Over half of people fear dementia diagnosis, 62 per cent think it means 'life is over' Friday 13 May 2016, Alzheimer's Society
https://www.alzheimers.org.uk/news/2024-11-22/over-half-people-fear-dementia-diagnosis-62-cent-think-it-means-life-over
38. 22 August, 2024, RightCare dementia scenario, NHS England
https://www.england.nhs.uk/long-read/rightcare-dementia-scenario/
39. The later stage of dementia, Alzheimer's Society,
https://www.alzheimers.org.uk/about-dementia/symptoms-and-diagnosis/how-dementia-progresses/later-stages-dementia
40. La Monica MB, Raub B, Ziegenfuss EJ, Hartshorn S, Grdic J, Gustat A, Sandrock J, Ziegenfuss TN. Acute Effects of Naturally Occurring Guayusa Tea and Nordic Lion's Mane Extracts on Cognitive Performance. Nutrients. 2023 Dec 6;15(24):5018. doi: 10.3390/nu15245018. PMID: 38140277; PMCID: PMC10745489.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38140277/
41. Li IC, Chang HH, Lin CH, Chen WP, Lu TH, Lee LY, Chen YW, Chen YP, Chen CC, Lin DP. Prevention of Early Alzheimer's Disease by Erinacine A-Enriched Hericium erinaceus Mycelia Pilot Double-Blind Placebo-Controlled Study. Front Aging Neurosci. 2020 Jun 3;12:155. doi: 10.3389/fnagi.2020.00155. PMID: 32581767; PMCID: PMC7283924.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32581767/
42. Teng EL, Hasegawa K, Homma A, Imai Y, Larson E, Graves A, Sugimoto K, Yamaguchi T, Sasaki H, Chiu D, et al. The Cognitive Abilities Screening Instrument (CASI): a practical test for cross-cultural epidemiological studies of dementia. Int Psychogeriatr. 1994 Spring;6(1):45-58; discussion 62. doi: 10.1017/s1041610294001602. PMID: 8054493.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8054493/
43. Mini-Mental State Examination (MMSE), March 2024, Healthdirect Australia
https://www.healthdirect.gov.au/mini-mental-state-examination-mmse
44. Guo HJ, Sapra A. Instrumental Activity of Daily Living. [Updated 2022 Nov 14]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK553126/
45. 4 Signs You Have a Visual Contrast Sensitivity Problem, International Academy of Low Vision Specialists, | February 27, 2022,
https://ialvs.com/4-signs-you-have-a-visual-contrast-sensitivity-problem/
46. Albumin Blood Test, MedlinePlus
https://medlineplus.gov/lab-tests/albumin-blood-test/
47. Wolters FJ, Zonneveld HI, Licher S, Cremers LGM; Heart Brain Connection Collaborative Research Group; Ikram MK, Koudstaal PJ, Vernooij MW, Ikram MA. Hemoglobin and anemia in relation to dementia risk and accompanying changes on brain MRI. Neurology. 2019 Aug 27;93(9):e917-e926. doi: 10.1212/WNL.0000000000008003. Epub 2019 Jul 31. PMID: 31366722; PMCID: PMC6745727.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6745727/
48. Faux NG, Rembach A, Wiley J, Ellis KA, Ames D, Fowler CJ, Martins RN, Pertile KK, Rumble RL, Trounson B, Masters CL; AIBL Research Group; Bush AI. An anemia of Alzheimer's disease. Mol Psychiatry. 2014 Nov;19(11):1227-34. doi: 10.1038/mp.2013.178. Epub 2014 Jan 14. PMID: 24419041.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24419041/
49. Smith AD, Refsum H, Bottiglieri T, Fenech M, Hooshmand B, McCaddon A, Miller JW, Rosenberg IH, Obeid R. Homocysteine and Dementia: An International Consensus Statement. J Alzheimers Dis. 2018;62(2):561-570. doi: 10.3233/JAD-171042. PMID: 29480200; PMCID: PMC5836397.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5836397/
50. Seshadri S, Beiser A, Selhub J, Jacques PF, Rosenberg IH, D'Agostino RB, Wilson PW, Wolf PA. Plasma homocysteine as a risk factor for dementia and Alzheimer's disease. N Engl J Med. 2002 Feb 14;346(7):476-83. doi: 10.1056/NEJMoa011613. PMID: 11844848.
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa011613
51. Gao, L., Zhang, Y., Sterling, K. et al. Brain-derived neurotrophic factor in Alzheimer’s disease and its pharmaceutical potential. Transl Neurodegener 11, 4 (2022). https://doi.org/10.1186/s40035-022-00279-0
https://translationalneurodegeneration.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40035-022-00279-0
52. Απεικόνιση του Τανυστή της Διάχυσης (DTI) και Δεσμιδογραφία (Tractography), Α. Μπέκα, Δ. Βεργανελάκης, Π. Τούλας, ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑ Τόμος 43, (2):105-115, 2012
https://www.helrad.org/flippingbook/02-12/files/assets/downloads/page0019.pdf
53. Ivanova MV, Zhong A, Turken A, Baldo JV and Dronkers NF (2021) Functional Contributions of the Arcuate Fasciculus to Language Processing. Front. Hum. Neurosci. 15:672665. doi: 10.3389/fnhum.2021.672665
https://www.frontiersin.org/journals/human-neuroscience/articles/10.3389/fnhum.2021.672665/full
54. Dalboni da Rocha JL, Bramati I, Coutinho G, Tovar Moll F, Sitaram R. Fractional Anisotropy changes in Parahippocampal Cingulum due to Alzheimer's Disease. Sci Rep. 2020 Feb 14;10(1):2660. doi: 10.1038/s41598-020-59327-2. PMID: 32060334; PMCID: PMC7021702.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7021702/
55. Brandalise F, Roda E, Ratto D, Goppa L, Gargano ML, Cirlincione F, Priori EC, Venuti MT, Pastorelli E, Savino E, Rossi P. Hericium erinaceus in Neurodegenerative Diseases: From Bench to Bedside and Beyond, How Far from the Shoreline? J Fungi (Basel). 2023 May 10;9(5):551. doi: 10.3390/jof9050551. PMID: 37233262; PMCID: PMC10218917.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10218917/
56. Abdelmoaty, Mai M., Kadry, Rana, Mosley, R. Lee and Gendelman, Howard E.. "Neuroprotective mushrooms" NeuroImmune Pharmacology and Therapeutics, vol. 3, no. 2, 2024, pp. 129-137. https://doi.org/10.1515/nipt-2024-0004
https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/nipt-2024-0004/html
57. Venturella G, Ferraro V, Cirlincione F, Gargano ML. Medicinal Mushrooms: Bioactive Compounds, Use, and Clinical Trials. Int J Mol Sci. 2021 Jan 10;22(2):634. doi: 10.3390/ijms22020634. PMID: 33435246; PMCID: PMC7826851.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7826851
58. Sachchida Nand Rai, Divya Mishra, Payal Singh, Emanuel Vamanu, M.P. Singh, Therapeutic applications of mushrooms and their biomolecules along with a glimpse of in silico approach in neurodegenerative diseases, Biomedicine & Pharmacotherapy, Volume 137, 2021, 111377, ISSN 0753-3322, https://doi.org/10.1016/j.biopha.2021.111377.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0753332221001621
59. Li, N.; Li, H.; Liu, Z.; Feng, G.; Shi, C.; Wu, Y. Unveiling the Therapeutic Potentials of Mushroom Bioactive Compounds in Alzheimer’s Disease. Foods 2023, 12, 2972. https://doi.org/10.3390/foods12152972
https://www.mdpi.com/2304-8158/12/15/2972
60. Yanshree; Yu, W.S.; Fung, M.L.; Lee, C.W.; Lim, L.W.; Wong, K.H. The Monkey Head Mushroom and Memory Enhancement in Alzheimer’s Disease. Cells 2022, 11, 2284. https://doi.org/10.3390/cells11152284
https://www.mdpi.com/2073-4409/11/15/2284
61. Vikineswary Sabaratnam, Chia-Wei Phan, Chapter 10 - Neuroactive Components of Culinary and Medicinal Mushrooms With Potential to Mitigate Age-Related Neurodegenerative Diseases, Editor(s): Goutam Brahmachari, In Natural Product Drug Discovery, Discovery and Development of Neuroprotective Agents from Natural Products, Elsevier, 2018, Pages 401-413, ISBN 9780128095935, https://doi.org/10.1016/B978-0-12-809593-5.00010-0.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B9780128095935000100
62. Sara Cha, Lynne Bell, Barbara Shukitt-Hale, Claire M. Williams, A review of the effects of mushrooms on mood and neurocognitive health across the lifespan, Neuroscience & Biobehavioral Reviews, Volume 158, 2024, 105548, ISSN 0149-7634, https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2024.105548.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0149763424000162
63. Medicinal Mushrooms Help Fight Cognitive Decline & Protect Your Brain, By Sophie Barret – Hifas da Terra & Patrick Holford, Food for the Brain
https://foodforthebrain.org/medicinal-mushrooms-help-fight-cognitive-decline-protect-your-brain/
64. Lion’s Mane Mushroom, Last updated on July 14, 2025, Alzheimer's Drug Discovery Foundation
https://www.alzdiscovery.org/uploads/cognitive_vitality_media/Lions-Mane-Cognitive-Vitality-For-Researchers.pdf
65. Kim GH, Shim JO. Gut microbiota affects brain development and behavior. Clin Exp Pediatr. 2023 Jul;66(7):274-280. doi: 10.3345/cep.2021.01550. Epub 2022 Nov 8. PMID: 36397259; PMCID: PMC10331547.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10331547/
66. Loh, J.S., Mak, W.Q., Tan, L.K.S. et al. Microbiota–gut–brain axis and its therapeutic applications in neurodegenerative diseases. Sig Transduct Target Ther 9, 37 (2024). https://doi.org/10.1038/s41392-024-01743-1
https://www.nature.com/articles/s41392-024-01743-1
67. Fu J, Qin Y, Xiao L and Dai X (2024) Causal relationship between gut microflora and dementia: a Mendelian randomization study. Front. Microbiol. 14:1306048. doi: 10.3389/fmicb.2023.1306048
https://www.frontiersin.org/journals/microbiology/articles/10.3389/fmicb.2023.1306048/full
68. Seo, Do., Holtzman, D.M. Current understanding of the Alzheimer’s disease-associated microbiome and therapeutic strategies. Exp Mol Med 56, 86–94 (2024). https://doi.org/10.1038/s12276-023-01146-2
https://www.nature.com/articles/s12276-023-01146-2
69. Professor Sandrine Thuret Dr. rer. nat. FHEA Professor of Neuroscience, King’s College London, 18 October 2023 Scientists discover links between Alzheimer's disease and gut microbiota
https://www.kcl.ac.uk/news/links-between-alzheimers-and-gut-microbiota
70. Bid to prevent gut bacteria triggering Alzheimer’s, Michelle Wisbey 21 May 2024, The Royal Australian College of General Practitioners
https://www1.racgp.org.au/newsgp/clinical/bid-to-prevent-gut-bacteria-triggering-alzheimer-s
71. Changes in human microbiome precede Alzheimer’s cognitive declines From NIH Director’s Blog
https://www.alzheimers.gov/news/changes-human-microbiome-precede-alzheimers-cognitive-declines
72. Dementia Australia TM Research Foundation, Research Project By Dr Andrew Shoubridge, Reducing the risk of dementia by keeping gut microbiome healthy
https://www.dementia.org.au/sites/default/files/2024-04/ResearchSheet_DrAndrewShoubridge-2021.pdf
73. Jin, Y., He, J., Fan, D. et al. Application of edible fungi in gut microbiota regulation. npj Sci Food 10, 24 (2026). https://doi.org/10.1038/s41538-025-00671-w
https://www.nature.com/articles/s41538-025-00671-w
74. Zhao J, Hu Y, Qian C, Hussain M, Liu S, Zhang A, He R, Sun P. The Interaction between Mushroom Polysaccharides and Gut Microbiota and Their Effect on Human Health: A Review. Biology (Basel). 2023 Jan 12;12(1):122. doi: 10.3390/biology12010122. PMID: 36671814; PMCID: PMC9856211.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9856211/
75. Yu, C.; Dong, Q.; Chen, M.; Zhao, R.; Zha, L.; Zhao, Y.; Zhang, M.; Zhang, B.; Ma, A. The Effect of Mushroom Dietary Fiber on the Gut Microbiota and Related Health Benefits: A Review. J. Fungi 2023, 9, 1028. https://doi.org/10.3390/jof9101028
https://www.mdpi.com/2309-608X/9/10/1028
76. Zhao Q, Jiang Y, Zhao Q, Patrick Manzi H, Su L, Liu D, Huang X, Long D, Tang Z and Zhang Y (2023) The benefits of edible mushroom polysaccharides for health and their influence on gut microbiota: a review. Front. Nutr. 10:1213010. doi: 10.3389/fnut.2023.1213010
https://www.frontiersin.org/journals/nutrition/articles/10.3389/fnut.2023.1213010/full
77. Francis Ayimbila, Suttipun Keawsompong, Unveiling the prebiotic properties of mushrooms in improving gut health and related diseases, Food Bioscience, Volume 70, 2025, 107040, ISSN 2212-4292, https://doi.org/10.1016/j.fbio.2025.107040.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2212429225012167
78. Emerging Role of Mushrooms in Gut Microbiome Revolution September 2024 Authors: Aditya Bhatia
https://www.researchgate.net/publication/384609876_Emerging_Role_of_Mushrooms_in_Gut_Microbiome_Revolution
79. Miaoyu Li, Leilei Yu, Jianxin Zhao, Hao Zhang, Wei Chen, Qixiao Zhai, Fengwei Tian, Role of dietary edible mushrooms in the modulation of gut microbiota, Journal of Functional Foods, Volume 83, 2021, 104538, ISSN 1756-4646, https://doi.org/10.1016/j.jff.2021.104538.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1756464621001870
80. Jayachandran M, Xiao J, Xu B. A Critical Review on Health Promoting Benefits of Edible Mushrooms through Gut Microbiota. Int J Mol Sci. 2017 Sep 8;18(9):1934. doi: 10.3390/ijms18091934. PMID: 28885559; PMCID: PMC5618583.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5618583/
81. Xie XQ, Geng Y, Guan Q, Ren Y, Guo L, Lv Q, Lu ZM, Shi JS, Xu ZH. Influence of Short-Term Consumption of Hericium erinaceus on Serum Biochemical Markers and the Changes of the Gut Microbiota: A Pilot Study. Nutrients. 2021 Mar 21;13(3):1008. doi: 10.3390/nu13031008. PMID: 33800983; PMCID: PMC8004025.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33800983/
82. Compounds for dementia from Hericium erinaceum, Drugs of the Future 2008, 33(2): 149-155 © 2008 Prous Science, S.A.U. or its licensors. All rights reserved. CCC: 0377-8282/2008 DOI: 10.1358/dof.2008.033.02.1173290 Review Article, Hirokazu Kawagishi1,2,* , Cun Zhuang
https://www.creopharm.com.ua/articles_cebrofit/articles_cebrofit_3.pdf
